v  .  » 

h-*  • 

i*  •  ' « 


A 


KEY 


LATIN  EXERCISES; 

ADAPTED  TO 

VN DREWS  AND  STODDARDS 

LATIN  GRAMMAR. 


By  E.  A.  ANDREWS,  LL.  D. 


SEVENTH  EDITION. 


NEW  YORK: 

PUBLISHED  BY  HURD  AND  HOUGHTON. 

Cambridge  :  &l)e  tliuersibe  Press. 

1877. 


COLLEGE  LIBRARY 


CHESTNUT  LULL,  MASS, 


Entered  according  to  Act  of  Congress,  in  the  year  1854, 
By  Crocker  &  Brewster, 

In  the  Clerk's  Office  of  the  District  Court  of  Massachusetts. 


CAMBRIDGE-.  PRINTED  BT  H.  C-  HOUGHTON  AND  COMPANY. 


/\S  \>  \o 

A  KEY 


TO 

LATIN  EXERCISES. 


ORTHOEPY. 


§  19.  Nef-mo,  e'-ques,  mu'-nus,  ti'-mor,  pan' -per,  foe'-dus, 
coe'-cus,  gi'-gas,  lu'-crum.  a'-gri,  Cyr-clops,  co'-chlis,  con'-sti-les, 
hom'-i-nes,  cor'-po-ra,  op'-ti-mus,  ur-go'-tur,  cu^-pid-i-ta'-tes, 
a-mit/-ti-tur,  am^-bu-la'-crum,  The-mis'-tb-cles,  mis^-e-ra-bil'-i-ter, 
aed"-i-fi-ca'-ti-o,  ath'-lon. 


§  20.  Pe-rl'  -tus,  a-ma'-tus,  au-dP-tus,  HeP'-a-clg'-a,  Her"-a- 
clP-des,  mu-ner'-I-bus,  ven"-e-rab'-i-lis,  fru-gal'-i-tas,  Gad^-i-ta'- 
nus,  e-gre'-gi-us,  pa-tric'-i-us,  A-grip'-pa,  Eu-phra'-nor,  Ag-las'- 
pis,  At/'-lan-ti'-a-des,  Ath-le'-ta. 

§  21.  Gen'-g  -ra,  asq'-uo-ra,  er'-I-pi,  dom'-i-tus,  Cyb'-g-le,  bib'- 
ti-lus,  bel'-u-a.  Pa-siph'-a-e,  Pa-sith'-e-a,  tra'-hi  mus,  ve'-he-mens, 
ac^-ri-mo'-ni-a,  ta'-ce-o,  per-sua'-de-o,  hoe'-re-o,  fa'-ci-o,  pa^-ti-en'- 
ti-a,  Pal-la'-di-um,  se'-de-o,  Me^-di-o-la'-nurn,  do'-le-o,  mo'-ri-or, 
o'-le-a,  o'Me-as'-ter,  A'-dri-a,  Tri-na'-cri-a,  pro-du'-ce-re,  mu'-ne-ra, 
lau'-re-a,  Eu'-po-lis,  vo-lu'-cn-bus,  pub'-li-eus,  pub^-lt-ca'-ti-o. 

§18,4  :  and  22,  B.  Ax'-is.  Ax'-o-na,  Ix-l'-on,  ex-er'-ci-tus, 
HuT-lus,  ver'-bum,  vir'-tus,  doc'-tus,  ag'-nus,  om'-nis,  scrip'-si, 
pas'-tor,  lon-gis'-si-nius,  prin'-ci-pes,  ves'-pe-ra,  ob-lec'-to,  co- 
len'-dus,  a-run'-di-nes,  pat'-rl-bus,  naph'-tha,  An  "-a- char' -sis. 


§  22*,  C.  Lus-tra'-ti-o,  con-tem'-plor,  con-tra'-n-us,  planc'- 
tus,  con-temp'-tor,  ar-thrit'-i-cus,  ex-emp'-ti-o. 

§  23.  Ab-o'-le-o,  ad-o'-ro,  ad'-i-go,  am'-bi-go,  cir-cum'-e-o, 
dec'-i-do,  dil'-u-o,  ebM-bo.  el'-o-quor,  in-au'-dax,  in-Q'-ro,  ob'-e-o, 
ob-am'-bd-lo,  per'-e-o,  per-er'-ro.  proed'-T-co,  prosf'-g-ro,  prof'-g- 
ro,  prof'-lu-o,  prod-es'-se,  prod'-i-go,  red'-e-o,  red'-i-go,  rel'-g-vo, 

sub-ac'-tus,  sub'-I-tus.  sub-or'-no. - ru-pic'-S-pra,  a-gric'-b-la, 

mil-lep'-e-da,  cap'-rl-pes,  noc-m  '-.l-o^^^rn-tim'-S-nns,  mi-ser'-P 

1 10  i  7 


i 


4  ETYMOLOGY. 

cors,  bre-vil'-6-quens,  su-per'-stes,  se-dif'  i-co,  ma-led'-I-co,  mul 
tim'-o-dis,  quom'-o-do,  com'-I-nus,  pro-ped'-i-em,  quil'-i-bet,  a- 
lic'-u-bi,  prae-ter'-e-a,  sic'-ii-bi,  quam-ob'-rem. 

Sci-en'-ti-a  nul'-la  res  est  praes-tan'-ti-or.  Ob-se'-qui-um  a-mi'- 
cos,  ver'-i-tas  o'-di-um  pa'rit. 

Ad  Caes'-a-rem  Au-gus'  turn  de-la-tum  est,  L.  Cin'-nam  in-sid' 
i-as  e'-i  stru'-e-re.  Cin'-nam  ad  se  ac"-cer-sl'-vit,  dim"-is-sis'-que 
om'-ni-bus,  in-dic'-i-um  ex-pos'-u-it,  ad-je'-cit  lo'-cum,  so'-ci-os, 
di'-em,  or'-di-nem  in-sid"-i-a'-rum ;  etcum  su'-a  in  e'-um  ben"-e- 
fic'-i-a  plu'-ri-ma  com-mem"-o-ras'-set,  pro  qui'-bus  il'-le  in-fan'- 
dam  cae'-dem  pa-rav '-e-rat,  his  ver'-bis  des'-i-it.  “  Vi'-tam  tib'-i, 
Cin'-na,  it'-e-rum  do,  pri'-us  hos'-ti,  cum  te  in  hos'-ti-um  me-o'- 
rum  cas'-tris  in-ven'-e-rim,  nunc  in-sid"-i-a-to'-ri  ac  par"-ri-ci'- 
dae.  Ex  hod"-i-er'-no  di;-e  in'-ter  nos  am"-i-cit/-i-a  in-cip'-i-at ; 
et  quam  li-ben'-ter  e'-go  tib'-i  vi'-tam  do,  tam  li-ben'-ter  tu  mi'-hi 
e'-am  de'-be-as.”  Post  haec  det'-u-lit  e'-i  ul'-tro  con-su-la'-tum, 
ques'-tus  quod  non  au-de'-ret  pet'-e-re ;  am"-i-cis'-si-mum  fid'"-e- 
lis"-si-mum'-que  hab'-u-it.  He'-res  il'-li  so'-lus  fu'-it ;  et  nul'-lis 
am'-pli-us  in-sid'-i-is  ab  ul'-lo  pe-ti'-tus  est,  id  cle-men'-ti-S.  con- 
se-cu'-tus,  quod  an'-te-a  se-ver"-i-ta'-te  frus'-tra  quae-siv'-e-rit. 


ETYMOLOGY. 


PART  I. 

NOUNS. 

For  the  answers  to  the  questions  on  the  terminations,  Exer¬ 
cises,  page  6th,  see  Grammar,  §  39. 

ROOTS. 

Aul,  cur,  gale,  insul,  liter,  luscini,  machin,  penn,  sagitt, 
stell,  tog. 

Anim,  clype,  corv,  gladi,  numer,  puer,  socer,  apr,  labr,  ma- 
gistr,  antr,  bell,  negoti. 

Poemat,  stemmat,  ancil,  aquilon,  region,  ferrugin,  formidin, 
homin,  earn,  animal,  Titan,  career,  mell,  agmin,  tibicin,  fratr, 
crater,  farr,  hepat,  cord,  ebor,  pietat,  mar,  alit,  clad,  comit,  lebet, 
milit,  seget,  obsid,  Cerer,  class,  cuspid,  sanguin,  lit,  inor,  custod, 
bov,  feeder,  corpor,  palud,  virtut,  jur,  laud,  stirp,  dent,  forcip 
frond,  front,  aucup,  cornic,  conjug,  leg,  apic,  sen,  niv,  noct. 

Cant,  curr,  exercit,  ver. 

Fid,  sp,  faci. 


ETYMOLOGY. 


5 


CASES. 

Aulae,  curarum,  galearn,  insulis,  literas,  luscinid,  machinae, 
pennae,  sagittae,  stellis,  toga. 

Animi,  clypee,  corvo,  focum,  gladiorum,  lucos,  numeris, 
oceano,  trocho,  puero,  Luciferum,  socerorum,  apros,  austro, 
fabri,  libris,  magister,  onagris,  Teucro,  antrum,  atria,  bella, 
exemplis,  negotio,  saxorum,  Tulli. 

Poemate,  schemata,  stemmatum,  epigrammatis. 

Ancili,  mantili,  retium,  ovilia,  aquilonis,  bubonem,  regiones, 
orationes,  rationum,  latrone,  ferrugini,  formidines,  grandinis, 
originum,  virginibus,  hominem,  carne. 

Animalia,  vigilem,  Titani,  Sirenes,  carceribus,  calcari,  pul- 
vinaria,  mella,  agmini,  crimina,  carminibus,  gramine. 

Tibicinem,  matres,  fratribus,  accipitrem,  crateras,  farre,  hepati, 
corda,  ebore. 

Pietatem,  maribus. 

Alitis,  cladem,  cratibus,  comitum,  aedium,  lebetes,  milites. 
vulpi,  pedite,  segetibus,  obsides,  heredem,  Cerere,  aeri. 

Classem,  messes,  ovium,  pelli,  vites,  sitim,  Aprili,  cineri,  cus- 
pidem,  sanguine,  lites,  Quiritium. 

Moribus,  rore,  arborem,  dotes,  sacerdotibus,  custodes,  bovem, 
bobus  or  bubus. 

Fcedera,  corpore,  frigoribus,  munera,  nemori,  vulnerum,  tem- 
pus,  paludem,  juventute,  virtutes,  jura,  tellurem,  laudibus, 
subus 

Stirpe,  dentes,  montibus,  clientium,  forcipem,  frondes,  frontes, 
aucupi,  cornicis,  conjugibus,  cruci,  leges,  nutricem,  frugibus, 
apices,  indice,  pontificem,  supellectilem,  senibus,  nive,  noctium, 
noctes,  Thracum. 

Cantu,  currus,  exercitus,  fiuctibus,  senatui,  lacubus,  veru, 
pecubus. 

Fide,  spes,  faciei. 


ADJECTIVES. 

Alta,  alta,  altos ;  fidorum,  fidas,  fidis  ;  longum,  longo,  lon- 
garum,  longa;  benigne  ;  aspero,  aspera,  asperd. 

•  Miserum,  miserce ;  ©gri,  ffigram,  aegro ;  sacrarum,  sacros, 
sacrae;  aliud,  solius,  alteri. 

Alacre,  celebres,  palustrem,  salubria,  terrestrium. 

Breve,  brevi;  dulces,  dulcibus;  omnia,  omnium;  trium,  tria; 
altiori,  altius,  altiores  ;  feliciore  or  i,  felicioribus,  feliciora;  gra- 
viorum. 

Audaci,  audacia,  audacibus ;  ingens,  ingentes;  hebetem,  di- 
vite  or  i,  divitum  ;  desedes,  bipedem,  compote,  ccelibe,  ancipites, 
ancipitium;  pauperum,  senum,  concordi,  veterum,  ubera,  volu- 
crum,  meinorum. 

Arct,  arctior,  arctissimus;  capac,  capacior,  capacissimus ;  cle¬ 
ment,  clementior,  clementissimus. 

1  * 


6 


ETYMOLOGY. 


Miser,  miserior,  miserrimus;  saluber,  salubrior,  saluberrimus; 
pulcher,  pulchrior,  pulcherrimus. 

PRONOUNS. 

Me,  nobis  ;  tibi,  vos;  se,  sui. 

Illud,  illarum;  isti,  istas;  hac,  his;  ei,  eis  or  iis ;  istoc,  ean- 
dem,  eisdem  or  iisdem ;  ipsum,  ipsi ;  quem,  quee ;  quacunque, 
quibuscunque  ;  quoquo,  quibusquibus  ;  quid,  quemnam,  nunqua, 
cujatem,  sicujus,  siqua;  quodque,  quidque  or  quicque,  unoquo- 
que,  cuilibet,  quamvis,  quarundam,  mi  or  meus,  nostro. 

VERBS. 

For  the  personal  terminations,  see  Grammar,  §  147,  3.  For  the 
terminations  of  the  second  and  third  roots  of  verbs,  see  Grammar, 
§  150,  3  and  4.  For  the  terminations  of  the  parts  formed  from 
the  first,  second,  and  third  roots,  in  all  the  conjugations,  see 
Grammar,  §  152. 

Laudo,  are,  avi,  atum ;  muto,  are,  avi,  atum ;  voco,  are,  avi, 
atum;  compleo,  ere,  evi,  etum ;  moveo,  ere,  movi,  motum ;  ter- 
reo,  ere,  ui,  ituin  ;  duco,  ere,  duxi,  ductum;  mitto,  ere,  misi, 
missum;  jacio,  ere,  jeci,  jactum;  nutrio,  ire,  ivi,  itum  ;  punio, 
ire,  ivi,  itum  ;  vestio,  ire,  ivi,  itum. 

ACTIVE  VOICE. 

In  the  following  key  to  the  exercises  on  verbs,  where  the 
Grammar  exhibits  two  or  more  forms  as  belonging  to  the  same 
person,  the  first  only  has  in  general  been  used. 

Laudo,  laudabis,  laudabat ;  laudavimus,  laudetis,  laudaverant. 

Mutabam,  mutavisti,  mutaverat;  mutaverimus,  mutabitis, 
mutant. 

Vocabo,  voces,  vocaret;  vocavissemus,  vocatis,  vocaverant. 

Complevi,  complevisses,  compleverit ;  complevissemus,  com- 
pletis,  complebant. 

Moveram,  moveres,  moveat  or  rnoveto ;  movearnus,  moveritis, 
movebunt. 

Terream,  terrebas,  terruisset ;  terremus,  terreretis,  terruerunt. 

Ducerem,  due,  ducat  or  ducito ;  ducemus,  duxeratis,  duce- 
rent. 

Miserim,  miseris,  mittit ;  mittemus,  mittite,  mittant. 

Jecissem,  jeceras,  jaciat  or  jacito;  jaceremus,  jacietis,  jaciant 
or  jaciunto. 

Nutrivero,  nutri,  nutriebat;  nutrimus,  nutriebatis,  nutrient. 

Punivi,  puniveris,  puniverat;  punivissemus,  punitis,  punive- 
runt. 


ETYMOLOGY. 


? 


restiam,  vestires,  vestivit;  vestivimus,  vestiveritis,  vesti¬ 
ge  nt. 

*  oco,  laudasne  ?  movitne?  num  mittimus?  terrebatis,  an  pu- 
i  trunt  ? 

./tirlare,  moturus  esse,  duxisse,  vocandi,  mittendo,  ductum. 

t^avdaturus  eram,  vocaturus  sis,  ducturus  erit,  jacturi  fueri- 
mcs,  punituri  estis,  vestituri  fuissent. 

PASSIVE  VOICE. 

Laudor,  ’.audabaris,  laudabitur ;  laudemur,  laudati  eratis  or 
fueratis,  lav  dati  sunt  or  fuerunt. 

Mutabar,  rnutaberis,  mutatus  erat  or  f'uerat;  mutati  essemus  or 
fuissemus,  mutati  estis  or  fuistis,  mutabuntur. 

Vocabor,  vecatus  eris  or  fueris,  vocetur;  vocaremur,  vocamini, 
vocati  essent  or  fuissent. 

Completus  su  n  or  fui,  compleberis,  compleatur  or  completor ; 
completi  erimus  or  fueriinus,  compleamini,  complentur. 

Motus  eram  or  fueram,  movere  or  movetor,  motus  erit  or 
fuerit ;  moti  sumus  or  fuiinus,  moti  essetis  or  fuissetis,  moveantur 

Terrear,  terrererw,  terrebatur ;  terreremur,  terrebimini,  ter 
riti  sunt  or  fuerunt. 

Ducerer,  ducebaris,  ductus  est  or  fuit;  ducti  essemus  or  fuis 
semus,  ducimini,  ducti  erant  or  fuerant. 

Missus  essem  or  fuissem,  mitteris,  mittetur  ;  missi  sumus  or 
fuimus,  mitteremini,  mittantur  or  mittuntor. 

Jactus  essem  or  fuissem,  jaciaris,  jacitur;  jaciemur,  jacti  es 
setis  or  fuissetis,  jaciuntur. 

Nutria  ero  or  fuero,  nutrire  or  nutritor,  nutriebatur;  nutri- 
re-rnur,  nutriti  eratis  or  fueratis,  nutrientur. 

Puni-rer,  puniris,  punitus  esset  or  fuisset ;  puniemur,  puniti 
estis  or  fuistis,  puniuntur. 

Vestitus  si«n  or  fueriin,  vestitus  eris  or  fueris,  vestiebatur; 
vestiti  erarnus  or  fueramus,  vestiamini,  vestiti  essent  or  fuissent. 

An  vocor  ?  moverisne  ?  num  mutatur?  num  ducti  sumus? 
an  nutriti  eratis3  num  puniti  sunt? 

Laudari,  motum  iri,  ductus  esse  or  fuisse,  missus,  puniendus. 

Laudandus  sun-,  vocandus  eras,  mittendus  fuit ;  laudandi  simus, 
puniendi  fueritis,  v^stiendi  fuissent. 

ACTIVE  AND  PASSIVE  VOICES. 

Laudabunt,  mutor,  vocutis,  complemur,  moti  eritis,  ducit. 

Terremur,  mittunt,  watrieris,  puniebamini,  jacio,  vestiti  erunt. 

Vocare  or  vocator,  inatet,  laudavi,  complebo,  vestiti  estis, 
complemini. 

Laudetur  or  laudator,  mitrior,  vestiris,  ducit,  nutriti  erimus, 
tnatabunt. 

Mittebamur,  territi  erant,  duco,  complebitur,  vestiti  erimus, 
ducor. 


s 


ETYMOLOGY. 


Vocaris,  nutriti  essetis,  mittit,  complent,  ducti  essemus,  vo 
cabatis. 

Vestiti  sumus,  laudatus  es,  ducis,  mittatur  or  mittitor,  ducite, 
punirentur. 

Movearn,  compleantur,  nutritur,  mittis,  duxerimus,  nutritis. 

Compleantur  or  cornplentor,  laudavi,  territi  sumus,  vestimini, 
missi  essent,  mutabimus. 

Terreretur,  laudabam,  rniserunt,  ducti  sumus,  puniemini,  com* 
pleveramus. 

Vocati  eramus,  mutavistis,  terres,  ducimini,  mittebamus,  je- 
cerant. 


PART  II. 

NOUNS. 

FIRST  DECLENSION. 

Aula,  cur®,  gale®,  insulam,  musa,  machind. 

Ar®,  columbarum,  cymbis,  hastas,  luscini®,  sagittis. 

Epitome,  Mid®,  tiar®,  cometen,  Priamide,  Bored. 

SECOND  DECLENSION. 

Animus,  corvi,  clypeo,  gladium,  domine,  luco. 

Numeri,  fluviorum,  hortis,  nimbos,  cycni,  scopulis. 

Liberi,  pueri,  socerum,  vespero,  apri,  fabris. 

Antra,  bello,  saxa,  exemplis,  pr®sidium,  sceptrorum. 

Virgili,  Danaum,  diis,  fili,  barbita,  Alpheon. 

THIRD  DECLENSION. 

Flores,  rationis,  arundines,  carne,  lintr;,  ver. 

Arbores,  mercedi,  oris,  ossibus,  nubes,  pacem. 

Diadematis,  sedili,  pavones,  imagines,  ordine,  Apollini. 

Anieni,  lac,  consules,  animalia,  carcere,  mellis. 

Fluminibus,  imbres,  crateris,  farra,  Jovi,  robore. 

Cordi,  pietatem,  mares,  vadibus,  yasis,  anatum. 

Hospites,  alitis,  abietibus,  quietem,  obsides,  heredibus. 

Airis,  Cereri,  aves,  pulvere,  cassis,  Quirites. 

Nepotibus,  honores,  arborem,  custodum,  tempora,  dedecore. 
Incudes,  salute,  ruri,  gruis,  tellurem,  fraude. 

Trabes,  hieme,  fronti,  principum,  frondes,  voces. 

Coccygis,  pollicem,  seni,  nives,  nocte,  reges. 

Tiberim,  sedili,  mare  or  mari,  avium,  bobus  or  bubus,  subus. 
Sitim,  turrim  or  turrem,  vi,  rure  or  ruri,  montium,  bourn. 
Chlamydis  or  chlamydos,  heroem  or  heroa,  lampadas,  pofis'u 
Orpheu,  aera. 


ETYMOLOGY. 


9 


FOURTH  DECLENSION. 

CantCls,  currui,  fluctibus,  luctus,  verua,  exercitus. 

Doini,  tribubus,  dornds,  genibus  or  genubus,  gelu,  senatu. 

FIFTH  DECLENSION. 

Plebei  or  plebi,  fidei,  diebus,  rebus,  spes,  facies. 


ADJECTIVES. 

FIRST  AND  SECOND  DECLENSIONS. 

Bonus  puer ;  fidorum  amicorum ;  alta  rupe  ;  avarorura  hom- 
lnura  ;  benignis  matribus  ;  plend  manu. 

Aspera  barba;  libera  vox;  misera  fortuna;  teneri  graminis  ; 
segra  valetudine ;  sacra  templa. 

Aliud  tempus;  nulla  litera ;  soli  Penelopce;  ullius  fontis; 
utrique  polo;  alteri  libri. 

THIRD  DECLENSION. 

Acre  acetum ;  alacris  animi ;  celebre  monumentum ;  salubri 
loco;  silvestria  loca  ;  volucri  columba. 

Brevi  tempore;  crudeles  tyranni ;  dulcia  arva;  fortia  pectora; 
gravi  onere  ;  omnium  hominuin. 

Altiore  or  altiori  aqua  ;  brevioris  vitm  ;  crudelius  bellum  ;  dul 
cioribus  fontibus  ;  felicioribus  saeculis  ;  pluribus  verbis. 

Facinora  audacia  ;  felices  viri ;  ingenti  Cyclopi ;  solertis  Ulys- 
sis  ;  hebetia  tela  ;  divitibus  agris. 

Capaciores  scyphi;  carissimos  amicos;  crudeliorem  animum  ; 
clementissimus  judex ;  altissima  voce  ;  mitioris  pccnte. 

Celeberrima  res ;  difficillimis  temporibus ;  magnificentissima 
dona;  summo  loco;  meliore  fortund ;  nequissimus  homo. 

PRONOUNS. 

Mei,  te,  me,  sibi,  nostrum  or  nostri,  se. 

Illi,  illis  ;  istarum,  isti ;  hoc,  hos. 

Ejus,  iis  or'eis;  istoc  ;  easdem,  eidem,  earundem. 

Ipsius,  ipsarum ;  cui,  quarum ;  quemcunque ;  quid  ? 

Aliquam,  sicui,  nequid,  unicuique,  cujusdam,  mi  fili. 

VERBS. 

Sumus,  eritis,  fuisti,  fuerant,  fuero,  erat. 

Esset,  sint,  fuerit,  fuissemus,  este  or  estote,  futurus  esse. 

Fores,  prodesse,  potes,  potui,  possem,  potuisse. 


10 


ETYMOLOGY. 


FIRST  CONJUGATION. 

Accusat,  aedificabam,  aravisti,  damnaverant,  erraverimus,  hab- 
itavissetis. 

Inviter,  laudatus  es,  liberabor,  conciliamur,  mactentur  or  mac- 
tantor,  sacrificatum  iri. 

Dedit,  domueram,  juvisses,  lavisse,  necati  sunt,  circumdati 
fuerimus. 

Steterunt,  tonat,  vetueritis  or  vetaveritis,  potaveramus,  plicetur, 
domitus  es. 

Abominaris,  adulabatur,  aspernatus  est,  auxiliati  eramus, 
aversabimini,  comitati  erunt. 

Coner,  criminareris,  cunctatus  sit,  dominati  essemus,  laetamini, 
mercaturus  esse. 


SECOND  CONJUGATION. 

Coercui,  avebas,  doluerat,  egeamus,  floreretis,  habuerint. 

Ausus  sum,  augebis,  cave,  deleveritis,  favebatis,  flebunt. 

Doctus  sum,  motus  eras,  mulcebitur,  tenebimur,  admonemini, 
visi  sint. 

Libebat,  licuit  or  licitum  est,  liqueat,  misereret,  oportuerit, 
posnitebit. 

Verebar,  confessus  es,  professus  est,  mereamur,  misereremini, 
polliciti  essent. 

THIRD  CONJUGATION. 

Egi,  alis,  anxerat,  bibemus,  cecideritis,  canebant. 

Ceperam,  carpebas,  cessit,  cerneremus,  cinxeritis,  clausissent. 

An  consulam?  credisne  ?  cuperetne?  num  degimus?  an  dix- 
issetis ?  didicerintne  ? 

Due,  die,  fac,  fingat  or  fingeto,  fugite,  jaciant  or  jaciunto. 

Icere,  junxisse,  laesurus  esse,  diligi,  relictus  esse,  positum  iri. 
t^uaesitus  eram,  rectus  es,  solutus  erat,  spreti  simus,  sustollemini, 
tunsi  or  tusi  erunt. 

Ducebar,  captus  es,  missa  esset,  perdaris,  falsae  erant,  cogniti 
sitis. 

Juvenescebam,  senuisti,  obdormiverit,  conticuissemus,  ditesce- 
tis,  hebescerent. 

Adepta  sum,  irascaris,  locutus  erit,  nacti  essemus,  oblitae  sitis, 
patiuntur. 

FOURTH  CONJUGATION. 

Dormiebam,  insanis,  custodiverat,  finiemus,  servieritis,  eru- 
diverunt. 

Hausi,  efFutis,  obedierit,  sensissemus,  veniretis,  vincite. 

Custodita  sum,  erudiebaris,  impeditur,  redimiamur,  vincti  es- 
setis,  puniantur  or  puniuntor. 

Blanditus  sum,  assentieris,  expertus  erat.  orai  essemus,  poti- 
reinini,  mentiti  sint. 


SYNTAX. 


11 


IRREGULAR  VERBS. 

Velim,  volueras,  volebat ;  nolemus ;  mavultis,  maluisse 
Ferre,  fer,  tulisse,  laturus  esse,  latus,  ferri. 

Factus,  faciendus,  factus  esse,  factum  iri,  fiant  or  fiunto,  fac¬ 
tum  erat. 

lens,  eundi,  it,  ibam,  ivimus,  eatis. 

Odero,  odisse  ;  ccepimus,  meministis,  aiebant,  inque. 


SYNTAX. 


PART  I. 

§  209,(5.)  Ego  seribo.  Tumones.  Venithora.  Nos  audimus. 
Vos  videtis.  Virtutes  ornant.  Tu  ludebas.  Rex  reget.  Mors 
eripuit.  Fulgebat  luna.  Cecinit  avis.  Lupus  secutus  erat. 
Tempus  veniat.  Manus  laborarent.  Hostis  pugnavisset.  Ar- 
bores  creverint.  Error  tolletur.  Lex  constituitur.  Pecunia 
recipiatur.  Carthago  deleta  est.  Supplicatio  decreta  est.  Oc- 
casio  captatur.  Senatus  convocatus  est.  Medici  falluntur.  Ego 
perturbatus  sum.  Cascilius  demonstraret  Caieta  ornabitur. 
Libri  conservarentur.  Consules  dissederunt.  Dormiebantne 
milites  ?  Democritus  risisset.  Poma  ceciderint.  Pueri  discant. 
Troja  staret.  Leges  data?  erunt.  Fcedera  rupta  sint.  Homines 
intelligant.  Quis  dixit?  Portce  patebunt.  Sparsa  erant  folia. 
Ego  tacerem.  Vos  timuistis.  Canes  persequentur.  Sequitur 
capella.  Thymcetes  hortatur.  Minantur  hostes.  Vagantur  ranae. 
Labuntur  anni.  An  fateberis  ?  Moriemur.  Loetati  estis.  llli 
polliciti  erant.  Clamor  auditur.  Cervus  captabitur.  Fabula 
narratur.  Tempora  mutantur.  Bella  parabantur.  Amici  in- 
venti  sunt.  Navis  mergetur.  Pecunia  soluta  est.  Gramen  car- 
pitur.  Laudator  industria.  Monemini.  Puniuntor  fures.  Cre- 
damini.  Vita  servaretur.  Clamor  auditus  esset.  Oppidum  in- 
censum  fuerit. 

§  205.  Fugit  invida  oetas.  Liber  populus  desideravit. 
Unum  dedecus  restat.  Ea  lex  jubet.  Homines  nobilissirni 
venerunt.  Magnus  error  versatur.  Venit  glacialis  hiems. 
Silva  vetus  stabat.  Humana  consilia  ceciderunt.  Viri  soli 
permanserunt.  Diligens  agricola  serit.  Dira  parantur  bella. 
rarva?  res  crescunt.  Nox  atra  ingruit.  Nemus  omne  virebit. 
Major  gloria  obtineatur.  Lucida  sidera  fulgebant.  Culti  agri 
florebunt.  Impia  crimina  puniantur.  Mcesta  cohors  sequitur. 


12 


SYNTAX. 


Noster  omnis  exercitus  interiit.  Veteres  Romani  vicerunt 
Nulla  mora  est.  Ingens  pinus  agitatur.  Veloces  cervi  fugiunt 
Mite  pomum  cadit.  Victa  Carthago  cecidit.  Mei  oculi  fal- 
luntur.  Frigida  nox  est.  Mora  non  tuta  est.  Facta  honesta 
remunerabuntur.  Bellum  exitiosum  impendet. 

§  229.  Beneficia  parant  amicos.  Dido  condidit  Carthagi- 
nem.  Autumnus  fruges  effundit.  Tenet  ancora  navem.  Terra 
parit  flores.  Scipio  delevit  Carthaginem.  Rex  eduxerat  copias. 
Habesne  filium  ?  Cura  sequitur  pecuniarn.  Neptunus  terrain 
percussit.  Legem  tulit.  Spes  alit  agricolam.  Te  sequor. 
Furor  arma  ministrat.  Consumit  inertia  corpus.  Mater  episto- 
lam  profert.  Yentus  agit  nubes.  Aurora  diem  reducit.  Diem 
perdidi.  Flores  amat  apis.  Sirenes  Ulyssem  invitant.  Nauta 
secat  mare.  Alexander  Darium  fugavit.  Vince  iram.  Spes 
dat  vires.  Non  me  offendit  veritas.  Odium  facile  vitabis.  Lin- 
quimus  dulcia  arva.  Romulus  Romam  condidit.  Numa  gessit 
nulla  bella.  Legi  tuas  literas.  Sincera  fides  jungit  veros  ami- 
cos.  Cyrus  fundavit  Persicum  imperium.  Virtus  largitur  tran- 
quillitatem. 

§  210.  Inertia  est  vitium.  Ira  furor  brevis  est.  Non  ego 
sum  pastor.  Homines  sunt  mortales.  Mors  est  cerla.  Caesar 
magnus  habebatur.  Es  judex.  Non  sumus  ignari.  Cicero  hab¬ 
itus  est  disertus.  Milites  dormiunt  securi.  Tu  fies  poeta.  Var- 
ro  existimabatur  doctus  vir.  Aristides  vocabatur  justus.  Anima 
est  immortalis.  Avaritia  est  vitium.  Vita  est  brevis.  Virtus 
est  sua  merces.  Tuus  amicus  fui.  Fames  est  optimus  coquus. 
Dux  ego  vester  fui.  Arbor  virga  fuit.  Catilina  erat  fortis,  sed 
causa  erat  injusta.  Experientia  est  optimus  magister.  Amicus 
verus  thesaurus  est  magnus.  Poema  est  loquens  pictura.  Pic- 
tura  est  mutum  poema.  Virtus  est  optima  nobilitas.  Forma 
bonum  fragile  est. 

§  211.  Crescit  amor  nummi.  Mater  artium  est  necessitas. 
Scipio  fudit  Annibalis  copias.  Sol  est  lux  mundi.  Virtutis  ejus 
fructum  cepit.  Vide  hominis  audaciarn.  Somnus  imago  mortis 
est.  Helena  causa  fuit  belli  Trojani.  Rex  Lydorum  Croesus 
erat.  Jucunda  est  memoria  praeteritorum  malorum.  Vita?  brevis 
est  cursus,  glorioe  sempiternus.  Amor  patriae  vicit.  Natura? 
infirmitas  accusatur.  Pan  deus  Arcadiae  est.  Juno  Jovis  conjux 
erat.  Cornua  lunae  decrescunt.  Can  is  leporis  vestigia  sequitur. 
Miles  timet  sagittas  hostis.  Codrus  fuit  rex  ultimus  Athenien- 
sium.  Semiramis  erat  Nini  uxor.  Neptunus  est  numen  aqua- 
rum.  Honos  est  praemium  virtutis.  Penelope  conjux  Ulyssia 
erat.. 

§  223.  Piso  fratri  auxilium  tulit.  Ago  tibi  gratias.  Red- 
ditur  terrae  corpus.  Datus  est  tibi  plausus.  Metus  trad  am 
ventis.  Catilin®  incceptis  favebant.  Nec  sibi  nec  alteri  prosunt. 
L.  Otho  equestri  ordini  restituit  dignitatem.  Haud  invideo  for 


SYNTAX. 


13 


tunas  ullius  civis.  Die  rnihi  verum.  Redeunt  gramina  campis. 
Fortuna  multis  dat  nimis,  satis  nullis.  Hostes  se  Csesari  tradi* 
derunt.  Tuis  culpis  ne  ignosce.  Aliorum  culpis  ignoscas.  Ne 
patefaciainus  aures  adulatoribus.  Paris  Veneri  dedit  pomum. 
Junoei  urbes  obtulerat.  Minerva  ei  sapientiain  proiniserat.  Tibi 
seris,  tibi  metis.  Anna  fecit  Vulcanus  Achilli. 

§  235,  (1.)  Ariovistus  legatos  ad  Cassarem  mittit.  Rosae 
fulgent  inter  lilia.  Pauci  veniunt  ad  senectutem.  Expectavit 
ad  mare  infra  oppiduin.  Servi  penes  accusatorem  fuerunt.  Tu-a 
voluntas  erga  me,  et  mea  erga  te  sunt  pares.  Est  lucus  prope 
ainnem,  Diviserunt  inter  se  captivos.  Plebs  prope  ripam 
Anienis  consedit.  It  hasta  per  tempus  utrumque.  Vulcanus 
tenuit  insulas  propter  Sicilian*.  Ante  Anicii  currum  ductus  est 
Gentius  rex.  Post  me  erat  ^Egina,  ante  Megara.  Janus  bis 
post  Nun**  regnum  clausus  fuit.  Vinct*  pone  tergum  Vitellii 
manus.  Finis  bonoruin  est  secundum  naturam  vivere.  Secun¬ 
dum  aram  auruin  abscondidi.  Ariovistus  praster  castra  Caesaris 
suas  copias  transduxit. 

§  235,  (2.)  Italia  cuncta  me  in  patriam  revocat.  Multitudo 
incredibilis  in  Capitolium  convenit.  In  manibus  epistolam  teneo. 
Regnum  fuit  in  potestate  hostis.  L.  Cassii  exercitus  sub  jugum 
missus  est.  Sub  nomine  pacis  bellum  latet.  Regnum  est  in 
hostis  potestate.  Cogitationes  mult*  et  graves  sunt  in  animo 
rneo.  Venenum  in  partes  omnes  corporis  permanat.  Bellum 
maximum  in  Africa  confecit.  Jam  nihil  dico  in  hominem  istum. 
In  acie  cominus  pugnavit.  Servus  Clodii  in  Castoris  templo 
comprehensus  est.  Conatus  est  impetum  facere  in  Bruti  pro- 
vinciam.  Causain  totam  in  humanitate  vestra  repono.  Pertinaci- 
tas  in  rebus  minimis  reprehenditur.  Multa  sunt  in  institutis 
nostris  a  Pythagoreis  ducta.  In  nostros  liberos  dominum  et 
tyrannum  comparavit. 

§  241.  Cognosce  ex  me.  De  natura  belli  dixit.  Arma  pro 
salute  communi  ceperunt.  Negotium  sine  ulla  morfi  suscepe- 
runt.  Cogitate  de  vobis  et  liberis.  Romanos  suo  de  nomine 
dieet.  Una  pars  initium  cepit  a  flumine  Rhodano.  Cum  voce 
suppressfi  dixit.  Utager  sine  cultura,  sic  sine  doctrina  animus 
est.  A  Caesare  literas  accepi  consolatorias.  Alcibiades  educatus 
est  in  domo  Periclis,  eruditus  a  Socrate.  E  castris  exiit.  Sa- 
gitta  acta  est  pennis  tenus.  Aqua  surgit  pube  tenus.  Quotidie 
mecum  habebam  homines  doctissimos.  A  me  salutem  die  Cice¬ 
roni.  Rel’ellere  sine  pertinacift,  et  refelli  sine  iracundiii  parati 
sum  us.  Manus  a  te  homines  vix  abstinere  pdterant. 

§  247.  Luna  lucet  alien;*  luce.  Fuga  salutem  petunt. 

Csesus  est  virgis.  Spe  viviinus.  Neptunus  tridente  suo  terrarn 
percussit.  L)jcam  voce  clarissima.*  Auctoritate  suti  vocem 

populi  sedavit.  Pede  tacito  venit  senectus.  Atfectus  gravi 
morbo  periit.  Mens  subito  dolore  turbatur  Tu  imprudentia 
2 


14 


APPOSITION. 


laberis.  Fundis,  sagittis,  lapidibus,  nostros  de  vallo  deturbant 
Poetse  et  ira  inflammatos  et  libidine  furentes  induxerunt  deos 
Cruentus  sanguine  civium,  nihil  nisi  de  reipublicae  pernicie  cogi- 
tavit.  Adversarios  specie  clementine  vicerat.  Injurias  omnes 
belli  animo  aequo  patitur.  Platonem  eloquentiA  superare  pos- 
sumus  ?  Regis  legatus  pecuniA  nos  aperte  oppugnat.  Maria 
vento  agitata  tepescunt? 

§§  239  and  270.  1.  Scimus  solem  esse  lucem  mundi. 

Terentius  dicit  obsequium  amicos  parere.  Pythagorei  credide- 
runt  animas  ex  uno  animali  in  alterum  discedere.  Ferunt  diem 
ivisse  sine  sole.  Zeuxis  dixit  se  velle  simulacrum  Helena?  pin- 
gere.  Caesar  milites  ex  oppido  exire  jussit. 

2.  Te  cupio  videre.  Aude  contemnere  opes.  Poteram  con- 
tmgere  ramos.  Intelligere  non  possum.  Alexander  metui  vole- 
bat.  Gestit  narrare  pericula.  Conati  sunt  renovare  bellum. 
Virtus  amitti  non  potest.  Beatus  esse  sine  virtute  nemo  potest. 
Videris  habere  spem  nonnullam.  Themistocles  somnum  capere 
potuit.  Naturam  mutare  pecunia  nescit.  Paris  dixit  Hec- 
torem  ferrea  bella  sanguineA  manu  movere. 

§  278.  Diligis  pudorem,  et  bonitatem,  virtutemque.  Nec 
senatus  nec  populus  ullam  vim  habet.  Lava  rnanus  tuas  et 
coena.  Habes  jus  et  potestatem.  Sol  ruit  et  montes  umbrantur. 
Nox  erat  et  fulgebat  luna.  Marius  et  Sulla  civile  bellum  ges- 
serunt.  *  Non  formosus  erat,  sed  erat  facundus  Ulysses.  Conci- 
dunt  venti  fugiuntque  nubes.  "  Nos  patriae  fines  et  dulcia  linqui- 
mus  arva.  Uantur  opes  nullis  nunc  nisi  divitibus.  Accipere 
praestat  qui'im  facere  injuriam.  Plures  lingua  necalquMn  gladius. 
Amici  regis  duo  tresve  perdivites  sunt.  Homo  compositus  est 
ex  corpore  et  animA.  Nec  picta  purpura,  nec  sceptrum  Priami 
ilium  movit.  Nec  lingua  nec  manus  defuit  consilio.  Classem 
et  exercitum  adjungit. 


PART  II. 

APPOSITION. 

§  204.  Mithridatem  in  timore  ac  fugA  Tigranes,  rex  Arme- 
nius,  excepit.  Hannibal  Saguntum,  fcederatam  civitatern,  vi  ex- 
pugnavit.  Mons  Sacer  trans  Anienem  arnnem  est.  Otho,  vir 
f’ortis,  me  us  necessarius,  equestri  ordini  restituit  dignitatem. 
Consulem  misimus,  virum  fortissimum,  cum  exercitu.  Philo- 
sopbia,  omnium  mater  artium,  est  inventum  deorum.  Quoties 
tu  me  consulem  interficere  conatus  es  ?  Brutus  patriam  liberavit, 
proeclarus  auctor  nobilitatis  Iulb.  Romulus  condidit  urbem  Ro- 
mam.  Mons  Cevenna  altissimA  nive  iter  impediebat.  Nihil  in 


APPOSITION. 


15 


maLs  aucamus,  quod  sit  vel  a  diis  immortalibus,  vel  a  naturd,  pa- 
rente  omnium,  constitutum.  Fabio,  viro  optimo  et  homine  doctis- 
simo,  familiariter  utor.  Hoc  ego  ex  P.  Vedio,  magno  nebulone,sed 
Pompeii  familiari,  audivi.  Non  possum  id  in  tfe  reprehendere, 
quod  in  me  ipso,  et  praetor,  et  consul  probavi.  Ego  urbem  banc, 
sedem  omnium  nostrum,  arcem  regum  ac  natiorium  exterarum, 
domicilium  imperii,  quinque  hominum  amentium  ac  perditorum 
pcend  redemi.  C.  Junius  aedem  Salutis,  quam  consul  vovit, 
censor  locavit,  dictator  dedicavit.  Philosophia  inventrix  legum, 
magistra  morum  et  disciplinae  fuit.  Galli  tanto  silentio  in  Cap- 
itolium  evasere,  ut  ne  canes  quidem,  sollicitum  animal  ad  noc- 
turnos  strepitus,excitarent.  Hoc  tibi  juventus  Romana  indicimus 
bellum.  Aurum,  argentum,  aes  signatum  omne,  senatores  cras- 
tino  die  in  publicum  conferamus.  Duae  urbes  potentissimae, 
Carthago  atque  Numantia,  ab  eodem  Scipione  sunt  deletae. 
Dica^archus,  collectis  ceteris  causis,  eluvionis,  pestilentiae  et  vas- 
titatis,  deinde  comparat,  quanto  plures  deleti  sint  homines  hom¬ 
inum  impetu,  id  est,  bellis  aut  seditionibus,  qudin  omni  reliqud 
calainitate.  Duo  sunt  Roscii,  quorum  alteri  Capitoni  cognomen 
est.  Attus  Clausus,  cui  postea  Appio  Claudio  fuit  nomen,  ab 
Regillo  Romana  transfugit.  Decemviri  leges,  quibus  tabulis 
duodecim  est  nomen,  in  aes  incisas,  in  publico  proposuerunt. 
Mihi  Cnaeus  et  Publius  Scipiones  fortunati  videntur.  Damnati 
oinnes,  alius  alio  casu  periit.  Die  mihi  Xenophontis  uxor,  si 
vicina  tua  melius  habeat  aurum,  quam  tu  habes,  utriun  illius  an 
tuum  malis  ?  Illius,  inquit.  Quid?  si  vestem,  et  ceterum  or- 
namentum  muliebre  pretii  majoris  habeat,  quam  tu  habes,  tuumne 
an  illius  malis?  Illius,  respondit.  Abiit  Clitipho.  Q.  Solus? 
A.  Solus.  Q.  Quis  ad  fores  est?  A.  Ego.  Q.  Cujus  es  ?  A. 
Amphitruonis. 

Persarum  rex  Darius  Scythis  bellum  intulit.  Princeps  Acade- 
mi®  Philo  Mithridatico  bello  domo  profugit,  Romamque  venit. 
Nero  Senec®,  jam  tunc  senatori,  in  disciplinam  traditus  est. 
Ex  ed  die  fuere  Septentriones  venti.  Avaritiam  si  tollere  vultis, 
mater  ejus  est  tollenda,  luxuries.  Solon  rein  publicam  duabus 
-rebus  contineri  dixit,  praemio  et  pcend.  Cato  senex  scribere  his¬ 
torian!  instituit.  Hoc  me  docuit  usus,  magister  egregius.  Mul- 
tarum  artium  ministras  manus  natura  homini  dedit.  Legati  ab 
Ptoleniffio  et  Cleopatrd,  regibus  Algypti.  Romara  venerunt. 
Quid  dicam  de  thesauro  omnium  rerum,  memoria. 

Ennius  ferebat  duo,  quee  maxima  putantur  onera,  paupertatem 
et  senectutem.  Marius  cupidine  atque  ira,  pessimis  consultoribus, 
grassabatur.  Trojan i  sedibus  incertis  vagabantur,  cumque  his 
Aborigines,  genus  hominum  agreste.  Germani  celebrant  car- 
minibus  Tuisconem  et  filium  Mannum,  originem  gentis  con- 
ditoresque.  Forte  Clazomen®  prope  antiqua  fuit  urbs.  Q. 
C®cilius  qurastor  in  Sicilia  post  me  quaestorem  fuit.  Philosophi® 
multnm  adolescens  temporis  tribui.  Duo  ordinarii  consules 
ejus  anni,  alter  ferro,  alter  morbo  perierat.  Vultures  a  Romulo 
vis®,  bellatricem  fore  urbem  Romam  pollicebantur.  Anacreon 


16 


ADJECTIVES. 


poeta  acino  uvce  pass® ;  Fabius  senator  in  lactis  haustu  uno  pilo 
strangulatus  esse  dicitur. 

Fisistratum,  Atheniensium  tyrannum  memorise  proditur,  quum 
multa  in  eum  ebrius  conviva  dixisset,  non  magis  illi  se  succen- 
serc  dixisse,  quam  si  quis  obligatis  oculis  in  se  incurrisset.  Ar- 
deam  Rutuli  habebant,  gens,  ut  in  ea  regione  atque  in  e'\  setate, 
divitiis  praepollens.  Traditur  Drusus  ex  provincia  Gallic  re- 
tulisse  aurum  Senonibus  oliin  in  obsidione  Capitolii  datum,  nec, 
ut  fama  est,  extortum  a  Camillo.  Apud  insulam  Capreas  veter- 
rimae  ilicis  demissos  jam  ad  terrain  languentesque  ramos  con- 
valuisse  adventu  suo,  laetatus  est  Tiberius.  Datum  est  mare 
Neptuno,  altero  (§  107,  R.  2)  Jovis  fratri,  regnum.  Caium  et 
Lucium  Mummios  tibi  commendo.  Marius,  septimum  consul, 
doini  suae  senex  est  mortuus. 


ADJECTIVES. 

§  205.  Amicus  certus  in  re  incert&  cernitur.  Praeteritum 
tempus  nunquam  revertitur.  Usitatae  res  facile  e  memori&  dila- 
buntur.  Ipse  Alexander  Thebas  diruit.  Multas  a  te  accepi 
epistolas,  omnes  diligenter  scriptas.  Optimse  leges  hac  lege 
sine  ulla  exceptione  tollentur.  In  fugft  fceda  mors  est,  in  Vic¬ 
toria  gloriosa.  In  republic^,  maxirne  conservanda  sunt  jura  belli. 
Meam  tuorum  erga  me  meritorum  memoriam  nulla  unquam 
delebit  oblivio.  Urbem,  quam  dicunt  Romam,  putavi  stultus 
ego  huic  nostrae  similem.  In  civitate  liberA,  lingua  mensque 
liberae  esse  debent.  Menelaus  et  Paris  arinati  pugnaverunt 
propter  Helenam  et  divitias.  Metellum  multi  filii  et  filiae  in 
rogum  imposuerunt.  Decern  ingenui,  decern  virgines,  patrimi 
omnes  matrimique,  ad  sacrificium  delecti.  Inter  se  contraria 
sunt  beneficium  et  injuria.  Perspicua  suum  consilium,  cona- 
tusque  omnibus  fecit.  Rex  regiaque  classis  una  profecti  sunt. 
Tibi  omnium  salus,  liberi,  fortunae  sunt  carissimae.  Magna  pars 
hominum  vulnerati  aut  occisi  sunt.  Servitia  conjuraverunt,  ut 
arcem  armati  occuparent.  Samnitium  caesi  sunt  tria  millia  du- 
centi.  Alta  cremata  est  Uion.  Excisa  est  Pergamum  ferro. 
Fons  perlucidus  imaginem  intuentis  reddit.  Avarus  nunquam 
erit  contentus.  Erubescunt  pudici  etiam  loqui  de  pudicitift. 
Senes  minime  sentiunt  morbos  contagiosos.  Video  meliora  pro- 
boque,  deteriora  sequor.  Culices  acida  petunt ;  ad  dulcia  non 
advolant.  Omnia  perdidit,  qui  fidem  perdidit.  Murenarn  accusat 
paternus  inimicus,  Postumius,  vetus  vicinus  ac  necessarius.  Pro- 
gredi  arduum  fuit,  regredi  periculosum.  Quid  negotii  est  P  Plus 
timor  qm\m  ira  celeritatis  habet.  Id  mirum,  quantum  profuit  ad 
concordiam  civitatis.  Naturee  sollertiam  nemo  opifex  consequi 
potest  imitando.  Varro  erat  doctissimus  Romanorum.  Plato 
totius  Gneciae  facil6  doctissimus.  Non  admiror  Vatinium,  quod 
meam  legem  contemnit,  hominis  inimici.  Studium  tuum.  adoles- 
centis,  perspexi.  Contentus  ero  nostril  ipsorum  amicitia.  Adde 


RELATIVES. 


17 


hue  fontium  gelidam  perennitatem.  Solidum  aprum  Romanorum 
primus  in  epulis  apposuit  Servilius  Rullus.  Quae  pars  civitatis 
Helvetioe  insignem  calamitatem  populo  Romano  intulerat,  ea  prin- 
ceps  pcenas  persolvit.  Duobus  summis  oratoribus,  Crasso  et 
Antonio,  L.  Philippus  proximus  aceessit.  Hispania  postrema 
omnium  provinciarum  perdomita  est.  Prima  luce  surnmus  mons 
a  Labieno  tenebatur.  Jam  pridem  cupio  Alexandriam,  reli- 
quamque  ^Ggyptum  visere.  Urbem  mediam  interfluit  Marsyas 
amnis,  fabulosis  Graecorum  carminibus  inclytus.  Postquam  in 
agrum  Romanum  ventum  est,  obviam  hosti  consules  eunt.  Irri- 
tatis  utrinque  animis  discessum  est. 

Sunt  fuci  sine  aculeo  velut  imperfectae  apes,  et  quasi  servi  vera- 
rum  apium.  Auxilia  regis,  impedita  ac  perturbata,  quod  nullo 
ordine  iter  fecerant,  in  fugam  se  conjiciunt.  Pecudes  dispulsae, 
sui  generis  sequuntur  greges.  Jugurtha  occultis  itineribus  Me- 
telli  exercitum  antevenit.  Aures,  quum  sonum  percipere  debeant, 
qui  natura  sublime  feratur,  recte  in  altis  corporum  partibus  col- 
locatee  sunt.  Centum  aerei  vectes  belli  portas  claudunt.  Dionys¬ 
ius  concionari  ex  alta  turre  solebat.  In  Alpibus  candidi  lepores, 
quibus  hibernis  mensibus  antiqui  pro  cibatu  nivem  esse  credide- 
runt.  Verres  tabernacula,  carbaseis  intenta  velis,  propter  ipsum 
portus  introitum  collocavit. 

Caesar  in  extremo  ponte  turrim  tabulatorum  quatuor  constituit, 
eique  loco  T.  Volcatium  praefecit.  Cererem  et  Liberum  invocat 
Virgilius,  quod  horum  fructus  maxime  necessarii  sunt  ad  hom- 
inum  utilitat.es.  Non  cibus  nobis,  non  humor,  non  vigilia,  non 
somnus,  sine  mensura  quadam  salubria.  Murus  et  porta  de  ccelo 
tacta  erant  Nec  Pompeius  ferebat  parem  nec  Caesar  superiorem. 
Lusciniae  pariunt  vere  primo  cum  plurimum  sena  ova.  Eunuchus 
bis  die  acta  est.  Sergestus  Centauro  invehitur  magna.  Amicus 
dulcis,  ut  aequum  est,  mea  compenset  vitns  bona.  iEtas,  qua 
Pericles  vixit,  prima  Athenis  oratorem  prope  perfectum  tulit. 

Incipio  ex  hoc  studio  non  solum  oblectationem  verum  etiam 
gloriain  petere,  postquam  tuo  judicio  probatum  est,  viri  gravissimi 
atque  eruditissimi.  Samnites  omnia  se  expertos  esse  dixerunt, 
si  suismet  ipsorum  viribus  tolerare  tantum  inolem  belli  possent. 
Mithridates,  sine  cujusquam  militum  auxilio  suamet  unius  opera, 
Cappadociam  se  cepisse  dixit.  Nonne  ei  meas  preesentis  preces 
profuturas  fuisse  putas,  cui  nomen  raeum  absentis  honori  fuerat? 
Plerosque  velocitas  et  regio  hostibus  ignara  tutata  sunt.  Natur& 
inimica  inter  se  sunt  libera  civitas  et  rex.  Vereris,  ne  tua  domus, 
talis  et  viri  et  civis  deseratur? 


RELATIVES. 

§  206.  Hora,  quee  praeteriit,  non  redire  potest.  Affer  flores, 
quos  amat  apis.  Caesar  his  de  causis,  quas  commemoravi,  Rhe- 
num  transire  decrevit.  Dives  est,  cujus  animus  tranquillus  est. 
Fundamentum  perpetuae  famae  est  justitia,  sine  qud  nihil  potest 

2* 


L8 


RELATIVES. 


esse  laudabile.  Arbores  serit  agricola,  quaram  adspiciet  fructum 
ipse  nunquam.  Qui  potest  cogitari  esse  aliquod  animal,  quod  se 
oderiti5  Quis  meuin  consulatum,  praeter  Clodium,  qui  vitupera- 
ret,  inventus  est  ?  Omnes  nature  ea  sequuntur,  quae  videntur 
bona,  fugiuntque  contraria.  Dicaearchus  tres  libros  scripsit,  qui 
Lesbiaci  vocantur.  Nulla  est  natio,  quarn  pertimescamus. 
jEgyptii  nullam  belluam,  nisi  ob  aliquam  utilitatein  quain  ex  ea 
caperent,  consecraverunt.  Non  suinus  ii,  quibus  nil  verum  esse 
videatur.  Ea,  quae  vis,  ut  potero,  explicabo.  Adventum  exspec- 
tabam  Menandri,  quem  ad  te  summit  curd  misi.  Cur  senatum 
cogor,  quem  laudavi  semper,  reprehendere  ?  Omnes  causae,  quas 
commeinoras,  justissimae  sunt.  Consules  ad  eurn  exercitum, 
quem  in  Apulia  habui,  venerunt.  Helvetii  diem  dicunt,  qua  die 
ad  ripam  Rhodani  omnes  conveniant.  Caesar  intellexit  diem  in¬ 
stare,  quit  die  frumentum  militibus  metiri  oporteret.  Ego,  qui  te 
confirmo,  ipse  me  non  possum.  Fere  libenter  homines  id,  quod 
volunt,  credunt.  Quae  cupiditates  a  natural  proficiscuntur,  facile 
explentur  sine  ulld  injurid.  Ambigatus,  exonerare  praegravante 
turbd  regnum  cupiens,  filios  missurum  se  esse  in  quas  dii  dedis¬ 
sent  auguriis  sedes,  ostendit.  Spero,  quae  tua  prudentia  et  tem- 
perantia  est,  te  valere.  Qui,  quae  mea  negligentia  est,  multos 
saepe  dies  ad  te,  cum  hie  eras,  non  accedebam,  nunc  quotidie, 
non  esse  te,  ad  quem  cursitem,  discrucior.  Plerique,  quae  ipsi 
non  tribuunt  amicis,  haec  ab  iis  desiderant.  Qui  mortem  non 
timet,  magnum  is  sibi*  praesidiuin  ad  beatam  vitam  comparat. 
Habeo  quas  ad  Neronem  literas  misisti.  Qui  nihil  agere  videntur, 
saepe  majora  agunt,  quam  alii.  Qui  e  nuce  nucleum  esse  vult, 
frangit  nucem.  Hammonis  nemus  fontem  habet ;  aquam  solis 
vocant ;  sub  lucis  ortum  tepida  manat,  medio  die,  quum  vehe- 
mentissimus  est  calor,  frigida  fluit.  Hac,  qud  diximus,  aetate, 
Hannibal  cum  patre  in  Hispaniam  profectus  est.  Judice,  quo 
nosti,  populo.  Ostium,  quod  in  angiportu  est,  patefeci  fores. 
Volsci,  acie  victi,  Volscas,  civitatem,  quam  habebant  optimam, 
perdiderunt.  Agamemnon,  quum  devovisset  Dianse,  quod  in  suo 
regno  pulcherrimum  natum  esset  illo  anno,  immolavit  Iphigeniam. 
P.  Volumnius  L.  Julium  Calidum,  quem  post  Lucretii  Catullique 
mortem  multo  elegantissimum  poetam  nostra  setas  tulit,  in  pro- 
scriptorum  numerum  retulit.  Pausanias  Spartam  redire  nolebat, 
et  Colonas,  qui  locus  in  agro  Troade  est,  se  contulit.  Helvetii 
continentur  unA.  ex  parte  flumine  Rheno,  qui  agrum  Helvetium  a 
Germanis  dividit  Caesar  ad  flumen  Scaldem,  quod  influit  in 
Mosam,  ire  constituit.  Ex  Sicilid  me  ad  Leucopetram,  quod  est 
promontorium  agri  Rhegini,  venti  detulerant.  f’lumen  est  in 
Britannia,  quod  appellatur  Tamesis.  Caesar  Gomphos  pervenit, 
quod  est  oppidum  Thessalise.  Conjuravere  pauci  contra  rempub- 
lieam,  de  qud  quam  verissime  potero  dicam.  Nec  mea  verba 
legis,  qui  submotus  sum  ad  Istrum.  Agin  regem,  Lacedannonii, 
quod  nunquam  antea  apud  eos  acciderat,  necaverunt.  Quod 
scribis,  tu  vis  scire,  qui  sit  reipublicae  status,  sumina  dissensio  est 
Attali  regis  legatus  postulavit  naves  captivosque,  quae  ad  Chium 


DEMONSTRATIVES. 


19 


navali  proelio  capta  erant,  restitui.  Hoc  brevissime  dicam,  nem- 
inem  unquam  tarn  impudentem  fuisse,  qui  a  diis  immortalibus  tot 
et  tantas  res  tacitus  auderet  optare,  quot  et  quantas  dii  immortales 
ad  Cn.  Ponapeium  detulerunt.  Non  speraverat  Hannibal  fore,  ut 
tot  in  Italia  populi  ad  se  deficerent,  quot  defecerunt  post  Cannen- 
sem  cladem.  Quales  in  republic;!  principes  sunt,  tales  reliqui 
solent  esse  cives.  Qualis  haberi  veils,  tabs  esto. 

Veteres  literas  Graecas  fuisse  easdem  pene,  quae  nunc  sunt 
Latinae,  indicio  erit  Delphica  tabula,  quae  est  hodie  in  Palatio. 
Nullum  animal,  quod  sanguinem  habet,  sine  corde  esse  potest. 
Sardanapalus  tertio  et  tricesimo  loco  natus  est  ab  Nino  et  Semi- 
ramide,  qui  Babylona  condiderunt.  Timoleon,  id  quod  difficilius 
putatur,  sapientius  tulit  secundam  quam  adversam  fortunam. 
Socrates  mihi  videtur,  id  quod  constat  inter  omnes,  primus  a 
rebus  occultis  avocavisse  philosophiam.  Maximum  ornamentum 
amicitiae  tollit,  qui  ex  ea  tollit  verecundiam.  Terra  nunquam 
recusat  imperium,  nec  unquam  sine  usurd  reddit,  quod  accepit. 

Qui  Darium  vehebant  equi,  confossi  hastis  et  dolore  etferati, 
jugum  quatere  et  regem  curru  excutere  cosperant.  Meinoria 
Hortensii  tanta  erat,  ut  quae  securn  commentatus  esset,  ea  sine 
scripto  verbis  eisdem  redderet,  quibus  cogitavisset.  Quorum 
patres  aut  majores  aliqua  glor’;4  praestiterunt,  ii  student  plerumque 
eodem  in  genere  laudis  excel lere.  Quam  quisque  novit,  in  ea 
arte  se  exerceat.  Bestiae,  in  quo  loco  natae  sunt,  ex  eo  se  non 
commovent.  Incertus  erat  Hannibal,  utrum  coeptum  in  Italiam 
intenderet  iter,  an  cum  eo,  qui  primus  se  obtulisset,  Romanorum 
exercitu  manus  consereret. 

Thrasybulus,  quum  Phylen  confugisset,  quod  est  castellum  in 
Attica  munitissinmm,  non  plus  habuit  secum  quam  triginta  de 
suis.  Homines  domicilia  sua  conjuncta,  quas  urbes  dicimus, 
moenibus  sepserunt.  Num  censes  eos,  qui  divinare  dicuntur, 
posse  respondere  sol  inajorne  sit  quam  terra,  an  tantus  quantus 
videatur?  Quid  hoc  miserius,  qu4m  eum,  qui  tot  annos,  quot 
habet,  designatus  consul  fuerit,  fieri  consulem  non  posse  ?  Sto- 
icum  est,  nullum  esse  pilum  omnibus  rebus  talem,  qualis  sit 
pilus  alius. 

Quot  orationum  genera  esse  diximus,  totidem  oratorum  reperi- 
untur.  Career  est  a  crudelissimo  tyranno  Dionysio  factus  Syra- 
cusis,  qua?  Lautumiae  vocantur.  Poeni,  quum  ab  Oreo  profectum 
Attalum  Romanosque  audissent,  veriti  sunt,  ne  intra  Rhium, 
(fauces  eae  sunt  Corinthii  sinus,)  opprimerentur.  Affirmat  Plin- 
ius  etiam  esse  hanc  philosophies  pulcherrimam  partem,  agere 
negotium  publicum.  Simulatis  ludis  equestribus,  virgines,  quae 
ad  spectaculum  venerant,  praeda  fuere,  et  haec  statim  causa  belli. 


DEMONSTRATIVES. 


§  207.  Loquimur  de  iis  amicis,  quos  novit  vita  communis; 
ex  hoc  numero  nobis  exempla  sumenda  sunt.  Darius  ejus  pontis, 


20 


INTENSIVES. - INDEFINITES. 


dum  ipse  abesset,  custodes  reliquit  principes,  quos  secum  ex  IoniS 
et  iEolide  duxerat.  In  hoc  fuit  numero  Miltiades.  Volsci  com- 
paraverant  auxilia,  quae  mitterent  Latinis  Hac  ini  consules  in 
Volscum  agrurn  legiones  duxere.  Cassivellaunus  essedarios  ex 
silvis  emittebat,  et  rnagno  cum  periculo  nostrorum  equitum  cum 
iis  confligebat;  atque  hoc  metu  latius  vagari  prohibebat.  Moros- 
itas  senum  habet  aliquid  excusationis,  non  illius  quidem  justae. 
sed  quae  probari  posse  videatur.  Tuus  dolor  humanus  is  quidem, 
sed  magnopere  moderandus.  Ulud  moleste  fero,  nihil  me  adhuc 
his  de  rebus  habeo  tuarum  literarum.  Q.  Catulus  non  antiquo 
illo  more,  sed  hoc  nostro  fuit  eruditus.  Capitolium  saxo  quadrato 
substructum  est ;  opus  yel  in  hac  magnificent^  urbis  conspicien- 
dum.  Miscuere  sese  Julius  Tutor  et  Julius  Sabinus  :  hie  Trevir, 
hie  Lingon.  Non  me  carminibus  vincet  nec  Thracius  Orpheus, 
nec  Linus  ;  huic  mater  quamvis,  atque  huic  pater  adsit ;  Orphei 
Calliopea,  Lino  formosus  Apollo.  Antipater  ille  Sidonius  solitus 
est  versus  hexametros  fundere  ex  tempore.  Ex  eodem  Ponto 
Medea  ilia  quondam  profugisse  dicitur.  Nobisne  omnibus,  et 
Platoni  ipsi,  nescio  quern  ilium  anteponebas  ?  Restat  ultimus 
cceli  complexus,  qui  idem  aether  vocatur.  Quidquid  honestum 
est,  idem  est  utile.  Nihil  est  liberale,  quod  non  idem  justum. 
Quid  praeclarum  non  idem  arduum  ?  Eadem  utilitatis,  quae  hon- 
estatis  est  regula.  Idem  extitisti  consul,  qui  fueras  semper. 
Servi  iisdem  moribus  erant,  quibus  dominus.  Rhetorum  dicta 
qukm  exilia  sunt  de  virtutis  vi !  Quibus  etiam  qui  assentiuntur, 
iidem  abeunt,  qui  venerant.  Virtus  eadem  in  homine  ac  Deo  est. 
Academici  et  Peripatetici  quondam  iidem  erant.  Tiridatem  ego, 
eodem  mecum  patre  genitum,  in  possessionem  Armeniae  deduxi. 


INTENSIVES. 

Non  egeo  medicin&  ;  me  ipse  consolor.  Sibi  ipse  peperit  lau- 
dem  maximam.  Qui  se  ipse  norit,  aliquid  sentiet  se  habere 
divinum. 

Odi  sapientem,  qui  sibi  ipse  sapiens  non  est.  Sapiens,  qui  neque 
sibi  ipse  nec  aliis  prodest,  irrita  pollet  sapientia.  Tu,  quum  tibi 
Deus  dederit  animum,  quo  nihil  est  praestantius  neque  divinius,  sic 
te  ipse  projicies,  ut  nihil  inter  te  et  quadrupedem  aliquem  putes 
interesse.  Primam  ex  naturd  hanc  habemus  appetitionem,  ut 
conservemus  nosmet  ipsos.  Non  possum  id  in  te  reprehendere, 
quod  in  me  ipso  probavi. 


INDEFINITES. 

Denique  intelliges,  ecquid  Faberii  inclinent  ad  hoc  meum  con¬ 
silium  adjuvandum.  Si  quid  erit,  magnum  est  adjumentum  ;  sin 
minus,  quacumque  ratione  contendamus.  Tu  si  es  in  Epiro, 
rnitte  ad  nos  de  tuis  aliquem  tabellarium.  Istae  quidem  artes,  si 


INDEFINITES. 

\ 


21 


modo  aliquid,  valent  ut  acuant  et  tanquam  irritent  ingenia  puero- 
rum,  quo  facilius  possint  majora  discere.  Tenet  aures  vel  medi- 
ocris  orator,  sit  modo  aliquid  in  eo.  Aureo  seculo  non  erat 
cuiquam  aut  animus  in  injuriam  aut  causa.  Diis  rite  placatis, 
delectum  consules  habebant  acrius  intentiusque,  quam  prioribus 
annis  quisquam  meminerat  habitum.  Ibam  forte  via  sacr&  ;  ac- 
currit  quidam  notus  mihi  nomine  tantum.  Jupiter  non  minus 
quam  vestrum  quivis  formidat  malum.  Pictoribus  atque  poetis 
quidlibet  audendi  semper  fuit  oequa  potestas.  Epicureos  doctis- 
simus  quisque  contemnit.  Optimus  quisque  maxime  posteritati 
servit.  P.  Licinio  consuli  denunciatum  (est,)  ut  exercitui  diem 
primam  quamque  diceret  ad  conveniendum. 

Videte  quanto  tetrior  Verres  tyrannus  Syracusanis  fuerit,  quam 
quisquam  superiorum ;  quuin  illi  ornarint  templa  deorum  ;  hie 
etiam  deorum  monumenta  atque  ornamenta  sustulerit.  Legendus 
est  C.  Gracchus,  si  quisquam  alius  juventuti;  non  enim  solum 
acuere,  sed  etiam  alere  ingenium  potest.  Virtus  nihil  in  se  habet 
mairnificuin,  si  quidquain  habet  venale.  Diutius  Babylone  quam 
usquam  constitit  Alexander;  nec  ullus  locus  discipline  militari 
plus  nocuit.  Non  est  quisquam  gentis  ullius,  qui  ducem  naturam 
nactus,  ad  virtutem  per  venire  non  possit.  Ferre  tne  ulla  civitas 
latorem  istius  modi  legis,  ut  condemnaretur  filius  aut  nepos,  si 
pater  aut  avus  deliquisset  ? 

Quum  emendati  mores  amicorum  sunt,  turn  sit  inter  eos  om¬ 
nium  rerum,  consiliorum,  voluntatum,  sine  ulla  exceptione,  com- 
munitas.  Quern  mihi  dab  is,  qui  aliquod  pretium  temper  i  ponat. 
Minima  dii  negligunt,  neque  agellos  singulorum  nec  viticulas 
persequuntur :  nec  si  uredo  aut  grando  quippiam  nocuit,  id  Jovi 
animadvertendum  est.  Hoc  est  natural  datum,  ut  vultum  diriga- 
mus  ad  auditores,  si  quam  rem  docere  eos  velimus.  Araneoe  rete 
texunt,  ut,  si  quid  inhaaserit,  confidant.  Num  quis  irascitur 
pueris,  quorum  setas  nondum  novit  rerum  discrimina?  Quo  quis 
versutior  et  callidior  est,  hoc  invisior  et  suspectior,  detracta  opin- 
ione  probitatis. 

Turpis  excusatio  est,  et  minime  accipienda,  si  quis  contra  rem- 
publicam  se  amici  caus4  fecisse  fateatur.  Uolere  se  aiebat  De¬ 
mosthenes,  si  quando  opificum  antelucana  victus  esset  industria. 
Danda  est  opera,  ne  qua  amicorum  dissidia  fiant.  Cavendum  est 
ut  ne  quod  in  nobis  insigne  vitium  iuisse  dicatur.  Augustus 
itinera  lectica  et  noctibus  lere,  eaque  lenta  faciebat ;  ut  Prseneste 
vel  Tibur  biduo  procederet;  ac  si  quo  pervenire  mari  posset, 
potius  navigabat.  Decrevit  senatus,  ut  consul  videret,  ne  quid 
respublica  detrimenti  caperet. 

In  Nunfi  Pompilio,  in  Servio  Tullio,  in  ceteris  regibus,  quorum 
multa  suut  eximia  ad  constituendam  rempublicam,  numquod  elo- 
quentiaa  vestigium  apparet?  Rufium  agentem  aliquid  credo,  in 
emporio  Puteolanormn,  salutavi,  postea  jussi  valere,  quum  me 
numquid  vellem  rogasset.  Quinto  quoque  anno  tota  Sicilia  cen- 
setur.  Tricesimo  quoque  die  talenta  Attica  triginta  tria  Pompeio 
»olvuntur.  Vix  dechnus  quisque  est  in  foro,  qui  sese  noverit. 


22 


POSSESSIVES. -  REFLEXIVES. 


Altissima  quaeque  flumina  minimo  sono  labuntur.  Aptissima  sunt 
ad  excludendum  recentissima  quaeque  ova.  Stultissimum  credo 
ad  imitandum  non  optima  quaeque  proponere.  Credulitas  error 
est  magis  quam  culpa,  et  quidem  in  optimi  cujusque  mentem 
facillime  irrepit. 

Placet  Stoicis  suo  quamque  rem  nomine  appellare.  Totidem 
sunt  voces,  quot  in  orbe  homines;  et  sua  cuique.  Omnia  venie- 
bant  Antonio  in  mentem,  eaque  suo  quaeque  loco,  ubi  plurimhm 
valere  possent.  Siculi,  ut  primum  videre  ex  gravitate  loci  vul- 
gari  morbos,  in  suas  quisque  propinquas  urbes  dilapsi  sunt.  Pic- 
torum  Greecorum  tanta  est  multitudo,  tanta  in  suo  cujusque  genere 
laus,  ut  quum  summa  miremur,  inferiora  etiam  probemus. 


POSSESSIVES. 

Tam  mihi  mea  vita,  quam  tua  tibi  cara  est.  Tantumne  a  re 
tu&  otii  est  tibi,  aliena  ut  cures?  Septem  Graeciae  sapientes  om- 
nes,  praeter  Milesium  Thalen,  civitatibus  suis  praefuerunt.  Ancilla, 
mea  quae  fuit  hodie,  sua  nunc  est.  Theophrastus  parere  mulas  in 
Cappadoci&  trad  it ;  sed  esse  id  animal  ibi  sui  generis.  Grata  mihi 
vehementer  est  memoria  nostri  tua. 

Rerum  obscuritas  ad  confessionem  ignorationis  adduxit  Socra- 
tem.  Est  in  manibus  Scipionis  oratio.  Pcenam  semper  ante 
oculos  versari  putant,  qui  peccarunt.  Stellatus  Cepheus  cum 
uxore,  genero,  filia  traditur. 


REFLEXIVES. 

§  208.  Atticus  non  se  florentibus  venditavit,  sed  afflictis 
semper  succurrit.  Agesilaus  in  Phrygiam  se  convertit,  eamque 
priiis  depopulatus  est,  quhm  Tisaphernes  usquam  se  moveret. 
Eumenes  proefectis  Antigoni  imposuit,  seque  ac  suos  omnes  ex- 
traxit  incolumes.  Hannibal  sensit  se  peti,  neque  sibi  diutius 
vitam  esse  retinendam.  Non  dubito  dicere  omnem  naturam  esse 
conservatricem  sui.  Imperavit  Hannibal  puero,  ut  omnes  aedificii 
fores  circuiret,  ac  propere  sibi  renuntiaret,  num  eodem  modo  un- 
dique  obsideretur.  Themistocles  domino  navis,  qui  sit,  aperit. 
multa  pollicens  si  se  servasset.  Jugurtha  legatos  ad  Metellum 
mittit,  qui  tantummodo  ipsi  liberisque  vitam  peterent.  Ratio  et 
oratio  conciliant  inter  se  homines.  Perfuga  venit  in  castra  Fa- 
bricii,  eique  est  pollicitus  se,  ut  clam  venisset,  ita  clam  in  Pyrrhi 
castra  rediturum,  et  eum  veneno  necaturum.  Theophrastus 
spoliavit.  virtutem  suo  decore.  Non  invideruntlaudes  suas  mulier- 
ibus  viri  Romani.  Perseus  suo  maxime  tempore  atque  alieno 
hosti  incipere  bellum  potuit. 

Quintus  frater  purgat  se  multum  per  literas,  et  affirmat  nihil  a 
se  unquarn  de  te  secus  esse  dictum.  Allobroges,  qui  trans  Rhoda- 
num  vicos  possessionesque  habebant,  fuga  se  ad  Coesarem  recipi- 


SUBJECT-NOMINATIVE. 


23 


unt,  et  demonstrant  sibi  prseter  agri  solum  nihil  esse  reliqui. 
Romulus  Julio  Proculo  dixit  se  deuin  esse,  et  Quirinum  vocari. 
Adolesccns  dextram  Scipionis  tenens,  deos  omnes  invocatad  gra- 
tiam  illi  pro  se  referendam,  quoniam  sibi  non  satis  facultatis  pro 
suo  aniino  atque  illius  erga  se  merito  esset.  Darius  dixit  se  hos- 
tem  esse  Atheniensium,  quod  corum  auxilio  lones  Sardes  expug- 
n  assent. 

Germani  agriculture  non  student,  majorque  pars  victus  eorum 
laote  et  caseo  et  carne  consistit.  Pythius,  qui  ut  argentarius 
apud  omnes  ordines  gratiosus  erat,  piscatores  ad  se  convocavit,  et 
ab  his  petivit,  ut  ante  suos  hortulos  postridie  piscarentur.  Ple- 
rique  milites  Caesaris  capti  concessam  sibi  sub  conditione  vitam,  si 
militare  adversus  euin  vellent  recusarunt.  Ipsi  Deo  nihil  minus 
gratum  est,  quam  non  omnibus  patere  ad  se  placandum  et  colen- 
dum  viam. 


SUBJECT-NOMINATIVE. 

§  209,  (5.)  Abeunt  hirundines  hibernismensibus.  Pax  pari- 
tur  bello.  Philosopbia  discutit  errores  nostros.  Pavonum  cervix 
variis  coloribus  nitet.  Terra  ex  fici  parvo  grano  magnum  truncmn 
procreat.  Triginta  tyranni  a  Lacedeemoniis  prepositi,  Athenas 
servitute  oppressas tenuerunt.  Civitates  Thessaliae  Pelopidae  libe- 
ros  multo  agro  donarunt.  Ego  reges  ejeci,  vos  tyrannos  introdu- 
citis ;  ego  libertatem,  quas  non  erat,  peperi,  vos  partam  servare 
non  vultis ;  ego  capitis  mei  periculo  patriam  liberavi,-  vos  liberi 
sine  periculo  esse  non  curatis.  Albani  in  agrum  Romanum  im- 
petum  fecere ;  castra  ab  urbe  haud  plus  quinque  millia  passuum 
locant,  fossa  circumdant.  Quod  aiunt,  auribus  teneo  lupum.  Qui 
tradit  se  voluptati,  non  est  dignus  nomine  hominis.  Sunt,  qui 
urbanis  rebus  bellicas  anteponant.  Advesperascit,  et  mihi  ad  vil- 
lam  revertendum  est.  Tut&  latet  arce  viator,  dum  pluit  in  terris. 
Noctu  sine  tonitribus  fulgurat.  Proinde  ut  bene  vivitur,  diu  vivi- 
tur.  Quum  ad  exitum  ventum  est,  omnes  in  aequo  sumus.  Ora- 
tori  quid  deceat  videndum  est,  non  in  sententiis  solhm  sed  etiam 
in  verbis.  Juveni  parandum,  seni  utendum.  Utrum  bonis  est 
quaerendum,  quid  bajuli,  atque  operarii,  an  quid  homines  doctis- 
simi  senserint  ?  Pythagorae  discipulis  quinque  annos  tacendum 
erat.  Aut  negandum  est  Deuin  esse,  aut  qui  Deuin  esse  con- 
cedant,  iis  fatendum  est  euni  aliquid  agere.  Utendum  est  exerci- 
tationibus  modicis,  nec  corpori  soli  subveniendum  est,  sed  animo 
multo  magis.  Sapientiam  nunquam  sui  pmnitet.  Me  tui  pudet. 
Non  pcenitet  me  vixisse.  Est  philosophi  de  diis  immortalibus 
habere  non  errantem  et  vagam  sed  stabilem  certamque  sententiam. 
Docto  liomini  et  erudito  vivere  est  cogitare.  iEditicari  coeptum 
est  in  quadarn  parte  urbis.  Armis  disceptari  coeptum  est.  Quid 
multa?  Antequain  de  re  pauca  de  me.  Haec  alias.  Brevispatio 
interjecto,  hostes  ex  omnibus  partibus,  signo  dato,  decuirere, 
iapides,  giesaque  in  vallum  conjicere  ;  nostri  primo  integris  viribus 
fortiter  repugnare,  neque  ullum  frustrii  telum  ex  loco  superiore 


24 


SUBJECT-NOMINATIVE. 


mittere.  Ego  sum  Miltiades,  qui  Persas  vici.  Nobis  quidem,  qui 
te  amamus,  erit  gratum.  Adestote  omnes  animis,  qui  adestis 
corporibus.  Quod  volumus,  et  credimus  libenter ;  ct  quod  sen- 
timus  ipsi,  reliquos  sentire  speramus.  Quern  docilem  velis  facere, 
siinul  attentum  facere  oportet.  Pars  non  minima  triumphi  est 
victim®  praecedentes.  Numidae  possedere  ea  loca,  quae  Numidia 
est  appellata.  Stabiae  oppidum  fuere  usque  ad  Cn.  Pompeium  et 

L.  Catonem  consules.  Magna  multitudo  perditorum  hominum 
latronumque  convenerant.  Cetera  classis,  praetoriana  nave  amis- 
sa,  fugerunt.  Pars  urbes  petunt  linitimas.  Jumentis  maxime 
Gallia  delectatur,  eaque  impenso  parant  pretio.  Quutn  alius  alii 
subsidium  ferrent,  audacius  resistere  coeperunt.  Acciderat,  ut 
alter  alterum  necopinato  videremus.  Optimus  quisque  Voculae 
jussis  paruere.  Apud  Regillum,  bello  Latinorum,  in  acie  Ro- 
mana  Castor  et  Pollux  ex  equis  pugnare  visi  sunt.  Spectantur 
in  chartis  tenuitas,  densitas,  candor,  laevor.  Affectus  et  ratio  in 
melius  pej usque  mutatio  animi  est.  Imprimis  hominis  est  pro¬ 
pria  veri  inquisitio  atque  investigatio.  Frons,  oculi,  vultus,  per- 
ssepe  mentiuntur.  In  Nesattium  se  principes  Istrorum  et  regulus 
ipse  receperat.  Forte  sub  idem  tempus  et  Marcellus  ad  depre- 
candam  ignominiam,  et  Q.  Fulvius  consul  comitiorum  causa, 
Romam  venit.  Tu  ipse  cum  Sexto,  scire  velim,  de  tota  re  quid 
existimes.  Phocionis  consilio  Demosthenes  cum  ceteris  populis- 
cito  in  exilium  expulsi  sunt.  Hsec  si  neque  ego  neque  tu  feci- 
mus,  non  sivit  egestas  nos  facere.  Ego  atque  tu  omne  id  tempus 
una  fuimus.  Ego  in  tuto,  et  ille  in  periculo  esse  coepit. 

In  his  locis,  quas  nos  incolimus,  postsolstitium  Canicula  exoritur, 
apud  Troglodytas,  ut  scribitur,  ante  solstitium.  Si  turpia  sunt 
quae  facis,  quid  refert  neminem  scire,  quum  tu  scias.  Excellen- 
tissimi  fuerunt,  utnosjudicamus,  Persarum  reges,  Cyrus  et  Darius 
Hystaspis  filius.  Atheniensium  plus  interfuit  firma  tecta  in  domi- 
ciliis  habere,  quam  Minervae  signum  pulcherrimum ;  tamen  ego 
me  Phidiam  esse  rnallem,  quhm  vel  optimum  fabrum  tignarium. 
Si  ferae  partus  suos  diligunt,  qua.  nos  in  liberos  nostros  indulgentid 
esse  debemus. 

Natura  arbores  cortice,  interdum  gem  in  o,  a  frigor  ibus  et  calore 
tutata  est.  Pompeius,  Lentulus,  Scipio,  Afranius,  in  bellis  ci- 
vilibus  foede  perierunt.  Scipionem  adornabat  promissa  coesaries 
habitusque  corporis  non  cultus  munditiis,  sed  virilis  verc  ac  niil- 
itaris.  Animi  praestantia  et  magnitudo,  in  contemnendis  divitiis 
elucet.  Cibo  et  potione  fames  sitisque  depellitur.  In  Miltiade 
erat  quum  summa  humanitas  turn  mira  comitas.  Galba,  appre- 
hensi  Pisonis  manu,  “  Ego  ac  tu,  inquit,  simplicissime  inter  nos 
hodie  loquimur.” 

Errastis,  Rulle,  vehementer  et  tu  et  nonnulli  collegae  tui,  qui 
sperastis  vos  posse  in  evertendd  republica  populares  esse.  Ipse 
dux  cum  aliquot  principibus  capiuntur.  Atticus  incitabat  omnes 
studio  suo ;  quo  in  numero  fuerunt  L.  Torquatus,  C.  Marius  filius, 

M.  Cicero.  Caudino  praelio  Sp.  Postumiuset  P.  Veturius consules 
superati  sunt.  Veneno  absumpti  sunt  Hannibal  et  Philopcemen 


PREDICATE-NOMINATIVE. 


25 


l/rbs  atque  Italia  interno  bello  consumpta  est.  Religio  et  tides 
anteponatur  amiciti®.  Incredibile  est,  quanti  et  ego  et  frater 
meus  faciamus  M.  L®nium.  Paritur  pax  bello;  itaque,  qui  ea 
diutina  volunt  frui,  bello  exercitati  esse  debent.  Lupus  gregibus 
nocturnus  obambulat. 

Nemo  unquam  haruspicem  consuluit,  quemadmodum  sit  cum 
parentibus,  cum  liberis,  cum  amicis  vivendum.  Si  Deiotarus  ex 
itinere  non  revertisset,  in  eo  conclavi  ei  cubandum  fuisset,  quod 
proximo.  nocte  corruit.  Imbecillo  C®sari  resistendum  fuit,  et  id 
erat  facile;  nunc  legiones  undecim  habet,  plebein  urbanam,  tot 
tribunos  plcbis.  Castabali  Parmenioni  rex  occurrit,  quem  pr®ini- 
serat  ad  explorandum  iter  saltus  per  quem  ad  urbem  Isson  nomine 
penetrandum  erat. 


PREDICATE-NOMINATIVE. 

§  210.  Atticus  Atheniensibus  singulis  septem  modios  tritici 
dedit ;  qui  modus  inensur®  medimnus  Athenis  appellatur.  Tra- 
dunt  in  Preonia  feram  esse,  qu;e  Bonasus  vocetur,  equinfv  juba, 
cetera  tauro  similem.  Post  Hostilium,  Num®  Pompili  nepos  ex 
filia  rex  a  populo  est  Ancus  Martius  constitutus.  Pulchrum  dig- 
numquc  est  patri®  volens  prodire  defensor.  Servus,  quum  manu 
mittitur,  fit  libertinus.  Roma  postea  tarn  magna,  paucis  olim 
pascua  bubus  erat.  Pr®cipuum  imperii  robur,  Rhenum  juxta 
octo  legiones.  Imperator  Titus  Vespasianus  delici®  humani 
generis  dicebatur.  Oppidum  P®stum  a  Grmcis  Posidonia  appel- 
latum  est.  Marcellus,  magnificentissiino  munere  ®dilitatis  edito, 
decessit  admodum  juvenis.  Crotoniat®  quondam  in  Italia  cum 
primis  beati  numerabantur.  Qui  natus  est  infelix,  vitam  tristem 
decurrit.  ll®c  urbs  est  Theb®.  Olim  coron®  deoruin  lionos 
erant.  Is  dies  fuit  Non®  Novembres.  Arist®us  inventor  olei 
esse  dicitur.  Omnes  non  possunt  aut  jurisperiti  esse,  aut  diserti. 
Scytli®  perpetuo  ab  alieno  iinperio  aut  intacti  aut  invicti  man- 
sere.  Socrates  parens  philosophi®  jure  dici  potest.  Animus 
hominis  dives,  non  area  appellari  debet.  Servius  Tullius  magno 
consensu  rex  est  declaratus.  Consul  omnibus  centuriis  P.  Sulla 
renuntiatus  est.  Mercurius  Jovis  nuntius  perbibetur.  Socrates 
est  omnium  sapientissimus  oraculo  Apollinis  judicatus.  Xan¬ 
thippe,  Socratis  philosophi  uxor,  morosa  admodum  fuisse  fertur 
et  jurgiosa.  Ipse  subtilis  veterum  judex  et  callidus  audis.  Plii- 
lippus  Alexandro  puero  comes  et  custos  salutis  datus,  non  ut 
regem  modo,  sed  etiam  ut  alumnuin  eximia  caritate  diligebat. 
Quilibet  nautarum  tranquillo  inari  gubernare  potest:  ubi  s®va 
orta  tempestas  est,  turn  vir  et  gubernator  opus  est.  Androgeus 
sensit,  medios  delapsus  in  hostes. 

Qui  erant  cum  Aristotele,  Peripatetic!  dicti  sunt,  quia  disputa- 
bant  inambulantes  in  Lyceo.  Princeps  in  senatu  tertidm  lect.us 
est  P.  Scipio  Africanus.  Virgo  vestalis  Cornelia  ex  familia  Cos- 
sorum  capta  est.  Interreges  proditi  sunt  a  patribus  C.  Claudius 
Centho,  inde  P.  Cornelius  Asina.  Salve  primus  omnium  parens 

3 


40 


GENITIVE  AFTER  NOUNS. 


patrise  appellate.  Phasellus  ille,  quem  videtis,  hospites,  aitfaisse 
naviam  celerrimus. 

GENITIVE  AFTER  NOUNS. 

§211.  Atheniensis  belli  duos  duces  deligunt,  Periclem,  spec- 
tatse  virtutis  viruin,  et  Sophoclem  scriptorem  tragoediarum. 
Polycleti  signa  plane  perfecta  sunt.  Numa  divini  auctor  juris 
fuit,  Servius  conditor  omnis  in  civitate  discriminis  ordinuinque. 
Custos  virtutum  omnium  verecundia  est.  Vultus  sermo  quidam 
tacitus  mentis  est.  Singulorum  facultates  et  copiae  divitiae  sunt 
civitatis.  Vis  est  permagna  naturas.  Vita  mortuorum  in  memo- 
rid  vivorum  est  posita.  Idem  obtutus  est  amborum  oculorum. 
Omnium  rerum  principia  parva  sunt.  Natio  est  omnium  Gal- 
lorum  admodum  dedita  religionibus.  Oriundi  ab  Sabinis  sui 
corporis  creari  regem  volebant.  Pompeiani  per  orbem  terrarurn 
fama.  ac  literis  victoriam  ejus  diei  concelebrabant.  Erana  fuit 
non  vici  instar,  sed  urbis.  Inter  vix  pervias  arenas  sunt  instar 
montium  eductce  pyramides  certamine  et  opibus  regum.  Han¬ 
nibal  Antiocho  multa  de  fide  sua  et  odio  in  Romanos  commem- 
oravit.  Et  nunc  magna  mei  sub  terras  ibit  imago.  Maneat, 
quaeso,  gentibus,  si  non  amor  nostri,  at  certe  odium  sui.  Turn 
Salii  carmine  laudes  Herculeas  et  facta  ferunt.  Causa  Abdo- 
lonymo  paupertatis  erat  probitas.  Tu  inihi,  aut  tibi  ego  servus 
sum?  Signo  pugnae  dato,  ferocissimo  militi  paululum  genua 
treinuerunt,  et  maximo  imperatori  cor  exsiluit.  Datames  Thyum, 
hominem  maximi  corporis,  postero  die  ad  regem  duxit.  Caesar 
ad  Ariovistum  Valerium  misit,  summii  virtute  et  humanitate 
adolescentem.  Servus  Panopionis  fuit  homo  admirabilis  fidei. 
Habitabat  Tarquinius  rex  ad  Jovis  Statoris.  Legi,  quemadmo- 
dum  a  Vestae  ducta  sis.  Verania  Pisonis  graviter  jacebat.  Quis 
est,  qui  possit  conferre  vitam  Trebonii  cum  Dolabellae  ?  Agesilaus 
quum  venisset  in  portum,  qui  Menelai  vocatur,  in  morbum  im- 
plicitus  decessit.  Solon  capite  sanxit,  si  qui  in  seditione  non 
alteriusutrius  partis  fuisset.  Fidiculanius  cujus  erat  ordinis  ? 
Senatorii.  Impendentes  in  rebus  publicis  commutationes  pros- 
picere,  magni  cujusdam  civis  et  divini  paene  est  viri.  Non  suae 
esse  virtutis,  dixit  Hamilcar,  arma  a  patria  accepta  adversus 
hostes,  adversariis  tradere.  Est  judicis,  non  quid  ipse  velit,  sed 
quid  lex  et  religio  cogat,  cogitare.'  Doctoris  intelligentis  est, 
videre,  qu6  ferat  natura  sua  quemque.  Non  minus  est  impera- 
toris,  consilio  superare,  quam  gladio.  Considerandum  est,  sitne 
viri  fortis  et  boni  civis,  esse  in  ea  urbe,  in  qua  non  futurus  sit 
sui  juris.  Cujusvis  hominis  est  errare ;  nullius,  nisi  insipientis, 
in  errore  perseverare.  Statuere  qui  sit  sapiens  vel  maxime  vide- 
tur  esse  sapientis.  Augusti  supellectilis  parsimonia  apparet, 
etiarn  nunc  residuis  lectis  atque  mensis,  quorum  pleraque  vix 
privatse  elegantice  sunt.  Longum  est,  nec  instituti  operis,  dis- 
serere  quisnam  Romanorum  primus  coronam  acceperit.  Condita 
ab  Agenore  Tyrus,  mare  non  vicinum  modo  sed  quodcumque 


GENITIVE  AFTER  NOUNS. 


27 


classes  ejus  adierunt,  ditionis  suae  fecit.  Omnia,  quce  mulieris 
fuerunt,  viri  fiunt  dotis  nomine.  Theboe  populi  Romani  jure 
belli  factae  sunt.  Hannibal,  quod  inter  Alpes  Apenninumque 
agri  est,  suae  ditionis  fecit.  Venit  mihi  Platonis  in  mentem. 
Quotiescunque  gradurn  facies,  toties  tibi  tuarum  virtutum  veniat 
in  mentem.  Fuit  meum  jam  pridem  rem  publicam  lugere.  His 
tantis  in  periculis  est  tuum,  Cato,  videre  quid  agatur.  Quis  pro- 
fitetur  esse  suum  de  omnibus  quoestionibus  dicere.'’  Gallos  hor- 
tabatur  superiorum  dierum  Sabini  cunctatio.  Caesar  pro  veter- 
ibus  Helvetiorum  injuriis  populi  Romani  ab  iis  pcenas  bello  re- 
petiit.  Pierides,  magni  nunc  erit  oris  opus.  L.  Paullus,  tanti 
belli  victor,  non  despoliatus  est  triumph o.  Bello  Helvetiorum 
confecto,  legati  ad  Caesarern  gratulatum  convenerunt. 

Omnis  spes  Uticensium  erat  in  Carthaginiensibus ;  Carthagini- 
ensium,  in  Hasdrubale.  Patienter  Persae  post  tot  annorum  im- 
periurn  juguin  servitutis  acceperunt.  Si  vicinus  tuus  vestem 
pretii  majoris  habeat  quam  tu  babes,  tuamne  an  illius  malis? 
Annum  ad  cursum  sobs  Caesar  accommodavit,  ut  trecentorum 
sexaginta  quinque  dierum  esset.  Marathus,  Augusti  libertus, 
staturam  ejus  quinque  pedum  et  dodrantis  fuisse  scribit.  Magna 
vis  est  conscientiae.  Erat  de  hac  unft  re  unius  diei  disputatio. 
Quae  de  me  populi  sit  opinio  nescio.  Effectus  eloquentiae  est 
audientium  approbatio.  Doloris  omnis  privatio  recte  nominata 
est  voluptas.  Tota  pliilosophorum  vita  commentatio  mortis  est. 
Mihi  videris  Epicharmi  sententiam  sequi.  Tu  mentionem  facies 
consulatus  tui  ?  Ex  unius  tuft  vita,  pendet  omnium.  Sum  Pom¬ 
peii  virtutem  et  animi  magnitudinem  adiniratus.  Belli  Punici 
secundi  causa  fuit  Sagunti  oppugnatio.  Thales  Milesius  aquam 
dixit  esse  initiuin  rerum.  Valetudinem,  vires,  vacuitatem  doloris 
propter  se  expetimus. 

Turquinius  fratrem  habuit  Aruntem,  mitis  ingenii  juvenem. 
Volusenus  erat  tribunus  militum,  vir  et  consilii  magni  et  virtutis. 
Angebant  Hamilcarem,  ingentisspiritus  virum,  Sicilia  Sardiniaque 
ainissae.  Tune  trium  literarum  homo  me  vituperas  ?  fur;  etiam 
fur  trifurcifer.  Bibracte  est  oppidum  apud  iEduos  maxiinoe  auc- 
toritatis.  Spes  unica  imperii  populi  Romani,  L.  Quinctius  trans 
Tiberim  quatuor  jugerum  colebat  agrum.  Ab  Latiniset  Hernicis 
legati  coronam  auream  in  Capitolium  tulere  parvi  ponderis.  Her- 
cyniae  silvae  lalitudo  novem  dierum  iter  expedito  patet.  Caesar 
tridui  viam  processil.  Cla'ssem  septuaginta  navium  Athenienses 
Miltiadi  dederunt.  Mare  Caspium,  dulcius  ceteris,  ingentismag- 
nitudinis  serpentes  alit,  piscesque  long6  diversi  ab  al iis  coloris. 
Videmus  nubes  aliquando  ignei  coloris.  Caesar  castra  vallo 
muniri  vetuit,  sed  a  fronte  contra  hostem  pedum  quindecim  fos- 
sam  fieri  jussit.  Vir  bonus  summoe  est  erga  deos  pietatis. 

Fuisse  traditur  Caesar  excelsft  staturft,  colore  candido,  nigris 
oculis,  valetudine  prosperft.  Bona  valetudo  jucundior  est  eis,  qui 
e  gravi  morbo  recreati  sunt,  quftm  qui  nunquam  oegro  corpore  fue¬ 
runt.  Marcellus  adverso  rumore  fuit,  quia  milites  medift  aestate 
Venusiain  in  tecta  abduxisset.  Memoria  ita  fuit  nulla  Curio,  ut 


28 


GENITIVE  AFTER  NOUNS. 


aliquoties,  quum  tria  proposuisset  in  dicendo,  quartum  adderet, 
Apud  Romanos  mercenarii  scribae  existimabantur  ;  at  apud  Grce- 
cos  nemo  ad  id  officium  admittebatur,  nisi  honesto  loco,  et  indus- 
tria  ac  tide  cognitfi.  In  omnibus  rebus  Cato  singulari  fuit  pru- 
dentia  et  industrial;  narn  et  agricola  solers,  et  reipublicae  peritus, 
et  magnus  imperator,  et  probabilis  orator.  Certior  fiebat  Augus¬ 
tus  qua  setate,  qufi  staturfi  esset,  quicunque  filiam  ejus  Juliam 
adiret.  Caesar  ad  Ariovistum  Valerium  misit,  summ&  virtute  et 
humanitate  adolescentem. 

Masinissa  nullo  frigore  adducitur,  ut  capite  operto  sit.  Servi 
Milonis  animo  fideli  in  dominum  et  praesente  fuerunt.  Per  literas 
declaravi  tibi,  qufi  essem  erga  publicanos  voluntate.  In  omni 
GalliA.  eorum  hominum,  qui  aliquo  sunt  numero  atque  honore, 
genera  sunt  duo;  alterum,  est  Druidum,  alterum  equitum.  Mu- 
rena  mediocri  ingenio,  sed  magno  studio  rerum  veterum,  multae 
industrise  et  magni  laborisfuit.  Quanto  fuerim  dolore,  meministi. 
Dionysius  ad  mensam  eximia  forma  pueros  jussit  consistere. 
Erat  inter  Labienum  atque  hostem  difficili  transitu  flumen,  ri- 
pisque  praeruptis. 

Hasdrubal  Gisgonis  fuit  maxim  us  clarissimusque  dux.  Has- 
drubal  Hamilcaris  ad  Lapides  Atros  castra  habebat  in  Ausetanis. 
Forte  ibi  hujus  video  Byrrhiam.  Theophrasti  Strato  physicum 
se  voluit;  hujus  Lyco,  oratione  locuples,  rebus  ipsis  jejunior. 
Ignorare  te  non  arbitror,  quae  contra  Philonis  Antiochus  scrip- 
serit. 

Animi  lineamenta  sunt  pulchriora,  quam  corporis.  Julius  quaes¬ 
tor  Albucii  fuerat,  ut  tu  Verris.  Inter  plurima  maximaque  vitia 
nullum  est  frequentius,  quam  ingrati  animi.  Meo  judicio  stare 
malo,  quam  omnium  reliquorum. 

Inde  a  principio  Romani  nominis  jus  comparatum  est,  ne  quis 
Romanorum  plus,  quam  unius  civitatis  esse  possit.  Lex  est,  si 
paterfamilias  intestato  moritur,  familia  pecuniaque  ejus  agnatorum 
gentiliumque  esto.  Divitias  sine  divitum  esse  :  tu  virtutem  praefer 
divitiis.  Arrius  orator  fuit  M.  Crassi  quasi  secundarum.  Nolae 
senatus  Romanorum,  plebs  Hannibalis  erat.  Me  Pompeii  totum 
esse  scis. 

Ira  ob  alienum  peccatum  angusti  pectoris  est;  nec  unquam 
committet  virtus,  ut  vitia,  dum  compescit,  imitetur.  Prcesidibus, 
onerandas  tribute  provincias  suadentibus,  rescripsit  Tiberius; 
“  Boni  pastoris  est  tondere  oves  non  deglubere.”  Pergamus, 
Ephesus,  Miletus,  tota  denique  Asia,  populi  Romani  facta  est. 

Nostrum  est,  ferre  modic6  populi  voluntates.  Magis  fuit  ves- 
trum,  agere  Epicuri  diem  natalem,  quam  illius,  testamento  cavere, 
ut  agere tur.  Et  agere  et  pati  fortia  Romanum  est.  Hoc  patrium 
est,  potius  consuefacere  filium  sua  sponte  recte  facere,  quam 
alieno  metu. 

Epicurus  multa  Platonis,  Aristotelis,  Theophrasti  orationis  or- 
camenta  neglexit.  Themistoclis  vitia  ineuntis  adolescentioe  mag- 
nis  sunt  emendata  virtutibus.  Celeritas  ingenii  etiam  la  us  habe- 
tur  propter  animi  multaruin  rerum  brevi  tempore  percursionem. 


GENITIVE  AFTER  PARTITIVES. 


29 


GENITIVE  AFTER  PARTITIVES. 

§  212.  Mithridates,  ultimus  omnium  juris  sui  regum,  proetei 
Parthicos,  auspiciis  Pompeii,  insidiis  filii  Pharnacis  oppressus  est. 
Dextra  laevaque  Darium  ducenti  ferme  nobilissimi  propinquorum 
comitabantur.  Justitia  nihil  expetit  prsemii.  JNemo  mortalium 
omnibus  horis  sapit.  Solam  medicinam  artium  Graecarum  non 
exercet  Romana  gravitas,  in  tanto  fructu.  Insectorum  quaedain 
binas  gerunt  pinnas,  ut  muscae ;  quaedam  quaternas,  ut  apes. 
Nigrae  lanarum  nullum  colorem  bibunt.  Degeneres  canum  cau- 
dam  sub  alvum  flectunt.  Postremus  omnium  fuit  rep-uin  Ro- 

O 

manorum  Tarquinius,  cui  cognomen  Superbo  ex  inoribus  datum 
est.  Indus  est  omnium  fluminum  maximus.  Rerum  facta  est 
pulcherrima  Roma.  Rationem  defectus  solis  apud  Graecos  in- 
vestigavit  primus  omnium  Thales  Milesius.  Erant  Phocionis 
tempore  Athenis  duae  factiones,  quarum  una  populi  causam 
agebat,  altera  optimatum.  Excellentissimi  reges  Persarum  fue- 
runt  Cyrus  et  Darius,  Hystaspis  filius;  prior  horum  apud  Mas- 
sagetas  in  prcelio  cecidit.  INemo  nostrum  est  sine  culpa.  Minus 
habeo  virium  quam  vestrum  utervis.  Cedo  signum,  si  harum 
Baccharum  es.  Librum  Sibyllas  Caninius  Gallus,  Quindecim- 
virhm,  recipi  postulaverat.  Thales  sapientissimus  in  septein  fuit. 
Acerrimus  ex  omnibus  nostris  sensibus  est  sensus  videndi. 
Borysthenes  inter  Scythiae  amnes  est  amcenissimus.  Themis- 
tocles  noctu  de  servis  suis,  quein  habuit  fidelissimum,  ad  regem 
misit.  Duae  fuerunt  Ariovisti  uxores.  Duae  filiae  harum,  altera 
occisa,  altera  capta  est.  Initio  reges  diversi,  pars  ingenium,  alii 
corpus  exercebant.  Bcetica  cunctas  provinciarum  praecedit. 
Brutus  ad  populum  tulit,  ut  ornnes  Tarquiniae  gentis  exsales 
essent.  Attalus  Macedonum  fere  omnibus,  ut  manerent,  per- 
suasit.  Est  multum  mali  in  exemplo.  Est  multum  boni  in 
amicitia,  multum  mali  in  discordia.  Qui  habet  paululum-  pe¬ 
cuniae,  habet  etiain  paululum  fidei.  Ecquid  habes  negotii  ? 
Decrevit  quondam  senatus,  ut  L.  Opimius  videret,  ne  quid  res- 
publica  detriinenti  caperet.  Quum  rex  Attalus  Aristidis  tabulam 
sexies  sestertium  emisset,  Mummius  suspicatus  aliquid  in  ed 
virtutis  esse,  quod  ipse  nesciret,  tabulam  revocavit.  Jam  diu 
nihil  novi  ad  nos  affertbatur.  Quis  nescit,  primam  esse  historiae 
legem,  ne  quid  falsi  dicere  audeatP  deinde  ne  quid  veri  non 
audeat?  Apelles  Veneris  caput  et  summa  pectoris  politissima 
arte  perfecit.  Pergami  in  occultis  ac  reconditis  templi,  quo  prae- 
ter  sacerdotes  adire  fas  non  est,-  tympana  sonuerunt.  Crassus, 
in  summa  comitate,  habebat  etiam  severitatis  satis.  Solebat 
dicere  Caesar  se  jam  pridem  potentise  gloriaeque  abunde  adeptum. 
Multis  in  locis  parum  firmamenti  et  parum  virium  veritas  habet. 
Parumne  miseriae  est  Roscio,  quod  praedia  sua  ali is,  non  sibi, 
coluit  ?  Sat  habet  fa vitorum  semper,  qui  recte  facit.  Ubi  terrarum 
esses,  ne  suspicabar  quidern.  Ubicunque  terrarum  et  gentium 
violatum  jus  civiuin  sit,  id  pertinet  ad  communern  causam  liber 


GENITIVE  AFTER  ADJECTIVES. 


ao 

tatis.  Migrandum  Rhodura,  aut  aliquo  terrarum  arbitror.  Noslri 
tyrannicidae  longe  gentium  absunt.  Tacfarinas  hue  arrogantiae 
venerat,  ut  legalos  ad  Tiberium  mitteret.  £6  deliciarum  per- 
venimus,  ut  nisi  gemmas  calcare  nolimus.  Postea  loci  consul 
pervenit  in  oppidum  Cirtain.  Te  interea  loci  cognovi.  Velun 
ne  intermittas,  quoad  ejus  facere  poteris,  scribere  ad  me.  Post- 
ridie  ejus  diei  Caesar  Bibracte  ire  contendit.  Pridie  ejus  diei 
Germani  retineri  non  poterant.  Lynces  omnium  quadrupedum 
cernunt  acutissime.  Hoc  ad  te  minime  omnium  pertinet.  Sul- 
picius  Gallus  maxime  omnium  nobilium  Graecis  litens  studuit. 

Animantium,  aliae  coriis  tectae  sunt,  aliae  villis  vestitae,  aliae 
spinis  hirsutae  ;  plumi  alias,  alias  squama  videmus  obductas  Om¬ 
nium  societatum  nulla  praestantior  est,  nulla  firmior,  quam  quum 
viri  boni,  moribus  similes,  sunt  familiaritate  conjuncti.  Duo  sunt 
aditus  in  Ciliciam  ex  Syria,  quorum  uterque  parvis  praesidiis 
propter  angustias  praecludi  potest.  Erat  pessimus  vestrum  om¬ 
nium,  quia  illexit  in  fraudem.  Nemo  nostrum  idem  est  in  senec- 
tute,  qui  fuit  adolescens.  '  Incertum  est,  quam  longa  nostrum 
cuj usque  vita  futura  sit.  Res  Romana  adeo  erat  valida,  ut  cuili- 
bet  finitiinarum  civitatum  bello  par  esset.  Beneficiorum  maxima 
sunt,  quae  a  parentibus  accipimus,  dum  aut  nescimus  aut  nolumus. 
Urbs  Syracusae  maxima  est  Graecarum  urbium,  pulcherrimaque 
omnium.  Graecorum  oratorum  praestantissimi  sunt  ii,  qui  fuerunt 
Athenis;  eorum  autem  princeps  facile  Demosthenes. 

Caesar  his  rebus  tantum  temporis  tribuit,  quantum  erat  prope- 
ranti  necesse.  Inter  duas  acies  tantum  erat  relictum  spatii,  ut 
satis  esset  ad  concursum  utriusque  exercitus.  Quantum  quisque 
sua  nummorum  servat  in  arcil,  tantum  habet  et  fidei.  Anaxagoras 
cum  Lampsaci  moreretur,  quaerentibus  amicis,  velletne  Clazome- 
nas  in  patriam,  si  quid  ei  accidisset,  afferri :  “Nihil  necesse  est,” 
inquit;  “  undique  enim  ad  inferos  tantundem  vise  est.”  Romani 
ab  sole  orto  in  multum  diei  stetere  in  acie.  Ubii,  si  Caesar  am- 
plius  obsidum  velit,  dare  pollicentur.  Proficiscebar  Athenis, 
quum  hoc  ad  te  literarum  dedi. 

Galli  hoc  sibi  solatii  proponebant,  celeriter  amissa  recuperatu- 
ros.  Hannibal,  quod  agri  est  inter  Cortonam  urbem  Trasime- 
numque  lacum  pervastat.  Flaminius,  angustiis  superatis,  id 
tantum  hostium,  quod  ex  ad  verso  erat,  conspexit.  Verba  vana 
ad  id  locorum  fuerunt.  Tibi  idem  consilii  do,  quod  mihimet  ipsi. 
Quid  causie  est,  cur  poetas  Latinos  Graecis  liter  is  eruditi  legant, 
philosophos  non  legant?  Potest  exercitatio  et  temperantia  etiam 
in  senectute  conservare  aliquid  pristini  roboris.  Coloni  Capuam 
deducti,  quum  ad  exstruendas  villas  sepulchra  vetustissima  disji'  e 
rent,  aliquantum  vasculorum,  antiqui  operis,  reperiebant. 


GENITIVE  AFTER  ADJECTIVES. 

§  213.  Conscia  mens  recti  fam re  mendacia  ridet.  Pompeio-< 
me  certiorem  sui  consilii  fecit.  Servius  Sulpicius  non  maps 


GENITIVE  AFTER  VERBS. 


31 


juris  consultus,  qucim  justitiae  fuit.  Milites  Sullani,  rapinarum 
et  victorias  veteris  memores,  civile  bellum  exoptabant.  Conon 
erat  prudens  rei  militaris.  Apud  Platonem  Socrates  se  omnium 
rerum  inscium  fingit.  Cyrenaici  philosophi  virtutein  ob  earn 
rem  laudarunt,  quod  efficiens  esset  voluptatis.  Quis  famulus 
amantior  domini,  quam  canis  ?  Via,  qua  omnes  commeabant, 
erat  copiosa,  omniumque  rerum  abundans.  Pyrrhus  belli  peritus 
fuit,  et  nullius  rei  cupidus,  nisi  singularis  perpetuique  imperii. 
Homo  solus  est  particeps  rationis  et  cogitationis,  quarum  cetera 
animalia  sunt  omnia  experta.  Pompeius  paene  omnium  vitiorum 
expers  erat.  Alexander  erat  haudquaquam  rudis  tractandi  nnl- 
•tares  aniinos. 

Quo  maturius  victoriae  compotes  fierent,  Romani  id  cogitare, 
quae  ratio  transportandae  Rornam  Deae  Pessmuntiae  esset.  Maro- 
boduus  non  securam  increment!  sui  patiebatur  esse  Italiam. 
Adeo  erat  Epaminondas  veritatis  diligens,  ut  ne  joco  quidem  men- 
tiretur.  Darius  veritatis  impatiens,  hospitem  ac  supplicem,  tunc 
maxime  utilia  suadentem,  abstrahi  jussit  ad  capitale  supplicium 
Non  adeb  virtutum  sterile  saeculum  nostrum,  ut  non  et  bona 
exempla  prodiderit.  Gallia  adeo  frugum  hominumque  fertilis 
fuit,  ut  abundans  inultitudo  vix  regi  posse  videretur.  Cicero 
dolebat  quod  Hortensium,  consortem  gloriosi  laboris,  morte  ainis- 
erat.  Pharos  insula  magnae  urbis  haud  capax  est.  Natura  ten- 
acissimi  sumus  eorum,  quae  rudibus  annis  percipimus. 


GENITIVE  AFTER  VERBS. 

§  214.  Romani  transalpinas  gentes  oleam  et  vitem  serere 
non  sinebant,  quo  pluris  essent  Italiae  oliveta  vineeeque.  Ex 
Africa  discedens  Cato,  Ennium  poetam  deduxit,  quod  non  mi- 
noris  oestimo  quam  quemlibet  Sardiniensem  triumphum.  Tanti 
esse  exercitum,  quanti  imperatorem,  vere  proditum  est.  Emit 
Canius,  homo  cupidus  et  locuples,  tanti  hortos,  quanti  Pythius 
voluit,  invitatque  postridie  amicos  suos.  Pluris  putare  quod  utile 
videatur,  quam  quod  honestum,  turpissimum.  Nunc  quum 
tuuin  pretium  novi,  licitatorem  potius  apponam,  quam  illud 
minoris  veneat.  Magni  interest  quos  quisque  audiat  quotidie 
domi,  quemadmodum  patres,  paedagogi,  matres  etiain  loquantur. 
Consul  est  a  consulendo,  vel  a  judicando ;  unde  adhue  retnanet 
illud,  “  Rogat,  boni  consulas,”  id  est,  bonum  judices.  Si  callidi 
rerum  aestimatores  prata  et  areas  quasdam  magno  testimant ; 
qiianti  est  aestimanda  virtus?  Auri  navem  evertat  gubernator  an 
paleae,  in  re  aliquantulum,  in  gubernatoris  inscientia  nihil  in¬ 
terest.  Alexander,  nequaquam  diu  luctatus  cum  nodis,  “  Nihil,” 
inquit,  “  interest  quomodo  solvatur,”  gladioque  rupit  lora. 

Video,  si  ire  in  exilium  animum  induxerit,  quanta  tempestas 
invidiae  mihi  impendeat ;  sed  est  mihi  tanti,  dummodo  ista  pri- 
vata  sit  calamitas.  Epicurus  dolorem  nihili  facit;  ait  enim  se,  s; 
uratur,  “  Quam  suave  hoc  !  ”  dicturum.  Nunc  si  quis  tanti  hab 


32 


GENITIVE  AFTER  MISEREOR,  &C.  &-C. 


itet  quanti  abliinc  centum  quinquaginta  Lepidus  iEmilius  augur, 
vix  ut  senator  agnoscitur.  Quanti  quanti  bene  emitur,  quod  ne- 
cesse  est.  Pericula  mortis  atque  exilii  parvi  esse  ducenda.  Sa¬ 
piens  facit  voluptatem  minimi,  et  aestimat  nullam  possessionem 
pluris  qur'im  virtutem. 

GENITIVE  AFTER  MISEREOR,  &c. 

§  215.  Me  non  solum  piget  stultitiae  mete,  verdm  etiam 
pudet.  Eorum  nos  magis  miseret,  qui  nostram  misericord iam 
non  iequirunt,  quam  qui  illam  efflagitant.  Nunquam  Atticum 
susaepti  negotii  pertaesum  est.  Vos  Arcadii  miserescite  regis. 
Socrates  irarum  et  molestiarum  muliebrium  per  diem  perque 
noctem  satagebat. 

Prorsus  vitae  me  taedet;  ita  sunt  omnia  miseriarum  plena. 
Decemviros  desiderastis ;  creari  passus  est  senatus  ;  decemviro- 
rum  vos  pertsesum  est;  coegit  senatus  abirre  magistratu. 


GENITIVE  AFTER  RECORDOR,  & c. 

§  216.  Helvetiorum  dux  Caesarem  hortatus  est,  ut  reminis- 
ceretur  et  veteris  incommodi  populi  Romani  et  pristinse  virtutis 
Helvetiorum.  Homo  improbus  aliquando  cum  dolore  flagitiorum 
suorum  recordabitur.  Cohortatus  est  Caesar  ./Eduos,  ut  contro- 
versiarum  ac  dissensionum  obliviscerentur,  Prorsus  oblitus  sum 
mei.  Illud  semper  memento;  qui  ipse  sibi  sapiens  prodesse  ne- 
quit,  nequicquam  sapit. 

Non  omnes  possunt  esse  Scipiones  aut  Fabii,  ut  urbium  expug- 
nationes,  ut  pedestres  navalesque  pugnas,  ut  triumphos  recorden- 
tur.  Curio  subito  totam  causam  oblitus  est,  idque  veneficiis  et 
cantionibus  Titiniae  factum  esse  dicebat.  Ipse  jubet  mortis  te 
meninisse  Deus.  Vir  bonus  omnium  injuriarum  oblivisceretur. 
Somno  animus  meminit  praeteritorum,  praesentia  cernit,  futura 
praevidet.  Est  proprium  stultitiae,  aliorum  vitia  cernere,  oblivisci 
suorum. 


GENITIVE  AFTER  VERBS  OF  ACCUSING,  &c. 

§  217.  Thrasybulus  legem  tulit,  ne  quis  anteactarum  rerum 
accusaretur,  neve  multaretur.  Quidain,  si  in  luctu  hilarius  locuti 
sunt,  peccati  se  insimulant,  quod  dolere  intermiserint.  Socratis 
responso  sic  judices  exarserunt,  ut  capitis  hominem  innocentissi- 
muin  condemnarent.  Coelius  judex  absolvit  injuriarum  eum,  qui 
Lucilium  poetam  in  scenii  nominatim  loeserat.  In  eum  locum  te 
deduxisti,  ut,  antequain  me  commutati  judicii  coargueris,  te  sum- 
mae  negligentiae,  tuo  judicio,  convictum  esse  fateare. 

Apuleiam  Variliam,  sororis  Augusti  neptem,  majestatis  delator 
arcessebat.  Caesar  Cornelium  Dolabellam,  consularem  et  trium- 
phalem  virum,  repetundarum  postulavit.  Haec  duo  levitatis  el 


GENITIVE  AFTER  VERBS  OF  ADMONISHING,  &C.  33 


infirmitatis  plerosque  convincunt,  aut  si  in  bonis  rebus  contenmunt 
arnicum,  aut  in  malis  deserunt. 


GENITIVE  AFTER  VERBS  OF  ADMONISHING. 

§  218.  Caecina  indites  temporis  ac  necessitatis  monet.  Res 
adversoe  adinonuerunt  religionum.  Grainmaticos  officii  sui  com- 
moneraus.  Jugurtha  viritiin,  uti  quemque  extulerat,  commonefa- 
ciebat  beneficii  sui.  Quain  defensionem  nemo  est  in  Sicilia  quin 
habeat,  quin  legat,  quin  tui  sceleris  et  crudelitatis  ex  ilia  oratione 
commonefiat. 

Discipulos  id  unum  moneo,  ut  prseceptores  suos  non  minus, 
quam  ipsa  studia  ament.  Ego  te  quoque  aliquid  admoneam  de 
nostris  cautionibus.  Multa  ostentis,  multa  in  extis  admonemur. 
Oro  ut  Terentiam  moneatis  de  testamento.  Pisonis  me  hie  an¬ 
nulus  commonuit. 

GENITIVE  AFTER  REFERT  AND  LYTEREST. 

§  219.  Plus  interfuit  reipublicoe  castellum  capi  Ligurum, 
quam  bene  defendi  causam  M.  Curii.  Ostendam  quantum  salutis 
communis  intersit,  duos  consules  in  republics.  esse.  Epistolis 
certiores  facimus'absentes,  si  quid  est,  quod  eos  scire  aut  nostra 
aut  ipsorum  intersit.  Vestra,  judices,  hoc  maxime  interest,  non 
ex  simultate  aut  levitate  testium  causas  honestorum  hominum 
ponderari. 


GENITIVE  AFTER  CERTAIN  VERBS. 

§  220.  Anhelat  attonitus  serpentis  equus.  Nec  satis  exau- 
diebam,  nec  sermonis  fallebar  tamen.  Abstineto  irarum  calidae- 
que  rixae.  Desine  mollium  tandem  querelarum.  Tempus  de- 
sistere  pugnae.  Paternum  servum  sui  participat  consilii.  Coin- 
pletus  jam  mercatorum  career  erat.  Terra  ferarum  scatit.  Hae 
res  vitae  me  saturant.  Me  omnium  jam  laborum  levas.  Cleanthes 
Stoicus  solern  dominari  et  rerum  potiri  putat.  Armis  Ser.  Galba 
rerum  adeptus  est.  Helvetii  per  tres  potentissimos  populos  totius 
Galliae  sese  potiri  posse  sperabant. 


GENITIVE  OF  PLACE. 

§  221.  Artemisia,  Mausoli,  Carice  regis,  uxor,  nobile  illud 
ilalicarnassi  fecit  sepulchrum.  Tempestatistantae  dissimilitudines 
saepe  sunt,  ut  alia  Tusculi,  alia  Romae  sit.  Paulus  jEmilius  Le- 
badiae  templum  Jovis  Trophonii  adiit.  Me  literarum  expectatio 
Thessalonicae  tenet.  Dionysius  Corinthi  pueros  docebat.  Romas 
videor  esse  cum  tuas  literas  lego.  Conon  plurimum  Cypri  vixit, 
Iphicrates  in  Thracia,  Timotheus  Lesbi,  Chares  in  Signeo.  Mil- 


34 


DATIVE  AFTER  ADJECTIVES. 


tiades  domuin  Chersonesi  habebat.  Melitae  esse  non  licebat 
Ciliciae  civitate  Tarso  flumen  est  nomine  Cydnus  Grceci,  audits 
regis  fuga,  consilium  inierunt  pontis  interrurnpendi,  quern  ille 
Abydo  fecerat.  Credidit  Tullus  Hostilius  salubriora  militia;  quam 
domi  juvenum  corpora  fore.  Platonis  vox  altior  est,  quam  ut 
earn  nos,  humi  strati,  suspicere  possimus.  Clodius  deprehensus 
est  domi  Caesaris. 

Militias  Scipionem  ut  Deum  colebat  Laslius  ;  domi  Laelium  ob- 
servabat  in  parentis  loco  Scipio.  Darii  mater,  perlata  fama  de 
Alexandri  morte,  vestem  lugubrem  sumpsit,  laceratisque  crinibus 
humi  corpus  abjecit.  Hercules  Tyri  maxime  colitur. 


DATIVE  AFTER  ADJECTIVES. 

§  222 ,  3.  Bellum  Jugurthinum  gestum  est  per  Q.  Metellum, 
nulli  secundum  saeculi  sui.  Q.  Catulus  dixit  esse  quidem  praecla- 
rum  virum  Cn.  Pompeium,  sed  nimium  jam  liberae  reipublicae. 
Lacedaemonii  id  potius  intuebantur,  quid  ipsorum  dominationi, 
quam  quid  universae  Graeciae  utile  esset.  Honorum  gradus  sum- 
mis  hominibus  et  infimis  sunt  pares  ;  gloriae  dispares.  Beneficen- 
tia  ac  liberalitate  nihil  est  naturae  hominis  accommodatius.  Quis 
amicior  quam  frater  fratri  ?  Mors  communis  est  omni  aetati. 
Non  video  cur  filius  non  patri  similis  esse  potuisset.  Ejus  mors 
consentanea  vitae  fuit  sanctissime  honestissimeque  actae.  Mihi 
quidem  philosophari  arbitror  necesse  esse.  Fecisti  mihi  pergratum 
quod  Serapionis  librum  ad  me  misisti.  Jucundus  Balbo  nostro 
sermo  tuus  contra  Epicurutn  fuit.  Antonius  scelere  par  est 
Catilinae.  Hostis  est  in  Cyrrhestica,  quae  Syriae  pars  proxima 
est  provinciae  nostrae.  Cur  tarn  familiaris  huic  fuisti,  ut  aurum 
commodares  ?  Vereor  ne  quibusdam  bonis  viris  philosophiae 
nomen  sit  invisum.  Homines  hominibus  maxime  utiles  esse 
possunt.  Clades  Atheniensium  non  hostium  virtute  sed  ipsorum 
immodestia  accidit ;  quod  non  dicto  audientes  imperatoribus  suis, 
dispalati  sunt  in  agris.  Villicus  domino  dicto  audiens  sit.  Dom¬ 
ini  similis  es.  Inquisitio  veri  est  propria  hominis.  Hoc  quidem 
commune  est  omnium  philosophorum.  Domus  D.  Bruti  non 
aliena  consilii  fuit.  Mihi  nullius  noxae  conscius  sum.  Ego 
omne  tempus  in  his  studiis  consumo,  quo  paratior  ad  usum  foren- 
sem  esse  possim.  Jugurtha  propior  montem  pedites  collocat. 
Ubii  proximi  Rhenum  incolunt.  Id  erat  consentaneum  cum  iis 
literis,  quas  ego  Romae  acceperam.  Saepe,  quod  a  te  alienissi- 
muin  est,  subimpudens  videbare.  Homerus  eadem  aliis  sopitus 
quiete  est. 

Par  est  primum  ipsiirn  esse  virutn  bonum,tum  alterum  sirnilem 
sui  quaerere.  Nobis  propria  est  mentis  agitatio.  Tuo  nunquam 
est  par  fama  labori.  Cynicorum  ratio  est  inimica  verecundiae, 
sine  quA  nihil  rectum  esse  potest,  nihil  honestum.  Verba  inno- 
centi  reperire  facile  est ;  raodum  verborum  misero  tenere  difficile. 
Gravis  senioribus  inveterati  moris  mutatio.  Plerique  sua  sibi 


DATIVE  AFTER  VERBS. 


35 


propiora  pericula,  qukm  aliorum  dicunt.  Ratio  proprium  hominis 
bonum  est;  cetera  illi  cum  animalibus  communia.  Non  minus 
principi  turpia  sunt  multa  supplicia,  qukm  medico  multa  funera. 
Non  solum  nobis  divites  esse  volumus,  sed  liberis,  propinquis, 
amicis,  maximeque  reipublicae 


DATIVE  AFTER  VERBS. 

§  223.  Tribuere  plurimum  senectuti  debemus.  Mithridates 
pollicitus  est  regi  se  Datamen  interfecturum,  si  ei  rex  pernntteret, 
ut,  quodcunque  vellet,  liceret  f'acere.  Pontifex  maxim  us  res 
omnes  singulorum  annorum  mandabat  Uteris,  et  proponebat  tab- 
ulam  domi,  potestas  ut  esset  populo  cognoscendi.  Clisthenes 
Junoni  Samiae  filiarum  dotes  credidit.  Philosophise  servias  opor- 
tet,  ut  tibi  contingat  yera  libertas.  Indulge  valetudini  tuae,  cui 
quidetn  tu  adhuc,  dum  mihi  deservis,  servisti  non  satis.  Cur 
succumbis,  cedisque  fortunoe  P  Officia  non  eadem  disparibus 
aetatibus  tribuuntur.  Non  sensit  se  rebus  mortalibus  immortali- 
tatem  dedisse.  Nicanor  tuus  operam  mihi  dategregiam.  Oneris 
mei  partem  nemini  impertio,  glorise  bonis  omnibus.  Civitatibus 
pro  trumento  Verres  nihil  solvit.  Ego  habeo,  cui  plus  quam  tibi 
debeam,  neminem.  Voluptatib'us  simul  et  virtuti  nemo  servire 
potest.  Non  resistet  irae,  cui  nihil  unquam  negatum  est.  Natur4 
constitutum  est,  ut  non  liceat  sui  commodi  causi\  nocere  alteri. 
Venus  nupsit  Vulcann,  Hannibal  Antiocho  persuasit,  ut  cum 
exercitibus  in  Italiam  proficisceretur.  Caesar  duas  acies  hostem 
propulsare,  tertiam  opus  perficere  jussit. 

Si  posteaquam  cibum  cepisti,  videris  tibi  posse  me  consequi, 
tuum  consilium  est.  Vir  moderatus  et  sapiens  parebit  praecepto 
illi  veteri,  neque  laetabitur  unquam  neque  mcerebit  nimis.  Cajsar 
decern  obsides  hostibus  imperavit.  Non  tarn  fuit  hominum  generi 
infensa  atque  inimica  natura,  ut  corporibus  tot  res  salutares,  an- 
imis  nullam  invenerit.  Non  sum  uni  angulo  natus;  patria  mea 
totus  hie  est  mundus.  Multi  quum  opes  parant,  cui  parent  nesci- 
unt  nec  cujus  causA  laborent.  Nimia  libertas  et  populis  et  privatis 
in  nimiam  servitutem  cadit.  Qui  virtutem  suam  publicari  vult, 
non  virtuti  laborat  sed  gloriae. 

Ut,  si  domus  pulchra  sit,  intelligimus  earn  dominis  oedificatam 
esse  non  muribus,  sic  mundum  deorum  domum  existimare  debe¬ 
mus.  Citius  vitam  veniamque  militibus  Antonianis  Caesar  promi- 
sit,  quam  illis  ut  ea  precarentur  persuasum  est.  Juvenes  magna 
spectare,  et  ad  ea  rectis  studiis  debent  contendere ;  quod  eo 
firmiore  animo  facient,  quia  non  modo  non  invidetur  illi  aetati, 
verum  etiam  favetur.  Invident  homines  maxime  paribus  aut  in 
ferioribus ;  sed  etiam  superioribus  aliquando  invidetur.  Ego 
mihi  nunquam  minus  qu'im  hesterno  die  placui;  qui,  dum  obse- 
quor  adolescentibus,  me  senem  esse  sum  oblitus.  Meum  mihj 
placebat  edictum,  illi  suum. 


36 


DATIVE  AFTER  VERBS,  &C. 


DATIVE  AFTER  VERBS  COMPOUNDED  WITH  AD ,  &c. 

§  224.  Irnponenda  nova  novis  rebus  nomina.  M.  Antonius 
leges  civitati  per  vim  imposuit.  Homines  plurimum  hominibus 
et  prosunt  et  obsunt.  Nihil  semper  floret;  aetas  succedit  aetati. 
Caesari  diadema  irnponere  voluit  Antonius.  Multa  et  varia  im¬ 
pendent  hominibus  genera  mortis.  Adolescentiae  inest  maxima 
judicii  imbecillitas.  Platonis  illi  hortuli  propinqui  memoriam 
mihi  afferunt.  Hoc,  quod  talibus  viris  Pompeius  non  subvenit, 
laudare  non  possum.  Nunc  mihi  nihil  libri,  nihil  literae,  nihil 
doctrina  prodest.  Poetae  irnpendere  apud  inferos  saxum  Tantalo 
faciunt.  Hac  unS  re  te  mihi  anteferri  putas  oportere.  Hasta 
Caesaris  multis  improbis  et  spem  aflert  et  audaciam.  Non  ego 
Epaminondae,  non  Leonidae  mortem  hujus  morti  antepono.  Con¬ 
fer  Democritum,  Pythagoram,  Anaxagoram  !  Quae  regna,  quas 
opes  studiis  eorum  et  delectationibus  antepones  ?  Quamdiu 
mihi,  consuli  designato,  insidiatus  es,  non  publico  me  praesidio, 
sed  privatS  diligentia  defendi.  Puer  majoribus  assurgat.  Peccat 
poeta,  quum  probam  orationem  afirngit  improbo,  stultove  sapientis. 
Quis  potest  ignotos  notis,  impios  religiosis  anteferre  ?  Non  con- 
venit  viro  bono  aliud  palam,  aliud  agere  secreto.  Liberalis  est, 
qui,  quod  alteri  donat,  sibi  detrahit.  Caesar  Deiotaro  tetrarchiam 
eripuit  et  asseclae  suo  Pergameno  nescio  cui  dedit.  Quid  huic 
abest,  nisi  res  et  virtus?  Brutus  collegae  suo  imperium  abroga- 
vit.  In  civitate  Romana  nemini  unquam  infimo  majores  nostri 
patronum  deesse  voluerunt.  Agesilai  domus  sic  erat  mstructa, 
ut  nulld  in  re  difierret  cuivis  inopis  atque  privati.  Timotheus 
ad  bellicam  laudem  doctrinae  gloriam  adjecit.  Confer  nostram 
longissirnam  vitam  cum  aeternitate.  Multae  res  sunt,  in  quibus 
viri  boni  multum  de  suis  commodis  detrahunt. 

Altius  praecepta  descend unt,  quae  teneris  imprimuntur  aetatibus. 
Proprium  est  irati  cupere,  a  quo  leesus  videatur,  ei  quain  max¬ 
imum  dolorem  inurere.  Nasus  ita  locatus  est,  ut  quasi  murus 
oculis  interjectus  esse  videatur.  Vitia  nobis  sub  virtutum  nomine 
obrepunt.  Alexander,  dum  obequitabat  moenibus,  sagitta  ictus 
est ;  cepit  tamen  oppidum,  et,  omnibus  incolis  ejus  trucidatis, 
etiam  in  tecta  saeviturn  est.  Manlius  posthabuit  filii  caritatem 
publicae  utilitati.  Agesilao  opulentissimo  regno  prceposuit 
bonam  existimationem.  Vulcanus  Lemni  fabricae  praefuisse 
traditur. 

Anatum  ova  gallinis  saepe  supponimus,  e  quibus  pulli  orti  pri- 
mum  aluntur  ab  iis,  ut  a  matribus.  Munientibus  supervenit  hos- 
tibus  Marcellus,  ab  Agrigento  rediens. 

Eripe  nos  ex  miseriis ;  eripe  nos  ex  faucibus  eorum,  quorum 
crudelitas  nostro  sanguine  non  potest  expleri.  In  oratore  per- 
fecto  inest  philosophiae  scientia;  ih  philosopliiae  cognitione  non 
continuo  inest  eloquentia.  Mulier  in  indiS  unS  cum  viro  in 
rogum  imponitur. 


DATIVE  AFTER  VERBS,  &C. 


37 


DATIVE  AFTER  VERBS  COMPOUNDED  WITH  SATIS ,  &c. 

§  225.  Naevius  a  Cn.  Dolabelld  preetore  postulat  ut  sibi 
Quintius  judicatum  solvi  satisdet.  Cui  Gellius  benedixit  unquam 
bono?  Si  quis  milii  inaledicit,  petulans  aut  plane  insanus  esse 
videtur.  Barbarus  hie  ego  sum,  quia  non  intelligor  ulli.  Cui 
non  sunt  audit®  Demosthenis  vigili®  ?  Etiam  sapientibus  cupido 
glori®  novissima  exuitur.  Legendus  mihi  saepius  est  Cato 
major.  Et  jam  maturis  metuendus  Jupiter  uvis.  Morienduin 
certe  est,  et  id  incertum,  an  eo  ipso  die.  Omne  animal  confiten- 
dum  est,  esse  mortale.  Antonius  legiones  quatuor  ad  urbem  ad- 
ducere  cogitabat.  Pars  Galli®  vergit  ad  Septentriones.  Cupido 
imperii  duos  cognatos  vicinosque  populos  ad  arma  stimulat.  Sed- 
ibus  liunc  ante  refer  suis.  Q,u®  mihi  veniebant  in  mentem, 
existiinavi  me  ad  te  oportexe  scribere. 


DATIVE  AFTER  EST. 

§  226.  Est  Amathus,  est  celsa  mihi  Paphus,  atque  Cythera. 
Sunt  mihi  bis  septem  pr®stanti  corpore  nymph®.  Sunt  et  sua 
dona  parenti.  Est  mihi  in  horto  apium,  est  heder®  vis.  Sunt 
nobis  fortia  bello  pectora.  Leoni  est  pracipua  generositas. 
Sunt  tibi  regna  patris  Dauni.  Sunt  hie  etiam  sua  pr®mia  laudi. 
Capiti  psittaci  eadem  est  duritia  qu®  rostro.  Sunt  auri  pondera 
facti  infectique  mihi.  Struthiocamelis  ungul®  sunt  cervinis 
similes.  Genetrix  Priami  de  gente  vetustd  est  mihi.  Est  an- 
tiquus  ager  Tusco  mihi  proximus  amni.  Dives  est,  cui  tanta 
possessio  est,  ut  nihil  optet  amplius.  Nulla  potest  esse  voluptati 
cum  honestate  conjunctio.  Omnium  societatum  nulla  est  gra- 
vior,  quam  ea  qu®  cum  republica.  est  unicuique  nostrum.  An 
nescis  longas  regibus  esse  manus  P  Est  homini  cum  Deo  simil- 
itudo.  Cum  M.  Fabio  mihi  summus  usus  erat.  Etiamsi  mihi, 
ut  tu  putas,  ad  hoc  opus  ingenium  non  defuit,  doctrina  certe  et 
otiuin  defuit.  Non  quidquam  minus  Dario  quam  multitudo  mil- 
itum  defuit. 

Sunt  nobis  mitia  poma.  Crocodilis  superior  pars  corporis  dura 
et  impenetrabilis  est,  inferior  mollis  ac  tenera.  In  pugnu  sem¬ 
per  iis  est  maximum  periculum,  qui  maxime  timent.  Quo  minus 
honoris  erat  poetis,  eo  minora  studia  fuerunt.  Honorum  gradus 
summis  hominibus  et  infimis  sunt  pares,  glori®  dispares. 


TWO  DATIVES  AFTER  SUM,  & cc. 

§  227.  Ampla  domus  dedecori  domino  s®pe  fit.  Utinam  ea 
res  ei  voluptati  sit.  Illi  tristia  bella,  irroque,  insidi®que  sunt  cordi. 
Cretlie®  carinina  semper  et  cithar®  erant  cordi.  Habeat  me  ip- 
sum  sibi  documento.  Pete  eum  magistratum,  in  quo  mihi  magn® 

4 


3S 


DATIVE  AfTER  PARTICLES,  &C. 


utilitati  esse  possis.  Fuit  et  mihi  et  Quinto  fratri  magno  usui. 
Est  mihi  magnse  curse,  ut  Lucullus  ita  erudiaturo  ut  patri  respon¬ 
deat.  Mihi  erit  maxime  curse,  ne  quid  fiat  secus,  quam  volumus, 
quamque  oportet.  Ego  de  me  tantum  audeo  dieere,  amicitiam 
meain  voluptati  pluribus,  quam  proesidio  fuisse.  Quam  rem  sibi 
magno  honori  sperat  fore.  Honori  summo  nuper  nostro  Miloni 
fuit,  quod  omnes  P.  Clodii  conatus  furoresque  compressit.  Hie 
fuit  viro  fortissimo,  parenti  suo,  magno  adjumento  in  periculis. 
Alexander,  quum  longam  obsidionem  magno  sibi  ad  cetera  im¬ 
pediment  videret  fore,  caduceatores  ad  Tyrios  misit.  Mihi  non 
minori  curse  est,  qualis  respublica  post  mortem  meam  futura  sit, 
qudm  qualis  hodie  sit.  Responsum  est  legatis  Romanis,  Han- 
nibali,  in  tanto  discrimine  rerum,  non  operas  esse  legationes 
audire.  Cantare  tibiis,  saltare,  in  doctrinis  antecedere  condiscip- 
ulos,  ad  nostram  consuetudinem  levia  sunt;  at  in  Grsecid  olim 
magnse  laudi  erant.  Nimia  fiducia  calamitati  solet  esse.  Perseus 
auratas  statuas  omnes  raptim,  ne  prseda  hosti  essent,  in  classem 
congessit.  Exitio  est  avidis  mare  nautis. 

Quanta  fortitudine  Csesaris  milites  dimicarint,  testimonio  est, 
quod  adverso  semel  apud  Dyrrachium  prselio,  pesnam  in  se  ultro 
depoposcerunt.  L.  Cassius  in  causis  quserere  solebat,  cui  bono 
fuisset.  In  id  studium,  in  quo  estis,  incumbite,  utet  vobis  honori, 
et  amicis  utilitati,  et  reipubliese  emolument  esse  possitis.  Q. 
Hortensio  tribuebatur  ignavise,  quod  nunquam  bello  civili  inter- 
fuisset.  C.  Csesar,  pro  prsetore,  Gallise  provincise  cum  exercitu 
subsidio  profectus  est.  Medea  matronis  Corinthiis  persuasit,  ne 
sibi  vitio  verterent,  quod  abesset  a  patria. 


DATIVE  AFTER  PARTICLES. 

§  228.  Antiochus,  si  parere  voluisset  consiliis  Hannibalis, 
propius  Tiberi,  quam  Thermopylis  de  suinma  imperii  dimicasset. 
Csesar  quam  proxime  potest  hostium  castris,  castra  communit. 
Quid  habet  admirationis  tali  viro  advenienti  obviam  prodisse  mul- 
tos  ?  Qusestores  provincise  cum  fascibus  mihi  prsesto  fuerunt. 
Summum  bonum  a  Stoicis  dicitur,  convenienter  naturse  vivere. 
Improbo  et  stulto  et  inerti  nemini  bene  esse  potest.  At  tibi  re- 
pente  paucis  post  diebus,  quum  minime  expectarem,  venit  ad  me 
Caninius.  Quid  mihi  Celsus  agit  ?  Quid  ait  tandem  nobis 
Sannio  ?  Quid  tibi  vis  ? 


ACCUSATIVE  AFTER  VERBS. 

§  229.  Deus  mundum  sedificavit.  Piscem  Syri  venerantur. 
Miltiades  Athenas  totamque  Grseciam  liberavit.  Apum  examina 
fingunt  favos  Homo  doctus  in  se  semper  divitias  habet.  Alit 
semulatio  ingenia,  et  nunc  invidia  nunc  admiratio  imitationem  ac- 
cendit.  Pompeius  tribunitiam  potestatem  restituit,  cujus  Pnlla 


TWO  ACCUSATIVES  AFTER  VERBS,  &,C. 


39 


imagine m  sine  re  reliquerat.  Recte  dicis,  et  res  sic  se  habet. 
Multa  me  in  epistolil  tuA  delectArunt.  Majores  vestri  primum 
universam  Italiam  devicerunt.  Virtutes  non  voluntarias  vincunt 
virtutes  voluntariae.  Nemo  voluptatem  ipsam,  quia  voluptas  sit, 
fugit.  Non  solum  bona  sed  etiam  honestatem  deperdiderunt. 
Omnes  diligentiam  admirati  sunt,  ingenium  agnoverunt.  Evolve 
diligenter  Platonis  eum  librum,  qui  est  de  animo.  Dies  non  mode 
non  levat  luctum  hunc,  sed  etiam  auget  Cum  Apollo,  “  Nosce 
Ce,”  dicit,  hoc  dicit, “  Nosce  animuin  tuum.”  Sed  quid  multa  ? 
ortum  videamus  haruspicinae.  Terra  dies  duodequadraginta 
movit.  Caesar  dimisit  circuin  omnem  propinquam  regionem, 
atque  inde  auxilia  evocavit.  Tarquinius  Delphos  mittere  statuit. 
Dicaearchus  vult  elficere  animos  esse  mortales.  Magnum  esse 
solem  philosophus  probabit,  quantus  sit  mathematicus.  Nunquam 
primi  consilii  Deum  pcEnitet.  Taedet  vos  patriciorum,  hos  ple- 
beiorum  magistratuum.  Nos,  nisi  me  fallit,  jacebimus.  Non  me 
praeterit,  usum  esse  optimum  dicendi  magistrum. 

Et  scribo  aliquid  et  lego,  sed  cum  lego,  ex  comparatione  sentip, 
quam  male  scribam.  Dat  signuin  suis  Vercingetorix,  atque  ex 
oppido  educit.  Milites,  quos  Persae  Immortales  vocant,  aureos 
torques,  vestem  auro  distinctam  habebant,  manicatasque  tunicas, 
gemmis  etiam  adornatas.  Animantia  quaedam  animum  habent, 
quaedam  tantum  animam.  Omne  fere  genus  bestiarum  jEgyptii 
consecraverunt.  Tiinanthes,  quum  videretse  Agamemnonis  luc¬ 
tum  penicillo  imitari  non  posse,  caput  ejus  obvolvit.  Sunt  hom¬ 
ines,  quos  libidinis  infamiaeque  suae  neque  pudeat  neque  taedeat ; 
qui  quasi  de  industriA  in  odium  populi  irruere  videantur.  Quum 
starent  deligati  ad  palum  filii  Bruti,  miserebat  non  poenae  magis 
homines,  quain  sceleris  quo  poenam  meriti  essent. 


TWO  ACCUSATIVES  AFTER  VERBS  OF  NAMING,  &c. 

§  230.  Antonius  fugam  suam,  quia  vivus  exierat,  victoriam 
vocabat.  Ordo  agminis  Persarum  erat  tabs:  ignis,  quem  ipsi 
sacrum  et  aeternum  vocant,  argenteis  altaribus  praeferebatur ; 
Magi  proximi  patrium  carmen  canebant.  Iulum  gens  Julia  auc- 
torem  nominis  sui  nuncupat.  Ancum  Marcium  regem  populus 
creavit.  M.  Furius  Camillus  P.  Cornelium  Scipionem  inter¬ 
regem  prodidit.  Voluptaturn  perceptarum  recordatio  vitam 
beatam  facit.  Fulmen  sinistrum  auspicium  optimum  habemus 
ad  omnes  res,  praeterquarn  ad  comitia.  Sapientia  certissimam  se 
nobis  ducem  praebet  ad  voluptatem. 

Irani  bene  Ennius  initium  dixit  insaniae.  Surnmum  consilium 
majores  nostri  appellarunt  senatum.  Octavium  sui  Caesarem  sa- 
lutabant.  Dictatorem  Albani  Mettum  Fuffetium  creant.  Cicero- 
nem  universa  civit  is  consulem  declaravit.  Socrates  totius  mundi 
se  incolam  et  civem  arbitrabatur.  Si  quenquam  amicum  exis- 
timas,  cui  non  tantundem  credis  quantum  tibi,  vehementer  erras. 
Ti  noleon  earn  praeclaram  victoriam  ducebat,  in  quA  plus  esset 
clementiae  quam  crudelitatis. 


40 


TWO  ACCUSATIVES  AFTER  VERBS,  &C. 


TWO  ACCUSATIVES  AFTER  VERBS  OF  ASKING,  &c. 

§  231.  Philosophia  nos  quum  ceteras  res  oranes,  turn,  quod 
est  difficillimum,  docuit,  ut  nosmet  ipsos  nosceremus.  Ridiculi 
sunt,  qui,  quod  ipsi  experti  non  sunt,  id  docent  ceteros.  Elo- 
quentia  efficit,  ut  ea,  quae  scimus,  alios  docere  possimus.  Nun- 
quam  divitias  deos  rogavi.  Quintius  te  hoc  obsecrat.  Hoc  te 
vehementer  rogo.  Meo  jure  te  hoc  beneficiurn  rogo :  nihil 
eniin  non  tua  causd  feci.  Achoei  quoque  auxilium  rhilippum 
regem  orabant.  Quotidie  Caesar  iEduos  frumentum  quod  essent 
polliciti  flagitabat.  Staberius  obsides  ab  Apolloniatibus  exigere 
coepit.  Quid  acta  tua  vita,  quid  studia  a  te  flagitent,  tu  videbis. 
Hoc  a  me  muneris  universa  provincia  poposcit.  Ego  Masinissam 
de  suo  regno,  ille  me  de  nostra  re  publica  percontatus  est.  Caesar 
Liscum  retinet:  quaerit  ex  solo  ea,  quae  in  conventu  dixerat. 
Eadem  secreto  ab  aliis  quaerit. 

Consuefeci  filium  ea  ne  me  celet,  quae  alii  adolescentes  clam 
patres  faciunt.  Quum  tot  signis  natura  declaret  quid  velit,  anqui- 
rat  et  desideret,  obsurdescimus  tamen,  nescio  quomodo,  nec  ea 
quae  ab  ea  monemur  audimus.  Catilina  juventutem,  quam  illexerat, 
multis  modis  mala  facinora  edocebat.  Agrigentini  ad  Verrem 
legatos  mittunt,  qui  eum  leges  doceant.  Non  te  celavi  sermonem 
Ampii.  Commode  evenit  quod  id  ipsum,  quod  me  mones,  qua- 
triduo  ante  ad  Cassium  scripseram.  Legati  Ennenses  a  suis  civ- 
fbus  haec  habebant  mandata,  ut  ad  Verrem  adirent,  et  eum  simu¬ 
lacrum  Cereris  et  Victoriae  reposcerent 


ACCUSATIVE  AFTER  NEUTER  VERBS. 

§  232.  Mirum  somniavisomnium.  Ego  vestros  patres  vivere 
arbitror,  et  earn  quidem  vitam,  quae  est  sola  vita  nominanda. 
Post-ridie  in  theatrum  Hortensius  introiit,  puto,  ut  suum  gaudium 
gauderemus.  Magn&  voce  juravi  verissimum  pulcherrimumque 
jusjurandum,  quod  populus  magnd  voce  me  vere  jur^isse  juravit. 
Elysius  quidam  graviter  filii  mortem  moerebat. 

Siccius  Dentatus  triumphavit  cum  imperatoribus  suis  triumphos 
tres.  Cur  isti  decemviri  non  eosdem  cursus,  quos,  L.  Cotta  L. 
Torquato  consulibus,  cucurrerunt?  Inter  alia  prodigia  carnem 
pluit.  Nemo  tarn  ferus  fuit,  quin  Alcibiadis  casum  lacrimarit. 
Qui  stadium  currit,  eniti  et  contendere  debet,  ut  vincat.  Hoc 
nemo  eat  infitias.  Philseni  maturavere  iter  pergere.  In  Hispanid 
multa  in  spartariis  mella  herbam  earn  sapiunt.  Nec  honores  sitio, 
nec  desidero  gloriam. 


ACCUSATIVE  AFTER  COMPOUND  VERBS. 

§  233.  Alexander  adire  Jovis  Hammonis  templum  statu  it 
Pythagoras  et  iEgyptum  lustravit  et  Persarum  Magos  adiit 


ACCUSATIVE  AFTER  VERBS  PASSIVE. 


41 


Timotheus  socios  adjunxit  Epirotas  omnesque  eas  gentes,  quae 
mare  illud  adjacent.  Triginta  tyranni  Socratein  circumsteteiunt, 
nec  potuerunt  animum  ejus  infringere.  Marcellas  tertium  annum 
circumsedebat  Syracusas.  Caesar  oppidum  diripit  atque  incendit, 
praedam  militibus  donat,  exercitum  Ligerim  transducit,  atque  in 
Biturigum  fines  pervenit.  Non  agin  ta  millia  peditum,  duodecim 
millia  equiturn,  Hannibal  Iberum  traduxit.  Appellitur  navis 
Syracusas.  Classis  Pachynum  quinto  die  appulsa  est.  Quidam 
retulit  quasi  ostentum,  quod  anguis  domi  vectem  circumjectus 
fuisset.  Stella  Veneris  Lucifer  dicitur,  quuin  antegreditur  solem. 
Veneti  sinum  circumcolunt  maris.  Apollonius  irrisit  philoso- 
phiam.  Samnites  descend  unt  in  planitiem,  quce  Gap u am  Tifa- 
taque  interjacet.  Euphrates  Babyloniam  mediam  permeat.  His- 
toria  non  debet  egredi  veritatem.  Ad  me  adire  quosdam  memini. 
Lentulus  postulavit,  ut  triumphanti  sibi  invehi  liceret  in  urbem. 
Quid  tibi  lianc  curatio  est  rem  ?  Quid  tibi  banc  aditio  est? 
Populabundus  agros  ad  oppidum  pervenit. 

Caesar,  castris  potitus,  milites  montem  opere  circumvenire 
jussit.  Spartam  Eurotas  amnis  circumfluit,  qui  pueritiain  indu- 
rat  ad  futuroe  militiae  patientiam.  Atticus  mori  decrevit,  et  die 
quinto,  postquam  id  consilium  inierat,  discessit.  Urbem  Celaenas 
mediam  interfluebat  Marsyas  amnis,  fabulosis  Graecorum  carmin- 
ibus  inclytus.  Pythagoras  multas  regiones  barbarorum  pedibus 
obiit.  Taurus  mons  Ciliciarn  prceterit,  Arrneniaeque  montibus 
jungitur.  Equidem  non  eos  solum  convenire  aveo,  quos  ipse 
cognovi,  sed  illos  etiam  de  quibus  audivi  et  legi.  Si  Clodiurn 
convenero,  plura  ad  te  ex  illius  sermone  scribam. 

Agesilaus  Hellespontum  copias  trajecit,  tantaque  usus  est  ce- 
leritate,  ut  triginta  diebus  iter  suurn  confecerit.  Alexander 
Hephestione  Phoenices  oram  classe  praetervehi  jusso,  ad  urbem 
Gazam  cum  omnibus  copiis  venit.  Insulam  Ortygiam  totam 
pirata  prcetervectus  est. 


ACCUSATIVE  AFTER  VERBS  PASSIVE. 

§  234.  Scito,  me  non  esse  rogatum  sententiam.  Apollo  pos- 
citur  verba.  L.  Marcius,  eques  Romanus,  sub  Cn.  Scipionis  dis- 
ciplina  omnes  militiae  artes  edoctus  fuerat.  Pauca  docendus 
eris.  Credo  celatum  esse  Cassium  de  Sulla  uno.  Deinde  co- 
mantern  Androgei  galeam  induitur.  Dux  gregis  cornua  exuitur. 
Daphne  pulchra  verecundo  suftunditur  ora  rubore.  Collis  fron- 
tem  leniter  fastigatus  paulatim  ad  planitiem  redibat.  Madidis 
Notus  evolat  alis,  terribilem  picea  tectus  caligine  vultuin.  Nox 
est  perpetua  una  dorinienda.  N<x;tes  vigilantur  ainarae. 

Nosne  hoc  celati  sunt  tarn  diu  ?  Id  Alcibiadi  diutius  celari 
non  potuit.  Motus  doceri  gaudet  Ionicos  virgo.  Nec  tanturn 
segetes  dives  poscebatur  humus.  Virgo  inficitur  teneras  ore 
rubente  genas.  Quot  piscibus  unda  natatur,  tot  premor  ad- 
versis. 

4  * 


ACCUSATIVE  AFTER  PREPOSITIONS. 


ACCUSATIVE  AFTER  PREPOSITIONS. 

§  £*'5.  Oro,  ut  ad  me  Vibonem  statim  venias.  Caesar  erat 
ad  pors'As.  Septimo  Idus  veni  ad  me.  Haruspices  jusserunt 
simulacrum  Jovis  ad  orientem  convertere.  Manlius  protulit 
spolia  hostium  caesorum  ad  triginta.  Ad  templum  civitates  Asiae 
pecunias  decreverunt.  Quamdiu  Hannibal  in  Italia  fuit,  nemo 
adversus  eum  post  Cannensem  pugnam  in  campo  castra  posuit. 
Quod  est  ante  pedes,  nemo  spectat.  Neoptolemus  apud  Eycoin- 
edem  erat  educatus.  Vix  sum  apud  me,  ita  animus  commotus 
est  metu,  spe,  gaudio.  Exercitus  in  foro,  et  in  omnibus  templis, 
quae  circum  forum  sunt,  collocatus  est.  Collatia,  et  quidquid 
circa  Collatiam  agri  erat,  Sabinis  ademptum.  Nos  circiter  calen- 
das  aut  in  Formiano  erimus,  aut  in  Pompeiano.  Clusini  audie- 
bant,  saepe  a  Gallis  cis  Padum  legiones  Etruscorum  fusas.  De- 
cretum  est,  ut  Antonius  exercitum  citra  flumen  Rubiconem 
educeret.  Libo  insulam,  quae  contra  Brundisinum  portum  est, 
occupavit.  Hamilcaris  perpetuuin  odium  erga  Romanos  maxime 
concitasse  videtur  secundum  bellum  Punicum.  Apud  Germanos 
latrocinia  nullam  habent  inf'amiam,  quae  extra  lines  cujusque 
civitatis  fiunt.  Infra  Saturnum  Jovis  stella  fertur.  Ager  Tar- 
quiniorum,  qui  inter  urbem  ac  Tiberim  fuit,  consecratus  Marti, 
Martius  deinde  campus  fuit.  Belgae  soli  Teutones  Cimbrosque 
intra  fines  suos  ingredi  prohibuerunt.  Atticus  sepultus  est  juxta 
viam  Appiam,  ad  quintum  lapidem.  Rabirio  mors  ob  oculos  saepe 
versata  est.  Ob  cives  servatos  corona  danda  est.  Occiso  Coesare, 
respublica  penes  Brutum  videbatur  esse  et  Cassium.  Ex  corde 
atque  pulmonibus  sanguis  per  venas  in  omne  corpus  diffunditur. 
Pone  montes  Riphaeos  gens  degit  felix,  quos  Hyperboreos  appel- 
lavere.  Vergasillaunus  post  niontem  se  occultavit.  Aretho, 
navigabilis  amnis,  praeter  ipsa  Ambraciae  mcenia  fluebat.  Prope 
calendas  sextiles  puto  me  Laodiceae  fore.  Vulcanus  tenuit  in¬ 
sulas  propter  Siciliam.  quae  Vulcaniee  nominabantur.  Marcellus 
pugione  vulnus  accepit  in  capite,  secundum  aurem.  Supra 
lunam  sunt  aeterna  omnia.  Tusci  trans  Apenninum  colonic, 
miserunt.  Antiochus  ultra  juga  Tauri  exactus  est. 

De  amicitid  omnes  ad  unum  idem  sentiunt.  Graeci  ex  advei 
sum  Atlienas  apud  Salamina classem  suam  constituerunt.  Dernoc 
ritus  causam  explicat,  cur  ante  lucem  galli  canant.  Curio  cat 
sam  contra  me  apud  centumviros  dixit.  Postero  die  circa  eande. 
lioram  in  eundein  locum  rex  copias  admovit.  Milites  dies  circite 
auindecim  iter  fecerunt.  Capparis  etiam  in  desertis  agris  citi 
rustici  operam  convalescit.  Caecina  odiorum  invidiaeque  erg 
Fabium  Valentem  admonebatur.  Mehercules  extra  jocum  home 
bellus  est. 

Homerus  annis  multis  fuit  ante  Romulum,  siquidem  non  infra 
superiorem  Lycurgum  fuit.  Silent  leges  inter  arma.  Antiochum 
Romani  intra  montem  Taurum  regnare  jusserunt.  Germani  totos 
dies  juxta  focum  atque  ignem  agunt.  Ager  oppositus  est  pignori 


ACCUSATIVE  AND  ABLATIVE  AFTER  IN,  &-C.  43 


ob  decern  minas.  Penes  te  culpa  est.  Amicitia  est  per  se  et 
propter  se  expetenda.  Non  queo,  quod  pone  me  est,  servare. 
Janus  bis  post  Numce  regnum  clausus  fuit.  Lentulus  praster 
consuetudinem  proxima  nocte  vigilarat.  Prope  secessionem 
oiebis  res  venit.  Secundum  flumen  paucae  stationes  equitum 
videbantur.  Paulo  supra  banc  memoriam  servi  et  clientes  una 
cum  dominis  cremebantur.  Belgae  proximi  sunt  Germanis, 
qui  trans  Rhenum  incolunt.  Julius  Caesar  laboris  ultra  fidem 
patiens  erat. 

ACCUSATIVE  AND  ABLATIVE  AFTER  /JV,  &c. 

§  235.  (2,)  (5.)  Codrus  se  in  medios  immisit  hostes  veste 
famulari,  ne  posset  agnosci.  Proba  vita  via  est  in  coelum  et  in 
coetum  eorum,  qui  jam  vixerunt.  Milites  Caesaris  sub  montem, 
in  quo  erat  oppiduin  positum  Ilerda,  succedunt.  Multi  Cartha- 
giniensium  in  praicipiti  fuga  ruentes  super  alios  alii,  in  angustiis 
portarum  obtriti  sunt.  Hac  super  re  scribam  ad  te  Rhegio. 
Grues  dormiunt  capite  subter  alam  condito. 

Darius  pontem  fecit  in  Istro  flumine.  Dolor  in  maximis  malis 
ducitur.  Meus  consulatus  in  exitu  est.  Sub  exitu  anni  comitia 
habita  sunt.  Ssepe  est  etiam  sub  palliolo  sordido  sapientia.  Do- 
mitius  clam  te  salutem  fug&  petivit. 


ACCUSATIVE  OF  TIME  AND  SPACE. 

§  236.  Duodequadraginta  annos  tyrannus  Syracusarum  fuit 
Dionysius.  Decern  quondam  annos  urbs  oppugnata  est  ob  unam 
raulierem  ab  universal  Graecia.  Agri,  quum  multos  annos  quieve- 
runt,  uberiores  efferre  fructus  solent.  Multa  saecula  sic  viguit 
Pythagoreorum  nomen,  ut  nulli  alii  docti  viderentur.  Augustus 
non  amplius  quum  plurimum  quam  septem  boras  dormiebat,  ac 
ne  eas  quidein  continuas,  sed  ut  in  illo  temporis  spatio  ter  aut 
quater  expergisceret.  Urbs  Saguntum  longe  opulentissima  ur- 
bium  Hispaniae  fuit,  sita  passus  mille  ferine  a  mari.  Persis  per- 
petuis  montium  jugis  ab  altero  latere  clauditur,  quod  in  longitu- 
dinem  mille  sexcenta  stadia,  in  latitudinem  centum  octoginta 
procurrit  Zarna  quinque  dierum  iter  ab  Cartbagine  abest. 
Mitbridates,  qui  uno  die  tot  cives  Romanos  trucidavit,  ab  illo 
tempore  annum  jarn  tertium  et  vicesimum  regnat.  Rex  Arche- 
laus  quinquagesimum  annum  CappadociA  potiebatur. 

Babylon  arcern  babet  ambitu  viginti  stadia  complexam  ;  triginta 
pedes  in  terrain  turrium  fundamenta  demissa  sunt;  viginti  pedes 
lati  parietes  hortos  pensiles  sustinent. 

Nestor  tertiam  jam  aetatem  hominum  vivebat;  nec  erat  ei  ve- 
rendum,  ne  vera  de  se  praedicans,  nimis  videretur  aut  insolens 
aut  loquax. 


44 


ACCUSATIVE  OF  PLACE,  &LC. 


ACCUSATIVE  OF  PLACE. 

§  237.  Lserinus  consul  Agrigentum,  quod  tenebatur  a  Car* 
thaginiensium  valido  praesidio,  duxit  legiones,  et  adl'uit  fortuna 
incepto.  Achaei  ab  Heraclidis  ex  Laconica  pulsi,  eas  occupavere 
sedes  quas  nunc  obtinent ;  Pelasgi  Athenas  commigravere.  Da¬ 
rius  baud  ignarus  quam  cum  strenuo  hoste  res  esset,  omnia  longin- 
quarum  gentium  auxilia  Babylona  contrahi  jussit.  Ad  me  legati 
venerunt  in  castra  ad  lconium.  Veni  consults  Antonii  domurn 
saepe  salutandi  causa.  Vagenses  centuriones,  tribunosque  mil- 
itares  domos  suas  invitant.  Ego  rus  ibo,  atque  ibi  rnanebo.  Le¬ 
gati  in  Africam  trajecerunt.  Lacedaemonii  Pausaniam  cum 
classe  Cyprum  atque  Hellespontum  iniserunt. 

jEgyptii  derasis  capitibus  Apim  quaerunt ;  inventus  Memphim 
deducitur.  Multae  nationes  quondam  Delphos  ad  Apollinis  oracu- 
lum  prof'ectae  sunt.  Aurum,  Judaeorum  nomine,  quotannis  ex 
Italic!  Hierosolyma  exportari  solebat.  M.  Livius  ignominiain 
suam  adeo  aegre  tulerat,  ut  et  rus  migraret,  et  per  multos  annos 
urbe  careret.  Rex  Attalus  P.  Africano  dona  usque  ad  Numan- 
tiam  misit  ex  AsiL  Quum  ad  Sidam  navi  accederem,  literae  a 
meis  sunt  redditae.  Omnes  Galli  fiacres  et  fiduciae  pleni  ad 
Alesiam  proficiscuntur.  Thraces  navibus  committere  se  non 
ausi,  domos  dilapsi  sunt.  Laelius  et  Scipio  rus  ex  urbe,  tan  quam 
e  vinculis  evolabant. 


ACCUSATIVE  AFTER  ADVERBS  AND  INTERJECTIONS. 

§  238.  Acusius  nuntiabat,  Quintum  filium  ad  Caesarem  pro- 
fectum  quarto  calendas  Junii,  Philotimum  Rhodium  pridie  eum 
diem  venisse.  Augustus  prostridie  nundinas  nusquam  proficisce- 
batur.  O  vim  maximam  erroris  !  O  praeclarum  diem,  quum  ad 
ilium  divinum  animorum  consilium  coetumque  proficiscar!  Heu 
me  miserum !  cur  senatum  cogor,  quern  laudavi  semper,  repre- 
hendere. 

Nocte,  quae  pridie  Quinquatrus  fuit,  circa  forum  incendium 
ortum.  Venatio  postridie  ludos  Apollinares  futura  est.  O  te 
dementem,  si  tunc  mortem  times,  quum  tonat !  O  praeclarum 
custodem  ovium,  lupus  !  O  miserum  et  infelicem  diem  ilium, 
quo  consul  Sulla  renunciatus  est!  O  suaves  epistolas  tuas !  Q 
hominem  amentem  et  miserum  ! 


SUBJECT  ACCUSATIVE 

§  239.  Volui  te  hoc  intelligere.  Censemxis  te  facile  id  ex- 
planare  posse.  Scis,  Piso,  me  sentire  istud  idem.  Perspicuum 
est  hominem  e  corpore  animoque  « '.on stare.  Oinnibi^s  innatum 
est,  et  in  animo  quasi  insculptum,  esse  deos.  Non  puto  esse 


VOCATIVE,  &,C. 


45 


alienum,  me  ad  te,  quid  de  ea  re  sentiam,  scnbere.  Tu  tarn 
egregios  viros  censes  tantas  res  gessisse  sine  causa  ?  Memineri- 
mus  etiam  ad  versus  infimos  justitiam  esse  servandam.  Te  in 
Epirum  salvum  venisse  vehementer  gaudeo.  Est,  ut  milii  vide- 
tur,  valde  decorum,  patere  doinos  hominum  illustrium  illustribus 
hospitibus.  Ego  existimo,  in  summo  imperatore  quatuor  has  res 
inesse  oportere,  scientiam  rei  militaris,  virtutem,  auctoritatem, 
felicitatem.  Puderet  me  dicere  non  intelligere,  si  vos  ipsi  in- 
telligeretis.  Dicturum  te  audio,  qucestorem  illius  fuisse. 

Constat  ad  salutem  civiuin  inventas  esse  leges.  Necesse  est 
igitur,  legem  habere  in  rebus  optimis.  Lex  est  justorum  injus- 
torumque  distinctio  ;  nec  aliam  esse  ullam  legem  puto  habendam. 
Sit  hoc  persuasum  civibus,  dominos  esse  omnium  rerum  ac 
moderatores  deos,  eaque,  quae  gerantur,  eorum  geri  ditione  ac 
numine,  eosdemque  optime  de  genere  hominum  mereri. 


VOCATrVE. 

§  240.  Vincere  scis,  Hannibal,  victoria  uti  nescis.  Quae  res 
unquam,  pro  sancte  Jupiter!  non  modo  in  hac  urbe,  sed  in  omni¬ 
bus  terris  est  gesta  major.  O  dii  boni,  quid  est  in  hominis  vitA 
diu!  Urbem,  urbem,  mi  Rufe,  cole,  et  in  istA  luce  vive.  Caesar, 
prolapsus  in  egressu  navis,  “  Teneo  te,”  inquit,  “  Africa.”  Ali- 
quis  latet  error;  equo  ne  credite,  Teucri.  Quo  moriture  ruis? 

O  domus  antiqua  !  lieu  quAin  dispari  dominare  domino  !  O  dii 
immortales  !  non  intelligunt  homines  quam  magnum  vectigal  sit 
parsimonia.  Cum  Alexander  Magnus  in  Sigaeo  ad  Achillis  tu- 
mulum  adstitisset,  “O  fortunate,”  inquit,  “  adolescens,  qui  tuae 
virtutis  Homerum  praeconem  inveneris !  ”  O  vitae  philosophia 
dux  !  O  virtutis  indagatrix,  expultrixque  vitiorum  !  quidomnino 
vita  hominum  sine  te  esse  potuisset?  O  nox  !  quae  pene  ceternas 
huic  urbi  tenebras  attulisti.  Proh  dii  immortales,  custodes  et 
conservatores  hiijus  urbis,  quae  scelera  vidistis !  Ite  meae,  felix 
quondam  pecus,  ite  capellae.  Die  mihi,  Damoeta,  cujum  pecus  P 
Incipe  Dainceta ;  tu  deinde  sequere,  Menalca.  Quo  res  summa 
loco,  Panthu  ? 


ABLATIVE  AFTER  PREPOSITIONS. 

§  241.  Animadversum  est,  longius  a  vallo  esse  aciem  Pom¬ 
peii  progressam.  Ab  externis  bellis  quietus  annus  fuit.  Absque 
te  esset  hodie  nunquam  ad  solis  occasum  viverem.  Cantabit 
vacuus  coram  latrone  viator.  Nihil  est  turpius,  qukm  cum  eo 
bellum  gerere,  quicum  familiariter  vixeris.  Praetor  de  sella  sur- 
rexit  atque  abiit.  Catilinae  ‘ferrum  de  manibus  extorsimus. 
Circe  erat  e  Perseide,  Oceani  filiA,  nata.  Ex  vita  discedo  tan- 
quam  ex  hospitio,  non  tanquam  ex  domo.  Manlius  rem  creditori 
palam  populo  solvit.  Hercules  Tiberim  fluvium,  prae  se  armen 


40 


ABLATIVE  AFTER  COMPOUND  VERBS,  &/C. 


turn  agens,  nando  trajecit.  Convenit  dimicare  pro  legibus,  pro 
libertate,  pro  patriA.  Non  fit  sine  periculo  facinus  magnum  et 
memorabile.  Aqua  Trebioe  fluminis  erat  pectoribus  tenus  aucta 
nocturno  imbri. 

Perf’ugse  coacti  sunt  cum  eis  pugnare,  ad  quos  transierant,  ab 
bisque  stare,  quos  reliquerant.  Quam  fortunatus  sum  ceteris 
rebus,  absque  una  hac  foret  !  Titus  populo  coram  ubertim  fleve- 
rat.  De  f'oro,  quum  jam  advesperasceret,  discessimus.  Oppidum 
Remorum  ex  itinere  Belgae  oppugnare  coeperunt.  Me  palam  de 
me  tuto  mala  saepe  loquuntur.  Prae  gaudio,  ubi  sim,  nescio. 
Caesar  legiones  pro  castris  constituit.  Q.  Pompeius  sumenos 
honores  sine  ulla  commendatione  majorum  est  adeptus.  Antio- 
chus  Tauro  tenus  regnare  jussus  est. 


ABLATIVE  AFTER  COMPOUND  VERBS. 

§  242.  Conquirentibus  ministris  Sullae  Caesarem  ad  necem, 
mutatA  veste,  nocte  urbe  elapsus  est.  Exonera  vano  forsitan 
metu  civitatem.  Atticus,  quum  biduum  cibo  se  abstinuisset, 
levior  morbus  esse  ccepit.  Decedere  provincia  praetor  jussus  est. 
Vulpeculaevasit  puteo.  Amicitia  nullo  loco  excluditur.  Utinam 
his  omnibus  abstergere  fletum  possemus.  Et  domo  absum  et 
foro.  Metellus  simul  ac  pedem  limine  extulerat,  omnes  prope 
cives  virtute,  gloriA,  dignitate  superabat.  Neminem  a  congressu 
meo  janitor  meus  absterruit.  Aiunt  animum  manere,  e  corpore 
cum  excesserit.  Nunquam  a  me  sacrilegas  inanus  abstinebit.  Ab 
istA  suspicione  abhorrere  debet.  Ibes  avertuntpestem  ab  iEgypto, 
quum  volucres  angues  interficiunt  atque  consumunt.  Lacedae- 
monii  de  diutina  contentione  destiterunt,  et  suA  sponte  Athe- 
niensibus  imperii  maritimi  principatum  concesserunt. 

Teneros  animos  aliena  opprobria  ssepe  absterrent  vitiis.  Timo- 
leon  incredibili  felicitate  Dionysium  omni  SiciliA  depulit.  Ad 
eos,  qui  vitA  excesserunt,  revertamur.  Scyrum  Dolopes  incole- 
bant,  quos  Cimon  urbe  insulaque  ejecit.  A  vobis,  Quirites,  lib- 
erisque  vestris,  vastitatem,  incendia,  rapinas,  meo  dolore  depuli. 


ABLATIVE  APTER  OPUS  AND  USUS. 

§  243.  Magistratibus  opus  est,  sine  quorum  prudentiA  ac 
diligentiA  esse  civitas  non  potest.  Ubi  rerum  testimonia  adsunt, 
quid  opus  est  verbis  ?  Corpori  ut  valeat  multo  cibo,  multA  po- 
tione  opus  est,  multo  oleo,  longA  denique  operA.  Decretum  est, 
Octavius  Romam  decederet  reduceretque  naves,  quibus  consuli 
usus  non  esset.  An  cuiquam  est  usus  homini,  se  ut  cruciet? 
Oratione  longA  nil  opus  est.  Proximum  est,  ut  opus  fuerit 
classe  necne,  quseramus.  Quid  tibi  operA  nostrA  opus  est  ? 
Quid  opus  erat  literis  Nunc  mihi  et  consiliis  opus  est  tuis,  et 
amore,  et  fide.  Non  opus  est  ratione,  neque  disputatione,  quam* 


ABLATIVE  AFTER  DIGNUS,  &,C. 


47 


abrem  voluptas  expetenda,  fugiendus  dolor  sit.  Maturato  opus 
est.  Erat  nihil,  cur  properato  opus  esset.  Quid  tibi  opus  est, 
ut  sis  bonus?  Velle.  Quae  arnicis  suis  opus  erant,  Atticus 
omnia  ex  sufi  re  f’amiliari  dedit.  Multa  sibi  opus  esse  aiebat 
Verres,  multa  canibus  suis,  quos  circa  se  haberet. 

Auctoritate  tud  nobis  opus  est,  et  consilio.  Athenienses 
Philippidem,  Lacedaemonem  miserunt,  ut  nunciaret,  quam  celeri 
opus  esset  auxilio.  Nihil  in  discordiis  civilibus  festinatione 
tutius,  ubi  facto  magis,  quam  consulto  opus  est.  Xenomenes 
omnia  pollicitus  est,  quae  tibi  essent  opus. 


ABLATIVE  AFTER  DIGJYUS ,  &c. 

§  244.  Qui  virtute  praediti  sunt,  soli  sunt  divites.  Qui  suis 
contentus  est,  is  vere  ditissimus  est.  C.  Laelius,  cum  ei  quidam 
malo  genere  natus  diceret,  indignum  esse  suis  majoribus :  “  At 
Hercule,”  inquit,  “tu  tuis  haud  indignus.”  Quod  cuique  tem- 
poris  ad  vivendum  datur,  eo  debet  esse  contentus.  Epicurus 
confirmat  Deos  membris  humanis  esse  praeditos.  Est  philoso- 
phia  paucis  contenta  judicibus.  Epicurus  naturales  divitias 
dixit  parabiles  esse,  quod  parvo  esset  natura  contenta.  Nihil 
video  in  hoc  Sulla  odio  dignum,  misericordid  digna  multa.  Tur- 
pia  haec  et  me  indigna  puto.  Pompeius  est  homo  sapiens,  et  altd 
quadam  mente  praeditus.  Fide  sapientidque  vestrd  fretus,  plus 
oneris  sustuli,  quam  ferre  me  posse  intelligo. 

Frustra  ac  sine  causd  quid  facere  Deo  indignum  est.  Excel- 
lentium  hominum  virtus  imitatione  non  invidia  digna  est.  Quern 
non  pudet,  hunc  ego  non  reprehensione  solum,  sed  etiam  poena 
dignum  puto.  Fretus  intelligent^  vestrd,  dissero  brevius  quam 
causa  desiderat.  Plerique,  ingenio  freti,  simul  et  cogitant  et 
dicunt:  sed  certe  iidem  illi  melius  aliquanto  dicerent,  si  aliud 
sibi  tempus  ad  cogitandum,  aliud  ad  dicendum  sumerent. 

t 

ABLATIVE  AFTER  UTOR,  &c. 

§  245.  I.  Veste  non  temere  aliA  quam  domestic^  usus  est 
Augustus,  ab  uxore,  et  sorore,  et  filid,  et  neptibus  confecta.  Ti¬ 
berius  valetudine  prosperrima  usus  est,  quamvis  a  tricesimo 
cetatis  anno  arbitratu  suo  earn  rexerit,  sine  adjumento  consiliove 
medicorum.  Annulo  Marcelli  simul  cum  corpore  Hannibal 
potitus,  Salapiam  literas  misit  ejus  nomine  compositas.  Est 
genus  quoddam  hominum,  quod  Helotes  vocatur,  quorum  ingens 
multitudo  agros  Lacedaemoniorum  colit,  servorumque  munere 
fungitur.  Verbo  utar  post  alio,  si  invenero  melius.  Id  est 
cujusque  proprium  quo  quisque  fruitur  atque  utitur.  Bono  utare, 
slum  adsit;  cum  absit,  ne  requiras.  Nemo  parum  diu  vixit,  qu'. 
virtutis  perfect;®  perfecto  functus  est  munere.  Cum  fruges 
Cererem,  vinum  Liberum  dicimus,  genere  nos  quidem  sermonis 


48 


ABLATIVE  OF  THE  SOURCE. 


4 


utimur  usitato  ;  sed  ecquem  tam  amentem  esse  putas,  qui  illud, 
quo  vescatur,  Deuin  credat  esse. 

Natura  fert,  ut  eis  faveamus,  qui  eadem  pericula,  quibus  nos 
perfuncti  suraus,  ingrediantur.  Sapiens  et  praeterita  grate  memi- 
nit,  et  praesentibus  ita  potitur,  ut  animadvertat,  quanta  sint  ea, 
quamque  jucunda.  Comrnoda  quibus  utimur,  lucemque  qud 
fruimur,  spiritumque  quem  ducimus,  a  Deo  nobis  dari  atque  im- 
pertiri  videmus. 

II.  1.  Omne  vitis  genus  naturaliter  lsetatur  tepore  potii'is 
quiim  frigore.  Gaude  isto  tuo  tam  excellenti  bono.  Helvetii 
sua  victoria  insolenter  gloriabantur.  Hie  primum  paribus  ni- 
tens  Cyllenius  alis  constitit.  Regnurn  eorum  novum  fraternd 
stetit  concordia.  Haud  effugies,  quamvis  ope  fid  is  equind. 
Scipio  affinitate  Pompeii  confidebat.  Quod  gaudium  quo  incerore 
mulatum  est !  Turn  litore  curvo  extruimusque  toros  dapibusque 
epulamur  opimis.  Domus  amoenitas  non  aedificio,  sed  silvd  con- 
stabat.  Quaedam  nationes  piscibus  atque  ovis  avium  vivunt. 
Nemo  potest  aut  corporis  firmitate,  aut  fortunae  stabilitate  con- 
fidere.  Salus  omnium  nostrum,  qui  ad  rem  publicam  accedunt, 
non  veritate  solum,  sed  etiam  famd  nititur.  Nulld  re  tam  laetari 
soleo,  quiim  meorum  officiorum  conscientid.  In  virtute  recte 
gloriarnur.  Pompeii  in  vitd  nitebatur  salus  civitatis. 

Magno  timore  sum,  sed  bene  spero.  In  omni  Gallid  eorum 
hominum,  qui  aliquo  sunt  numero  atque  honore,  genera  sunt  duo  ; 
alterum  est  Druidum,  alterum  equitum.  Numero  eodem  erat 
Sex.  jElius. 

Frumenta  omnia  maxi  me  loetantur  patenti  campo  et  ad  solem 
reclivi.  Cum  privamur  dolore,  ipsd  liberatione  et  vacuitate 
omnis  molestise  gaudemus :  omne  autem  id,  quo  gaudemus  vo- 
luptas  est.  Nequis  sit  lucus,  quo  se  plus  jactet  Apollo.  Pura 
juvenis  nititur  hastd.  Omnes  cupiebant  Cscsarem  stare  con- 
ditionibus  iis,  quas  tulisset.  Cynosurd  fidunt  duce  nocturnd 
Phoenices  in  alto.  Veneti  multum  naturd  loci  confidebant. 
Multi  largo  sale  pabula  miscent.  Semper  recentes  convectare 
juvat  pra^das,  et  vivere  rapto.  Oratio  actione  constat,  non  im- 
itatione.  Homines  labore  assiduo  et  quotidiano  assueti,  cum 
tempestatis  causd  opere  prohibentur,  ad  pilam  se,  aut  ad  talos, 
aut  ad  tesseras  conferunt. 


ABLATIVE  OF  TIIE  SOURCE. 

§  246.  Orte  Saturno,  cura  magni  Caesaris  fatis  data  est  tibi. 
Lucius  Catilina,  nobili  genere  natus,  fuit  ingenio  malo  pravoque. 
Hortamur  fari  quo  sanguine  cretus.  Maecenas,  atavis  edite  regi¬ 
bus.  Archias  natus  est  loco  nobili.  Fuit  summo  loco  natus 
Tasgetius.  Litavicus  atque  ejus  fratres  erant  amplissimd  familid 
nati  adolescentes.  Nutus  tuus  potest .  hominem,  summo  loco 
natum,  summo  ingenio,  summd  virtute,  olficiosissimum  praeterea, 
et  gratissimum,  incolumem  in  civitate  retinere.  Fuit  Argolico 
generatus  Alemone  quidam  Myscelos.  Servii  Tullii  obscuritas 


ABLATIVE  OF  THE  CAUSE,  &LC. 


49 


non  inhibuit,  quamvis  matre  serva  creatus.  Liberis  parentibu* 
est  oriundus.  Nascetur  pulchrA  Trojana  origine  Caesar,  impe- 
rium  oceano,  famam  qui  terminet  astris.  Caesar  reperiebat 
plerosque  Belgas  esse  ortos  ab  Germanis. 

Publius  Africanus  fidem  facit,  non  sanguine  humano,  sed 
stirpe  divina  satum  se  esse.  Me  equestri  ortuin  loco  consulem 
videtis.  Sabinoe  honesto  ortae  loco  virgines  Roinain  ludorum 
gratia  venerunt.  Qualis  tibi  ille  videtur,  Tantalo  prognatus, 
Pelope  natus?  Latinuin  Fauno  et  nympha  genitum  Laurente 
MaricA  accipimus.  Numoe  Pompilii  regis  nepos,  filiA  ortus,  An- 
cus  Martius  erat.  Mercurius  Jove  natus  est  et  Maid. 

J 

ABLATIVE  OF  THE  CAUSE,  &c. 

§  247.  Corrupt!  mores  sunt  admiratione  divitiarum.  Suo 
quisque  studio  maxi  me  ducitur.  Alii  dolore  moventur,  alii 
cupiditate.  Assentior  iis,  qui  haec  omnia  regi  natura  putant. 
Qui  id,  quod  vitari  non  potest,  metuit,  is  vivere  animo  qui- 
eto  nullo  modo  potest.  Dici  non  potest,  quam  sim  hesternA 
disputatione  tua  delectatus.  Datur  concessu  omnium  aliquis 
Indus  adolescentiae.  Tota  Italia  desiderio  libertatis  exarsit. 
Neminem  re,  verbo,  vultu  offendit.  Maximo-  clamore  suam 
populus  Romanus  significavit  voluntatem.  Admiratus  sum, 
quad  ad  me  tua  manu  scripsisses.  Laetari  te  nostra  moderatione 
et  continentia  video.  Natura  propensi  sumus  ad  diligendos  hom¬ 
ines.  Voluptate  capiuntur  omnes.  Corporis  gravitatem  et  dolo- 
rem  animo  judicainus,  anirni  morbum  corpore  non  sentimus. 
Sapiens  solet  usuin  pecuniae  non  magnitudine  sed  ratione  metiri. 
Hoste  victo,  rex  Romanus  ruptorem  foederis  Mettum  Fuffetium 
pernicibus  equis  distraxit.  Et  latro  et  cautus  praecingitur  ense 
viator.  Quanto  plures  homines  deleti  sunt  impetu  hominum, 
bellis  aut  seditionibus  quam  omni  reliqua  calamitate  !  Neptunus 
tridente  suo  terrain  percussit.  Maxim^  admiramur  eum,  qui 
pecunia  non  movetur.  Extat  ad  trepidum  tanto  discritnine  gu- 
bernatorein  vox  Caesaris,  “  Quid  times?  Caesarem  vehis.”  Inde 
Sidona  ventum  est,  urbein  vetustate  famAque  conditorum  incly- 
tam.  Homines  aegri  morbo  gravi,  quum  aestu  febrique  jactantur, 
si  aquam  gelidam  biberint,  prirao  relevari  videntur.  Non  prae 
lacrimis  reliqua  scribere  possum.  Multi  ex  urbe  amicitiae  causa 
Caesarem  secuti  erant.  Veslra  magis  hoc  causa  volebam,  quAm 
meA.  Frumenti  vim  ingentem,  quod  ex  Africa  P.  Scipio  miserat, 
aediles  cum  summa  fide  et  gratiA  diviserunt.  Appius  turmas 
aliquot  equitum  dederat  Scaptio,  per  quas  Salaminios  coerceret. 

Multi  morbi  curantur  abstinentiA  et  quiete.  Homines  hominum 
causa  generati  sunt.  Frangitur  ipsa  suis  Roma  superba  bonis. 
Deum  semper  purA  mente  veneremur.  Multi  majorum  honorum 
spe  allecti  proesentia  perdiderunt.  Oratio  debet  esse  ornatior 
sententiis  quam  verbis.  Pharos  e  turri  nocturnis  ignibus  cursum 
navium  regit.  Timanthes  quum  Cyclopis  dormientis  magnitude 


50 


ABLATIVE  OF  THE  VOLUNTARY  AGENT. 


nem  exprimere  cuperet,  pinxit  juxta  satyros,  thyrso  pollicem  ejua 
metientes.  Respublica  Romana  non  unius  ingenio  sed  multo- 
rum  constituta  est.  Rex  Parthorum,  Neronis  famd  territus,  lib- 
,  eros  suos  ad  Caesarem  misit  obsides.  Nullius  agricoloe  cultu 
stirps  tam  diuturna,  quum  poetae  versu  eminari  potest.  Caesus 
est  virgis  Athenagoras,  qui  in  fame  frumentum  exportare  erat 
ausus.  Expectatio  muneris  et  rumore  et  sermonibus  competito- 
rum  creverat. 

Mortuo  Marcio,  cunctis  populi  suffragiis  rex  estcreatus  L.  Tar- 
quinius.  Lixa  quondam  juxta  cubiculum  Augusti  deprehensus 
est  cultro  venatoris  cinctus.  Betis  non  interrito  rnodo  sed  con- 
tumaci  quoque  vultu  intuens  Alexandrum,  nullam  ad  minas  ejus 
reddidit  vocem.  Platoni  Dionysius  vittatam  navem  misit  obvidm, 
ipse  quadriga  albA  egredientem  in  litore  excepit.  Maximo  imbri 
Capuam  veni  pridie  nonas  ;  consules  nondum  venerant,  sed  erant 
venturi.  Vir  bonus  immortali  memorifi  percepta  retinet  beneficia  j 
quae  autem  ipse  tribuit  tamdiu  meminit,  quoad  ille  gratus  est,  qui 
accepit. 

Cum  pallio  crepidisque  inambulabat  imperator  Romanus  in 
gymnasio,  palaestraeque  operam  dabat.  Anna  atque  tela  mil- 
itaria  Romani  ab  Samnitibus ;  insignia  magistratuum  a  Tuscis 
pleraque  sumserunt;  quodque  apud  socios  aut  hostes  idoneum 
videbatur,  cum  summo  studio  domi  exsequebantur.  Quum 
videret  Isocrates,  ora  tores  cum  severitate  audiri,  poetas  autem 
cum  voluptate',  numeros  dicitur  secutus,  quibus  etiam  in  oratione 
uteremur.  Romani  legatos  ad  consules  mittunt,  qui  nuntiarent, 
ut  reliquias  duorum  exercituum  cum  curA  colligerent.  Ita  naturA 
comparatum  est,  ut  ea  quae  scripsimus  cum  labore,  cum  labore 
etiam  audiri  putemus.  Nave  primus  in  Grseciam  ex  ^gypto 
Danaus  advenit.  Populus  Romanus  vicatim  Mario  statuas  posuit, 
et  thure  vinoque  supplicabat.  Augustus  talis  aut  ocellatis  nuci- 
busque  ludebat  cum  pueris  parvulis,  quos  undique  conquirebat, 
praecipue  Mauros  et  Syros. 

ABLATIVE  OF  THE  VOLUNTARY  AGENT. 

§  24N,  I.  Alcibiades  educatus  est  in  domo  Periclis,  et  eru- 
ditus  a  Socrate.  Perdiccas  apud  flumen  Nilum  interticitur  a  Seleu- 
co  et  Antigono.  Alexander  Magnus  Babylone  morte  consumptus 
est :  Philippus  a  Pausania,  quum  spectatum  iret  ludos,  juxta 
theatrum  occisus  est.  Ad  interficiendum  gladio  Marium  missus 
est  servus  publicus,  qui  ab  eo  imperatore  bello  Cimbrico  captus 
erat.  Castici  pater  a  senatu  populoque  Romano  amicus  appel- 
latus  erat.  Divico  respondit,  ita  Helvetios  a  majoribus  suis 
institutos  esse,  uti  obsides  accipere,  non  dare  consueverint. 
Reperiebat  Caesar  in  quoerendo  initium  fugse  factum  esse  a 
Dumnorige  atque  ejus  equitibus.  Eodem  die  ab  exploratoribus 
Caesar  certior  factus  est  hostes  sub  monte  consedisse.  Con- 
sidius  Caesari  dicit  montem,  quern  a  Labieno  occupari  voluerit, 
ab  hostibus  teneri.  Ariovistus  respondit  transisse  Rhenum  sese 


ABLATIVE  OF  THAT  WITH  WHICH,  &C. 


51 


non  sua  sponte,  sed  arcessitum  a  Gallis,  et  sedes  habere  in  Gal* 
lia  ab  ipsis  concessas.  Bello  superati  sunt  Arverni  et  Ruteni 
a  Q.  Fabio  Maximo.  C.  Valerii  Caburi  pater  a  C.  Valerio  Flacco 
civitate  donatus  est.  Miltiades  hortatus  est  pontis  cus  odes,  ne# 
a  fortuna  datum  occasionem  liberandae  Graeciae  dimitterent.  ln- 
teriores  dentes,  qui  genuini  vocantur,  conficiunt  escain.  Suevi 
lavantur  in  fluminibus.  Omnia  mutantur,  nihil  interit.  Sullam 
mortuum  esse  alii  a  latronibus,  alii  cruditate  dicebant.  Otho  non 
dissimulabat,  nihil  referre,  ab  hoste  in  acie,  an  in  foro  sub  cred- 
itoribus  caderet. 

ABLATIVE  OF  THAT  WITH  WHICH,  &c. 

§  249,  I.  Deus  bonis  omnibus  explevit  mundum.  Croto- 
niatae  quondam  templum  Junonis  egregiis  picturis  locupletare 
voluerunt.  Natura  Germaniam  decoravit  altissimorum  hominum 
exercitibus.  iEdem  Quirini,  ab  dictatore  patre  votam,  filius 
Papirii  consul  dedicavit,  exornavitque  hostium  spoliis.  Neptunus 
ventis  implevit  vela  secundis.  Regina  implevit  mero  pateram. 
Comites  accedite,  et  mecum  vestros  flore  replete  sinus.  Talia 
vociferans  gemitu  tectum  omne  replebat.  Sol  tanta  magnitudine 
est,  ut  cuncta  suti.  luce  illustret  et  compleat.  Luctu  atque  caede 
omnia  oppida  complentur.  Tauri  cervix  oneratur  aratro.  Com- 
meatu  naves  onerat.  Tecti  auro,  fulvum  mandunt  sub  dentibus 
aurum. 

Bagophanes  totum  iter  floribus  coronisque  constraverat,  argen- 
teis  altaribus  utroque  latere  dispositis,  quae  non  thure  modo,  sed 
omnibus  odoribus  cumulaverat.  Saxo  pilae,  quae  totum  onus 
sustinent,  instructae  sunt :  super  pilas  lapide  quadrato  solum 
stratum  est,  patiens  terrae,  quam  altam  injiciunt.  Hamilcar  max- 
imas  bellicosissimasque  gentes  subegit;  equis,  armis,  viris,  pe- 
cuni£i  totam  locupletavit  African!. 


ABLATIVE  OF  ACCORDANCE. 

249,  II.  Intra  parietes  aluit  earn  gloriam,  quam  nemo  qui- 
dem,  meo  judicio  poeta  consequutus  est.  Pompeius  Sullano 
more  exemploque  vincet.  Socrates  omnium  eruditorum  testi- 
monio,  totiusque  judicio  Graeciae,  philosophorum  omnium  fuit 
princeps.  Ab  iis,  qui  pecudum  ritu  ad  voluptatem  omnia  refe- 
runt,  longe  dissentimus. 

Superposuit  altissimam  turrim  in  exemplum  Alexandrini  Phari. 
Perseus  ventus  discordibus  actus,  nunc  hue,  nunc  illuc,  exemplo 
nubis  aquosae  fertur.  Potest  probabiliter  confici,  eum  recte 
primum  esse  judicio  suo,  qui  omnium  ceterorum  judicio  sit  se- 
cundus.  Cui  similia  sunt  ilia,  meo  quidem  judicio,  in  quibus 
verba  decenter  pudoris  gratia  subtrahuntur.  Turn  Phalereus  ille 
Demetrius,  omnium  istorum,  mea  sentential,  politissimus  exstitit 
Alere  nolunt  hominem  edacem  ;  et  sapiunt  mea  sentential. 


52 


ABLATIVE  OF  ACCOMPANIMENT,  &/C. 


ABLATIVE  OF  ACCOMPANIMENT. 

§  249,  III.  Turnus  duplices  cum  voce  manus  ad  sidera 
tendit.  Dixi  ego,  cum  ceteris  tuis  laudibus  hanc  esse  vel  max- 
imam,  quod  non  solum  quod  opus  esset,  diceres;  sed  etiam  quod 
non  opus  esset,  non  diceres.  Urbi  cum  pace  laxior  etiam  annona 
rediit.  Cum  ceteris  rebus  legati  illud  quoque  eximium  donum 
in  Capitolium  afferebant.  Illic  consistere  nubes  jussit,  et  cum 
fulminibus  facientes  f'rigora  ventos.  Terrificain  capitis  concussit 
terque  quaterque  caesariem;  cum  qua  terrain,  mare,  sidera  movit. 
Magnse  pereunt  cum  mcenibus  urbes  :  cuinque  suis  totas  populis 
incendia  gentes  in  cinerem  vertunt.  Silvae  cummontibus  ardent. 
Caucasus  ardet,  Ossaque  cum  Pmdo,  majorque  ambobus  Olympus. 
Mediis  Tanais  fumavit  in  undis,  et  celer  Ismenos,  cum  Phocal'co 
Er}rmantho.  Fors  eadem  amnes  Ismarios  Hebrum  cum  Stry- 
mone  siccat.  Lumen  infernum  terret  cum  conjuge  regem.  In 
cella  Concordiae  cum  gladiis  homines  collocati  sunt.  Pariter  cum 
vit&  sensus  amittitur.  Caesar  cum  omnibus  copiis  Helvetios 
sequi  coepit. 

Pariter  vitam  cum  sanguine  fudit.  Nervumque,  arcumque, 
manumque  odit;  cumque  inanu,  temeraria  tela.  Dardanidee  in- 
fensi  pcenas  cum  sanguine  poscurit.  Feror  exul  in  altum  cum 
sociis,  natoque.  Natuin  patremque  cum  genere  extinxem.  Cum 
puppis  parte  revulsa,  cumque  gubernaculo,  liquidas  projecit  in 
undas  praecipitem. 

ABLATIVE  DENOTING  IN  WHAT  RESPECT. 

§  250.  EloquentiA  quidem  nescio  an  neminem  habeat  parem 
C.  Gracchus :  grandis  est  verbis,  sapiens  sententiis,  genere  toto 
gravis.  Apes  silvestres  horridae  sunt  aspectu,  multo  iracundiores, 
sed  labore  praestantes.  Pamphilus  erat  Macedo  natione.  Non 
abhorrebat  moribus  Tullia,  Tarquinii  uxor,  quae,  ut  virum  regem 
salutaret,  super  cruentum  patrem  consternatos  egit  equos.  Om¬ 
nibus  humanis  vitiis  immunis  Cato,  semper  fortunam  in  suA  pot- 
estate  habuit.  Pinxit  Apelles  Antigoni  regis  imaginem  altero 
oculo  orbam,  obliquamque  fecit,  ut,  quod  corpori  deerat,  picturae 
potius  deesse  videretur.  Perturbationibus  vacuus  animus  per¬ 
fects  atque  absolute  beatos  efficit.  Gladium  vagina  vacuum  in 
urbe  non  vidimus.  Animus  per  somnum  est  sensibus  et  curis 
vacuus.  Cum  sunius  necessuriis  negotiis  curisque  vacui  turn 
aveinus  aliquid  videre,  audire,  addiscere.  Dum  altero  injustitice 
genere  vacant,  in  alterum  incurrunt.  Docebis  carere  omni  malo 
mortem.  Spero  nostrum  amicitiam  non  egere  testibus.  An 
potest  is,  qui  non  est,  re  ullA  carere  ?  Culpa  ciun  careamus 
omnia  humana  placate  et  moderate  feramus.  Quousque  is,  qui 
omnes  hostes  scelere  superavit,  nomine  liostis  carebit?  Nec, 
dum  ero,  angar  ullA  re,  cum  omni  vacem  culpA.  Precibus  nos- 
tris  et  cohortatione  non  indiges.  Alter,  uti  dixit  Isocrates,  freni* 


ABLATIVE  OF  PRIVATION  AND  SEPARATION,  &/C.  53 


cgct,  alter  calcaribus.  Oratioejus  omnibus  ornamentis  abundavit. 
Muta  animalia  humanis  afFectibus  carent,  habent  autem  similes 
illis  quosdam  impulsus.  Metallis  ferri,  asris,  auri,  argenti,  tota 
fere  Hispania  scatet.  Nulla  vitae  pars  vacare  officio  potest.  Min- 
turnenses  Marium,  instructurn  viatico,  collatdque  veste,  in  navem 
imposuerunt.  Quoero,  si,  qui  velint  vendere,  non  fuerint,  quid 
pecunid  fiet? 

Infantiam  suam  sub  regibus  septem  habuit  res  Romana,  tam 
variis  ingenio  ut  reipublicae  utilitas  postulabat.  Metelli  legatus 
fuit  C.  Marius,  natus  equestri  loco,  vitd  sanctus,  bello  optimus, 
pace  pessimus.  Lacedoemonius  Agesilaus  nomine,  non  potestate, 
fuit  rex,  sicuti  ceteri  reges  Spartani.  Nihil  turpius  est,  quam 
grandis  natu  senex,  qui  nullum  aliud  habet  argumentum,  quo  se 
probet  diu  vixisse,  praeter  astatem.  Ennius  fuit  major  natu,  quam 
Plautus  et  Nasvius. 

Romulus  locum  urbi  suae  delegit  et  fontibus  abundantem,  et  in 
regione  pestilenti  salubrem.  Posuit  earn  amnis  in  mare  influentis 
in  ripa,  quo  posset  et  accipere  ex  mari  quo  egeret,  et  reddere  quo 
redundaret.  Pleminius  tribunos  interfecit,  nec  satiatus  vivorum 
poena  insepultos  projecit.  Nunquam  animus  agitatione  et  motu 
carere  potest. 

ABLATIVE  OF  PRIVATION  AND  SEPARATION. 

§  251.  P.  Claudius,  quum  caved  liberati  pulli  non  pasceren- 
tur,  mergi  eos  in  aquam  jussit,  ut  biberent,  quoniam  esse  nollent. 
Proscriptorum  liberi,  exclusi  paternis  opibus,  etiam  petendorum 
honorum  jure  prohibebantur.  Haec  procurata  ex  libris  Sibyllinis 
magnd  ex  parte  lev'averunt  religione  animos.  Portia  lex  virgas 
ab  omnium  civium  Rornanorum  corporibus  removit.  P.  Laenas 
S.  Lucilium  saxo  Tarpeio  dejecit,  et  quum  colleges  ejus  ad  Sul- 
lam  profugissent,  aqua  ignique  iis  interdixit. 

Expedies  nos  omni  molestid.  Caesar  nonnullos  signiferos  in- 
famid  notavit,  ac  loco  movit.  Populus  Atheniensis  Phocionem 
patrid  pepulit.  Cur  paupertatem,  sumtu  ad  sacra  addito,  deorum 
aditu  arceamus  ?  Ceesar  satis  habebat  in  presentia,  hostem  rapi- 
nis,  pabulationibus,  populationibusque  prohibere. 

APLATiVE  OF  PRICE. 

§  252.  M.  Seius  in  annonre  caritate  asse  modium  populo 
dedit.  Scio  sestertiis  sex,  lusciniam  candidam,  quod  est  prope 
inusitatum,  venisse,  quoe  Agrippinae  Claudii  conjugi  dono  daretur. 
Vindicta  libertatis  Ciceroni  morte  stetit.  Viginti  talentis  unam 
orationem  Isocrates  vendidit.  Aristidis,  Thebani  pictoris,  unam 
Labulam  centum  talentis  rex  Attains  licitus  est.  Ab  Verre  et 
proeco,  qui  voluit,  ordinem  senatorium  pretio  mercatus  est. 
Alicui  vendidit  pecunid  grandi.  Calamitatem  ego  a  republied 
meis  privatis  incommodis  libentissime  redemissem.  Vendo  mea 


54 


ABLATIVE  OF  TIME. 


non  pluris  quam  ceteri,  fortasse  etiam  minoris.  Chrysogonus 
vas  aliquid  Corinthium  tanto  pretio  mercatus  est,  ut,  qui  pretium 
enumerari  audiebant,  fundum  venire  arbitrarentur.  Venditori 
expedit,  rein  venire  quam  plurimo. 

Scrupnlum  auri  valebat  sestertiis  vieenis.  Triginta  millibus 
Ccelius  habitat.  Multo  sanguine  Pcenis  victoria  stetit.  Quod 
non  opus  est,  asse  carum  est.  Hoc  judicio  damnatur  Timotheus, 
lisque  ejus  oestiinatur  centum  talentis.  Ccelius  conduxit  in  Pa- 
latio,  non  magno,  domum. 


ABLATIVE  OF  TIME. 

§  253.  Suo  tempore  totius  hujus  sceleris  Tons  aperietur. 
Erat  eodem  tempore  senatus  in  a?de  Concordige.  Tres  sunt  res, 
quae  obstent  hoc  tempore  Roscio.  Natali  die  tuo  scripsisti  episto- 
lam  ad  me.  Quid  quoque  die  dixerim,  audierim,  egerim,  com- 
memoro  vespere.  Ea,  quae  secuta  est,  hieme,  Usipetes  Gerinani, 
et  item  Tenctheri,  magna  cum  multitudine  horninum  flumen 
Rhenum  transierunt,  non  longe  a  mari.  Caesar  tertid  fere  vi- 
gilia  solvit.  Hostes  postera  die  multo  majoribus  copiis  coactis 
castra  oppugnant.  Corinthus  capta  est  anno  quarto  Olympiadis 
centesimae  sexagesiinae  primoe,  Romce  sexcentesimo  octavo.  Quis 
est,  qui  credat,  Apollinem  Latine  Pyrrho  respondisse  ?  Praeterea, 
Pyrrhi  temporibus  jam  Apollo  versus  facere  desierat.  Arabes,  et 
Phryges,  et  Cilices,  quod  pastu  pecudum  maxime  utuntur,  cam- 
pos  et  montes  hieme  et  aestate  peragrant.  Vere  primo  ad  edictum 
copiae  convenerunt,  et  Hannibal,  quum  recensuisset  auxilia  om¬ 
nium  gentium,  Gades  profectus,  Herculi  vota  exsolvit.  Cervi 
mares  cornua  habent,  et  omnibus  annis  stato  veris  tempore  amit- 
tunt,  ideo  sub  ipsd  die  quam  maxime  invia  petunt.  Centum  et 
octo  annis  postquam  Lycurgus  leges  scribere  instituit,  prima 
posita  est  Olympias.  Dictator  institutus  est  decern  fere  annis 
post  primos  consules  T.  Larcius.  Regiis  annis  dinumeratis,  in- 
telligi  potest,  anno  fere  centesiino  et  quadragesimo  post  mortem 
Numse  primum  Italiam  Pythagoram  attigisse.  Carthago  diruta 
est,  quum  stetisset  annos  sexcentos  sexaginta  septem,  abhinc 
annos  centum  septuaginta  septem.  Demosthenes,  qui  abhinc 
annos  prope  trecentos  fuit,  jam  turn  Pythiam  cum  Philippo 
facere  dicebat.  Ambulationem  postmeridianam  confecimus  in 
Academia,  maxime  quod  is  locus  ab  turbd  id  temporis  vacuus 
esset.  Sub  luce  Marcellus  omnibus  copiis  Syracusas  inuressus 
est.  Hoc  in  tempore  nulla  civitas  Atheniensibus  auxilio  fuit 
prarter  Platteensium. 

Thynnorum  captura  est  a  Vergiliarum  exortu  ad  Arcturi  occa- 
sum;  reliquo  tempore  latent  in  gurgitibus  imis.  Quum  obsidere- 
tur  praesidium  Romanum  a  Ligustinis,  hirundo,  a  pullis  ablata, 
ad  Fabium  Pictorem  allata  est,  ut,  lino  ad  pedem  ejus  adligato, 
significaret  nodis  quoto  die  adventurum  esset  auxilium.  Obiit 
Augustus  decirao  quarto  Calendas  Septembris,  hora  diei  nona. 


ABLATIVE  OF  THE  PLACE  IN  WHICH. 


55 

Beptuagesimo  et  sexto  aetatis  anno.  Homeri  etsi  incerta  sunt 
tempora,  tamen  annis  rnultis  fuit  ante  Romulum.  Corpus 
Alexandri  Memphim,  et  inde  paucis  post  annis  Alexandriam, 
translatura  est.  Socrates  supremo  vitae  die  de  immortalitate 
animi  rnulta  disseruit,  et  paucis  ante  diebus,  quum  facile  posset 
educi  e  custodia,  noluit.  Post  annum  quintum  quam  expulsus 
erat  Aristides,  in  patriain  revocatus  est.  Consul  ipse  ita  institit 
operi,  ut  die  quadragesimo  quinto  quam  ex  silvis  detracta  materia 
esset,  naves  instructae  armataeque,  in  aquam  deduct®  sint. 

Tyrus,  septimo  mense,  quam  oppugnari  coepta  erat,  capta  est. 
Pharnacein,  Mithridatis  filium,  Caesar  quatuor,  quibus  in  conspec- 
tum  venit  horis,  una  profligavit  acie.  Saeculis  rnultis  ante  gym¬ 
nasia  inventa  sunt,  quam  in  his  philosophi  garrire  coeperunt. 
Quod  pro  Cornificio  me  abhinc  amplius  annis  viginti  quinque 
spopondisse  dicit  Flavius,  velim  des  operam  ut  investiges  sitne 
ita.  Si  Cn.  Pompeius  abhinc  annos  quingentos  fuisset,  mors 
extinxisset  invidiam,  resque  ejus  gestae  sempiterni  nominis 
gloria  niterentur.  Saturni  stella  triginta  fere  annis  cursum 
suum  conficit;  Jovis  stella  eundem  signorum  orbem  annis 
duodeciin  conficit.  Alstus  maris  bis  accidit  horarum  viginti 
quatuor  spatio.  Pompeius  undequinquagesiino  die  ad  imperium 
populi  Romani  Ciliciam  adjunxit.  Exercitus  Alexandri  quin- 
decim  dierum  spatio  Caucasum  superavit,  qui  Asiam  perpetuo 
jugo  dividit. 


*  ABLATIVE  OF  THE  PLACE  IN  WHICH. 

§  254.  Fuisti  saepe,  credo,  cum  Athenis  esses,  in  scholis 
philosophorutn.  Sulla  ita  quievit,  ut  eo  tempore  omni  Neapoli 
fuerit.  Puteolis  magnus  est  rumor,  Ptolemaeum  esse  in  regno. 
Tolumnius,  rex  Veientium,  quatuor  legatos  populi  Romani  Fidenis 
interemit.  Grueci,  alii  Sicyone,  alii  apud  Corinthios  repertam 
esse  affirmant  picturam.  Lysandruin  dicere  aiunt  solitum,  La- 
cedaeinone  esse  honestissimum  domicilium  senectutis.  Megaris 
diu  stetit  oleaster  in  foro,  cui  viri  fortes  affixerant  arraa,  qum 
cortex  arnbiens  long;\  aetate  occultaverat.  Athenis  jamdiu  doc- 
trina  ipsorum  Atheniensium  interiit,  tamen  eruditissimos  homines 
Asiaticos  quivis  Atheniensis  indoctus  suaviter  loquendo  facile 
superabit.  Manlius  rure  juventam  egit.  Forte  evenit  ut  ruri 
essemus.  Pater  hunc  ruri  esse  patiebatur.  Atticce  salutem  da, 
quam  ruri  esse  arbitror.  Ruri  semper  habitavit.  L.  Manlius- 
criminabatur,  quod  Titum  filium  ab  hominibus  relegdsset,  et  ruri 
habitare  jussisset.  Navis  et  in  Caieta  parata  est  nobis  et  Brun- 
disii.  Memmius  Rom®  Nuinidiaque  facinora  Jugurth®  mem- 
orat.  Verris  flagitia  non  in  Sicilid  solum  sed  in  Achaid,  Asia, 
Cilicia,  Pamphylia,  Rom®  denique  novimus. 

Timoleon  arcera  Syracusis,  quam  munierat,  Dionysius  a  fun- 
damentis  disjecit.  Tarquinius  Superbus  mortuus  est  Cumis. 
Delphis  oracula  cessant.  Quinctius  patrici®  vir  gentis  erat, 
qui  quum  ex  vulnere  claud  us  esset,  ruri  age  re  vitam  constituit. 


56  ABLATIVE  OF  THE  PLACE  FROM  WHICH,  &,C. 


ABLATIVE  OF  THE  PLACE  FROM  WHICH. 

§  255.  Demaratus,  regis  Tarquinii  pater,  fugit  Tarquiniou 
Corintho,  et  ibi  suas  fortunas  constituit.  Coesar  Tarracone  dis- 
cedit,  pedibusque  Narbonem  atque  inde  Massiliam  pervenit. 
Dionysius  Platonem  Athenis  arcessivit.  Epaminondas  The- 
banus  habuit  obtrectatorein  Meneclidem  quendam,  indidem 
Thebis.  Accepi  tuas  literas,  datas  Placentia,  deinde  alteras 
postridie,  datas  Blandenone.  Caesar  Alexandria,  se  recepit,  lelix 
at  sibi  quidem  videtur.  Erat  Roma  profectus  rei  inilitaris  rudis. 
Aeschines  damnatus  cessit  Athenis,  et  se  Rhodum  contulit.  Eo 
die  Capud  discessi,  et  mansi  Calibus.  Accepi  Romd  sine  epistold 
tud  fasciculum  literarum.  Perii ;  nam  domo  exulo  nunc  ;  metuo 
fratrem,  ne  intas  sit ;  porro  autem,  pater  ne  rure  redierit  jam. 
Cum  Tullius  rure  redierit,  mittam  eum  ad  te.  Tentanda  via  est, 
qud  me  quoque  possim  tollere  humo.  Libo  discessit  a  Brundisio. 
Bibulus  circiter  Idus  Sextiles  ab  Epheso  in  Syriam  navibus  pro¬ 
fectus  erat.  Cotta  ex  Sicilid  in  Africam  profugit.  Clodius  ex 
Sardinia  Romam  venit.  Dolabella  Delo  proficiscitur.  Indi  nun- 
quam  migrant  finibus  suis.  Si  Pompeius  Italia  cedat,  quid  mihi 
agendum  putes  ? 

ABLATIVE  AFTER  COMPARATIVE. 

§  256.  Quis  hoc  homine  scientior  unquam  fuit?  Quid  est 
temeritate  turpius  ?  Ea  quae  dixi  sole  ipso  clariora  sunt.  Quid 
est  optabilius  sapientia  ?  Nihil  est  laudabilius  placabilitate  atque 
dementia.  Turpis  fuga  mortis  omni  est  morte  pejor.  Quid  est 
inconstantid,  mobilitate,  levitate  turpius  ?  Nihil  est  dulcius  verd 
gloria.  Patria  mihi  vita  med  multo  est  carior.  Miserius  stultitid 
quid  possumus  dicere?  Quid  est  dulcius  otio  literato  ?  Nihil 
est  incertius  vulgo,  nihil  obscurius  voluntate  hominum.  Nihil 
est  homini  veritatis  luce  dulcius.  Quid  est  melius,  aut  quid 
praestantius  bonitate  et  beneficentid  ?  Vilius  est  argentum  auro 
Quis  te  potius  Scipio  de  majorum  dixerit  institutis,  quum  sis 
clarissimis  ipse  majoribus?  Nemo  elegantiiis  Scipione  intervalla 
negotiorum  otio  dispunxit.  Nihil  est  amabilius  virtute,  nihil 
quod  magis  alliciat  homines  ad  diligendum.  Tullus  Hostilius 
non  solum  proximo  regi  dissimilis,  sed  ferocior  etiam  Romulo 
fuit.  Certe  ignoratiofuturorum  malorum  utilior  est  quam  scientia. 
Decet  cariorem  esse  patriam  nobis,  quam  nosmetipsos.  Nihil 
libentiiis  populus  Romanus  adspexit,  quam  elephantos  cum  tur- 
ribus  suis.  Multitudo,  ubi  vand  religione  capta  est,  melius  vat- 
ibus  quam  ducibus  suis  paret.  Victus  est  Xerxes  Themistoclis 
magis  consiliis,  quam  armis  Groeci®.  Simulatio  eorum,  qui,  ut 
benefici  videantur,  multa  faciunt,  vanitati  est  conjunctior  quam 
liberalitati.  Plus  triginta  annos  nascor.  Castra  ampliits  millibus 
passuum  octo  in  latitudinem  patebant.  Milites  atnplius  horis 
quatuor  fortissime  pugnaverunt.  Multi  injurias  suas  gravius 


ABLATIVE  ABSOLUTE. 


57 


aequo  habent.  Consules  plus  solito  converterant  in  se  civitatis 
aniinos.  Ceesar  opinione  celerius  venturus  esse  dicitur.  Se- 
nectus  est  natura  loquacior.  Obscuriora  sunt  Datamis  gesta 
pleraque.  Frumentum  in  Gallia  propter  siccitates  angustius 
provenerat.  Padus  est  nulli  amnium  claritate  inferior.  Sapientia 
humana  omnia  inferiora  virtute  ducit.  Suevi  frumenta  ceterosque 
fructus  patientius,  quam  pro  soliti  Germanorum  inertia,  laborant. 
Obsessi  acrius  quain  constantius  proelium  inierunt.  Consilium 
Maracis  non  ratione  prudentius  quam  eventu  felicius  fuit.  Tris- 
tior  ignominiosae  pacis  magis,  quam  periculi  nuntius  fuit.  Galba 
multo  proeter  ceteras  altiorem  statui  crucem  jussit.  Nos  ab  in¬ 
itio  spectasse  otium,  nec  quidquam  aliud  libertate  communi  quae- 
sisse  exitus  declarat.  Sententia  gravius,  atque  ipse  sensisset, 
excepta  est.  Turres  in  muris  Babylonis  denis  pedibus  qukm 
muri  altiores  sunt.  Aliquanto  patientius  mortem  quam  dedecora 
suorum  tulit  Augustus.  Est  consuetudo  Siculorum,  ut  nonnun- 
quam  uno  die  longiorein  mensem  faciant,  aut  biduo.  Quanto 
latius  officiorum  patet,  quhm  juris  regula  ! 

Supervacuus  foret  in  studiis  longior  labor,  si  nihil  liceret  me¬ 
lius  invenire  prceteritis.  Quum  justitiam  quaeramus,  rem  multo 
omni  auro  cariorem,  nullam  profecto  molestiam  fugere  debemus. 
Acrior  impetu  atque  animis,  quam  compositior  ullo  ordine,  pugna 
fuit.  Festinationem  Caesaris  aliquamdiu  morata  Massilia  est, 
fide  rnelior  quam  consilio  prudentior.  Non  timeo  judices,  ne 
odio  inimicitiarum  mearum  inflammatus,  libentius  htec  in  ilium 
evomere  videar,  qukm  verius.  Via,  qua  omnes  cornmeabant, 
altero  tanto  longior  erat,  sed  erat  omnium  rerum  abundans.  Hoc 
tibi  confirmo,  nihilo  te  nunc  majore  in  discrimine  esse  quam 
quemvis  nostrum.  Sol  multis  partibus  major  est  quam  terra 
Quo  quid  est  difficilius,  hoc  praeclarius. 


ABLATIVE  ABSOLUTE. 


§  257.  Maximas  virtutes  jacere  omnes  necesse  est,  voluptate 
dominante.  Pompeius  captis  Hierosolymis,  ex  illo  fano  nihil  at- 
tigit.  Anno  trecentesimo  altero  quam  condita  Roma  erat,  iterum 
mutatur  forma  civitatis,  ab  consulibus  ad  decemviros  translato 
imperio.  Maximus  terra?  extitit  motus  Tiberii  Csesaris  principatu, 
duodecim  urbibus  As'ub  und  nocte  prostratis.  Concessd  plebi  a 
patribus  tribunitid  potestate,  arma  ceciderunt,  et  restincta  seditio 
est.  Galba,  secundis  aliquot  pneliis  factis,  castellisque  complu- 
ribus  eoruin  expugnatis,  missis  ad  eum  undique  legatis,  obsidi- 
busque  datis,  et  pace  facta,  constituit  cohortes  duas  in  Nantuati- 
bus  collocare.  Germani  post  tergum  clamore  audito,  armis 
abjectis,  signisque  militaribus  relictis,  se  ex  casta  is  ejecerunt. 
Amphora  coepit  institui,  currente  rotfi  cur  urceus  exit?  Quibus 
rebus  cognitis,  Athenienses  verentes  ne  iterum  Lacedoemoniis 
victoribus  in  pristinam  sortein  servitutis  redigerentur,  exercitum 


58 


ABLATIVE  ABSOLUTE. 


contrahunt.  Arrnato  instructoque  exercitu,  Arcades, adhibitis  in 
auxilium  Thebanis,  amissa  bello  repetunt. 

iEschinem  aiunt,  petentibus  Rbodiis,  legisse  orationem  suam, 
deinde  Demosthenis,  suminis  utramque  clamoribus.  Tribus 
hastis  jugum  fit,  humi  fixis  duabus,  superque  eas  transversA  una 
deligata.  Democritus,  luminibus  amissis,  alba  et  atra  discernere 
non  poterat,  at  verb  bona,  mala;  oequa,  iniqua;  honesta,  turpia ; 
poterat.  Eclipses  non  ubique  cernuntur,  aliquando  propter 
nubila,  saepius  globo  terrae  obstante.  Romani  veteres  regnari 
omnes  volebant,  libertatis  dulcedine  nondum  experta.  Concitato 
navigio,  quum  remiges  inhibuerunt,  retinet  tamen  ipsa  navis 
motum  et  cursum  suum,  intermisso  impetu  pulsuque  remorum. 
Hoc  non  modo  non  laudari,  sed  ne  concedi  quidem  potest,  ut 
amicis  nostris  accusantibus,  non  etiam  alienissimos  defendamus. 
C.  Flaminium  Caelius,  religione  neglecta,  cecidisse  apud  Trasy- 
menum  scribit,  cum  magno  reipublicae  vulnere.  Scipio,  duabus 
urbibus  eversis,  non  modo  praesentia  verum  etiam  futura  bella 
delevit. 

Darius  Scythiam  ingressus  est,  non  facientibus  liostibus  pugnae 
potestatem.  A  nigro  album,  etiam  nullo  monente,  oculus  distin- 
guit.  Quid  est  tarn  furiosum  quam  verborum  vel  optimorum 
atque  ornatissimorum  sonitus  inanis,  nullA  subjectA  sententia. 
Hoc  in  bello  nihil  adversi  accidit,  non  praedicente  me. 

Athenienses,  non  expectato  auxilio,  adversus  sexcenta  millia 
hostium  in  praelium  egrediuntur.  Quis  est  qui  nullis  praeceptis 
officii  tradendis  philosophum  se  dicere  audeat  ?  Natura  dedit 
usuram  vitae,  tanquatn  pecuniae,  nulla  praestituta.  die.  Nihil 
potest  evenire  nisi  causa  antecedente. 

R.  5.  Alii  dictum  factumque  Octaviani  criminantur,  quasi  clas- 
sibus  tempestate  perditis,  exclamaverit ;  etiam  invito  Neptuno 
victoriam  se  adepturum.  Tiberii  pater  solus  L.  Antonii  in  par- 
tibus  permansit,  ac  primo  Praeneste,  deinde  Neapolim  evasit, 
servisque  frustra  ad  pileum  vocatis,  in  Siciliam  profugit.  Seneca 
scribit  Tiberium,  subito  vocatis  ministris,  ac  nemine  respondente, 
consurrexisse,  nec  procul  a  lectulo  deficientibus  viribus  con- 
cidisse. 

Vibium  Virium  septem  et  viginti  ferme  senatores  domum 
secuti  sunt,  epulatique  cum  eo ;  et  quantum  facere  potuerant 
alienatis  mentibus  vino  ab  imminentis  mali  sensu  venenum 
omnes  sumserunt.  Medici  causfi  morbi  inventa,  remedium  esse 
inventum  putant.  Darius,  nuntio  de  adversd  valetudine  Alex- 
andri  accepto,  maxima  celeritate  ad  Euphratem  contendit.  Theo- 
pompus  Lacedaemonius,  permutato  cum  uxore  habitu,  e  custodiA 
ut  mulier  evasit. 

NaturA  et  virtute  ducibus  errari  nullo  modo  potest.  Pausania 
duce,  Mardonius  GroeciA  fugatus  est.  Ampla  domus  dedecori 
domino  scepe  fit,  si  hospitibus  caret,  et  maxime  si  aliquando,  alio 
domino,  est  solita  frequentari.  Est  jusjurandum  religiosa  affirma- 
tio;  quod  igitur,  Deo  teste,  promiseris,  id  tenendum  est.  Sapien- 
tia  est  una  quae  moestitiam  pellat  ex  animis,  quae  nos  exhorrescere 


CONNECTION  OF  TENSES. 


59 


metu  non  sinat,  qua  praeceptrice  in  tranquillitate  vivi  potest.  Na- 
tus  est  Augustus,  M.  Tullio  Cicerone  et  Antonio  consulibus, 
nono  calendas  Octobris,  paulo  ante  solis  exortum. 

Primus  omnium  Thales  Milesius  praedixit  solis  defectum,  qui 
Halyatte  rege  factus  est,  urbis  conditae  anno  centesimo  septua- 
gesimo.  Extat  C.  Galbae  peroratio  qui  epilogus  dicitur,  qui  tanto 
in  honore  pueris  nobis  erat,  ut  euin  etiam  edisceremus.  Caninio 
consule,  scito,  neminem  prandisse,  nihil,  eo  consule,  mali  factum 
esse.  Brutus  collegam  sibi  creavit  Valerium,  quo  adjutore  reges 
ejecerat.  Pater  meus  Hamilcar,  puerulo  me,  utpote  non  amplius 
novem  annos  nato,  in  Hispaniam  imperator  profectus  est.  Saepe 
Augustus  in  occidentein  atque  orientein  meavit,  comite  Livid. 
Lentulus,  consularis  et  praetor  iterum,  Cethegusque  et  alii  clari 
nominis  viri,  auctore  senatu,  in  carcere  necati  sunt.  Extitit  jam 
senibus  Gorgid,  Protagord,  ceterisque,  quos  paulo  ante  dixi,  Isoc¬ 
rates. 

Mira  fulminis  opera ;  loculis  integris  conflatur  argentum  ;  ma- 
nente  vagina  gladius  liquescit.  Iis  invitis  a  quibus  Pharos  tene- 
tur,  non  possunt  naves  intrare  in  portum  Alexandriae.  iEgros 
scimus  nervos  esse,  ubi  invitis  nobis  moventur.  Tiberii  Gracchi 
liberi,  P.  Scipionis  Africani  nepotes,  viva  adbuc  matre  Cornelia 
Africani  filid,  vitae  habuere  exitum.  Alia  causa  est  ejus,  qui  ca- 
lamitate  premitur,  et  ejus,  qui  res  meliores  quaerit,  nullis  suis 
rebus  adversis.  Decedens  Macedonia  Octavius,  priusquam  pro- 
fiteri  se  candidatuin  consulatus  posset,  mortem  obiit  repentinam, 
superstitibus  liberis  Octavia  minore,  et  Octavia  xnajore,  item 
Augusto.  Mithridates  bella  cum  Romanis  per  quadraginta 
quatuor  annos  varid  victorid  gessit.  Solis  defectum  non  nisi 
novissimd  fieri  Lund,  Lunae  autem  non  nisi  plenae  certum  est. 


CONNECTION  OF  TENSES. 

§  258.  Tanta  est  corruptela  malae  consuetudinis,  ut  ab  ed 
tanquam  igniculi  virtutis  extinguantur ;  exorianturque  et  con- 
firmentur  vitia.  Sisygambis,  “  Rex,”  inquit,  “  mereris,  ut  ea 
precemur  tibi,  quae  Dario  nostro  quondam  precati  sumus ;  et,  ut 
video,  dignus  es,  qui  tantum  regem  non  felicitate  soldm,  sed 
etiain  aequitate  superaveris.”  Non  est  provincia,  ut  opinor,  ex- 
ceptd  duntaxat  Africa  et  Sardinia,  quam  Augustus  non  adierit. 
Sunt  qui  Marium  concurrentem  cum  Telesino  occubuisse  pro- 
diderint.  In  Ciceronis  ad  Atticum  epistolis  sic  omnia  de  muta- 
tionibus  reipublicae  perscripta  sunt,  ut  nihil  in  iis  non  appareat. 
Tan  tain  rerum  ubertatem  natura  largita  est,  ut  ea  quae  gignuntur 
donata  consulto  nobis,  non  fortuitb  nata,  videantur.  Bene  fecit 
Silius,  qui  transegerit,  neque  enim  ei  deesse  volebam,  et  quid 
possem  timebam.  Ego  rebus  meis  gestis  hoc  sum  assecutus,  ut 
bonum  nomen  existimer  Pauci  reperti  sunt,  qui  nullis  praemiis 
propositis  vitam  suam  hostium  telis  objecerint.  Reperiam  multos 
quibus  quidquid  velim  facile  persuadeam.  Testes  omnes,  si 


00 


CONNECTION  OF  TENSES. 


cuperent,  interficere  non  possent :  nain  dum  hominum  genus 
erit,  qui  accuset  eos,  non  deerit.  Ego  puto  Caesarem  facturum 
ut  praesidia  deducat ;  vicerit  enim  si  consul  factus  erit.  Si  quid 
Curionis  sermo  ejusmodi  attulerit,  quod  ad  te  scribendum  sit,  id 
literis  meis  adj  ungam.  Quoad  Pompeius  in  Italia  luit,  sperare 
non  destiti ;  nunc,  si  vel  periculo  experiendum  erit,  experiar 
■certe  ut  hinc  avolem.  Alias  dissensiones  erant  ejusmodi,  quae 
non  ad  delendani  sed  ad  commutandarn  rempublicam  pertinerent. 
JNon  arbitrabar,  quum  consul  designatus  ab  equitis  Romani  filio 
defenderetur,  de  generis  novitate  accusatores  esse  dicturos. 
Magnam  haec  res  difficultatem  ad  consilium  capiendum  Caesari 
adferebat;  ne  si  maturius  ex  hibernis  copias  educeret  ab  re  fru- 
mentarid  laboraret.  Nonnulli  patres  familiarum  testamento 
caverunt,  ut  ab  haeredibus  suis  victimae  in  Capitolium  ducerentur 
votumque  pro  se  solveretur,  quod  superstitem  Augustum  reli- 
quissent.  Servii  Tullii  sollertid  ita  est  ordinata  respublica,  ut 
omnia  patrimonii,  dignitatis,  aetatis,  artium,  officiorumque  dis- 
crimina  in  tabulas  referrentur.  Filiam  et  neptes  ita  instituit 
Augustus,  ut  etiam  lanificio  assuefaceret,  vetaretque  loqui  aut 
agere  quidquam,  nisi  quod  in  diurnos  commentaries  referretur. 
Ego  ex  ipso  audieram,  qudm  a  te  liberaliter  esset  tractatus.  Con- 
sules  neque  senatus  consulto  neque  literis  praeceperant  mihi  quid 
facerem.  Vehemens  Favonius  erat,  et  multam  materiem  cecid- 
erat  miles,  ut  aditum  per  saxa  faeeret;  haec  vapore  inaruerat, 
igneque  injecto  flammam  in  ora  hostium  ventus  ferebat. 

R.  4.  Socrates  dicere  solebat,  omnes  in  eo,  quod  scirent,  esse 
satis  eloquentes.  Iliensium  legatis,  paulo  serius  consolantibus, 
respondit  Tiberius,  se  quoque  vicein  eorum  dolere,  quod  egregium 
c.ivem  Hectorem  amisissent.  Pyrrhum,  maximum  praeceptorem 
certaminis  gymnici,  solitum  aiunt  his  quos  exercebat  praecipere, 
ne  irascerentur.  Interea  cum  musis  nos  delectabimus ;  nec 
mihi  unquam  veniet  in  mentem  Crasso  invidere,  neque  pcenitere 
quod  a  me  ipso  non  desciverim.  De  republied  video  te  omnia 
colligere,  quae  putes  aliquam  spem  mihi  posse  aff’erre  mutanda- 
rum  rerum.  Pompeio  statim  rescripsi  non  me  quaerere  ubi 
tutissimb  essem. 

Parmenio  Damascum  quarto  die  pervenit,  jam  metuente  prae- 
fecto  ne  sibi  fides  habita  non  esset.  Dubitanti  mihi  quid  me 
facere  par  sit,  magnum  pondus  eff'ert  benevolentia  erga  Pom- 
peium. 

Eum,  qui  sapientid  excelleret,  Pythagorae  auditorem  fuisse  cre- 
diderunt.  Ego  ne  jam  quidem  disputo  quid  sit  expeditissimum. 
Sunt  multa  probabilia,  quibus  sapientis  vita  regatur.  Eisdem  ex 
libris  perspicies  et  quae  gesserim,  et  quae  dixerim.  Cum  iis  fuit 
Rabirius,  quos  amentissimus  fuisset  si  oppugnasset ;  turpissimus, 
si  reliquisset.  Solon,  cum  interrogarctur,  cur  nullum  supplicium 
constituisset  in  eum  qui  parentem  necasset,  respondit,  se  id  nemi- 
nem  facturum  putasse.  Illud  potids  praecipiendum  fuit,  ut  earn 
diligentiam  adhiberemus  in  amicitiis  comparandis,  ut  ne  quando 
amare  inciperemus  eum  quem  aliquando  odisse  possemus.  Caesar 


INDICATIVE  MOOD 


SUBJUNCTIVE  MOOD. 


61 


magnam  in  spem  veniebat  fore,  uti  AriovistUs  pertinacid  desis* 
teret.  Ariovistus  partem  suarum  copiarum,  qua)  castra  minora 
oppugnaret,  niisit.  Ad  Sigambros  cum  Caesar  nuntios  misisset, 
qui  postularent,  eos,  qui  sibi  Gallioeque  bellum  intulissent,  sibi 
dederent,  responderunt :  populi  Romani  imperium  Rhenum 
finire. 


INDICATIVE  MOOD. 

§  259.  Libertas  agitur  populi  Romani.  Diversae  voluntates 
civium  fuerunt.  Te  bonum  timor  fecit.  Ratio  nostra  consentit, 
oratio  pugnat.  Jucundiorem  faciet  libertatem  servitutis  recor- 
datio.  Verbi  controversia  torquct  homines.  JEtas  ipsa  rnilii 
affert  solatium.  Tu  apud  patres  conscriptos  contra  me  dicere 
aususes?  Quam  difficile  est  crimen  non  prodere  vultu.  Regem 
non  faciunt  opes.  Rex  est  qui  metuit  nihil.  In  referenda  gratia, 
si  mode  Hesiodo  credimus,  debemus  imitari  agros  fertiles,  qui 
plus  multo  afferunt,  quam  acceperunt.  Semper  eris  pauper,  si 
pauper  es,  iEmiliane :  dantur  opes  nulli  nunc,  nisi  divitibus. 
Ecce  bibit  arcus,  pluet,  credo,  hodie.  Ut  saepe  summa  ingenia 
in  occulto  latent!  Ut  agri  non  omnes  frugiferi  sunt,  qui  colun- 
tur  ;  sic  animi  non  omnes  culti  fructum  ferunt.  Quis  Athenarum 
c  mservatorem  Codruin  non  maxime  laudat?  Pompeius,  “  Tu- 
emini,”  inquit,  “  castra  et  defendite  ;  ego  reliquas  portas  circumeo, 
et  proesidia  confirrao.”  Bello  confecto,  ab  iis  Caesar  hoec  facta 
cognovit,  qui  sermoni  interfuerunt.  Philippus,  ut  me  salutavit, 
statim  Romarn  profectus  est.  E6  postquam  Caesar  pervenit,  ob- 
sides  poposcit.  Ubi  de  ejus  adventu  Helvetii  certiores  facti  sunt, 
legatos  ad  eum  mittunt.  Caesar  certior  fiebat,  omnes  Belgas, 
quam  tertiam  esse  Galliae  partem  dixeramus,  contra  populum 
Romanum  conjurare..  Si  quid  acciderit  novi,  facies,  ut  sciam. 
Piliain  Atticamque  salutabis.  Me  posthac  ne  commendaveris 
Caesari  tuo.  Ne  invideris  fratri  tuo.  Ego,  si  potuero,  faciam 
vobis  satis.  Volumnia  debuit  in  te  officiosior  esse,  et  id  ipsurn 
quod  fecit,  potuit  diligentius  facere.  Ad  mortem  te  duci  jussu 
consulis,  jampridem  oportebat;  in  te  conferri  pestem  istam,  quam 
tu  in  nos  omnes  jamdiu  machinaris.  Deleri  potuit  exercitus,  si 
quis  ausus  esset  vincere.  Si  homines  rationem,  in  fraudem  ma- 
litiainque  converterunt,  non  dari  illam,  quam  dari  humano  generi 
melius  fuit.  Quae  conditio  non  accipienda  fuit,  potius  quam  re- 
linquenda  patria?  Quuni  in  acie  stare  ac  pugnare  decuerat,  turn 
in  castra  refugerunt;  quum  pro  vallo  pugnandum  erat,  castra 
tradiderunt.  Plato  philosophos  ad  rempublicam  ne  accedere 
quidem  debere  putat,  nisi  coactos  ;  aequius  autein  erat  id  volun- 
tate  fieri. 


SUBJUNCTIVE  MOOD. 

§  260.  Sic  enim  putavit  facillim£  se  Graeca  lingua  loquentes, 
qui  Asiam  incolerent,  sub  suii  retenturum  potestate,  si  amicig 

6 


G2 


SUBJUNCTIVE  MOOD. 


suis  oppida  tuenda  tradidisset.  In  quo  prtelio  tanto  plus  virtute 
valuerunt  Athenienses,  ut  decemplicem  numerum  hostium  pro- 
fligarent ;  adeoque  perterruerunt,  ut  Persre  non  castra,  sed  naves 
peterent.  Cujus  victoriae  non  alienum  videtur,  quale  praernium 
Miltiadi  sit  tributum  docere.  Pythia  praecepit,  ut  Miltiadem  sibi 
itnperatorem  sumerent:  id  si  fecissent,  incepta  prospera  futura. 
Miltiades  Lemnura  revertitur,  et  ex  pacto  postulat,  ut  sibi  urbenr 
tradant.  Inter  praetores  inagna  fuit  contentio  utrum  moenibus 
se  defenderent,  an  obviam  irent  hostibus,  acieque  contenderent. 
Futares  Syllam  venisse  in  Italiam,  non  belli  vindicem  sed  pacis 
auctorem ;  tanta  cum  quiete  exercitum  per  Calabriam  Apuliainque 
duxit.  Putaresne  unquam  accidere  posse,  ut  mihi  verba  deessent  ? 
Alexander,  haud  secus  qukrn  ac  si  parentis  suae  mors  nuntiata 
esset,  crebros  edidit  gemitus ;  crederes  eum  inter  suas  necessitu- 
dines  flere,  et  solatia  non  adhibere  sed  quoerere.  Sint  sane  ista 
bona,  quae  putantur,  honores,  divitiee,  voluptates,  caetera;  tamen 
in  iis  ipsis  potiundis,  gestiens  laetitia  turpis  est.  Intersit  inter 
vitae  dignitatem  summorum  atque  infimorum  ;  non  alio  facinore 
clari  homines,  alio  obscuri  necantur.  Thursinum  cognominatum 
esse  Augustum  satis  certa  probatione  tradiderim.  Frater,  bon& 
tuA  veniA  dixerim,  ista  sententia  maxime  obest  reipublicae,  quum 
aliquid  verum  et  rectum  esse  dicitur,  sed  obtineri,  id  est  resisti 
posse  populo,  negatur.  Vix  ullius  gentis,  aetatis,  ordinis  hominem 
inveneris,  cujus  felicitatem  fortunae  Metelli  compares.  Non 
negaverim  tristem  atrocemque  vobis  visam  orationem  ineam ; 
quanto  creditis  facta  vestra  atrociora  esse  quam  verba  mea? 
Non  in  quadrigis  eum  secundum  numeraverim,  aut  tertium,  qui 
vix  e  carceribus  exierit,  quum  palmam  jam  primus  accepit. 
Tertia  ratio  effodiendi  metalli  opera  gigantum  vicerit;  cuniculis 
per  magna  spatia  actis,  cavantur  montes  ad  lucernarum  lumina. 
Velim  tibi  persuadeas,  nihil  te  mihi  gratius  facere  posse,  quam  si 
omnibus  tuis  opibus  Lamiam  in  petitione  juveris.  De  Dionysio 
fugit  me  ad  te  antea  scribere :  tu  tamen  videbis,  si  erit,  (quod 
nolim,)  arcessendus,  ne  molesti  simus  invito.  Nae  ego  haud 
paulo  Socratis  animum  malim,  quam  eorum  omnium  fortunas  qui 
de  eo  judicaverunt.  Quis  neget  omnes  leves,  omnes  cupidos, 
omnes  denique  improbos  esse  servos?  Si  nosmetipsi,  qui  ab  de- 
lectatione  omni  negotiis  impedimur,  ludis  tamen  deleetamur, 
quid  tu  admirere  de  multitudine  indocta?  Quis  non  jure  miretur 
platanum,  umbrae  gratifi  tantum  ex  alieno  petitam  orbe  ?  Quid 
videatur  ei  magnum  in  rebus  humanis,  cui  ceternitas  ornnis 
totiusque  mundi  nota  sit  magnitudo  ?  (jnus  furiosus  gladiator 
contra  patriam  gerit  bellum  :  huic  cedamus,  hujus  conditiones 
audiamus?  Sic  cum  inferiore  vivas,  quemadmodum  tecum 
superiorem  velis  vivere.  Suum  quisque  noscat  ingenium, 
ncremque  se  et  bonorum  et  vitiorum  suorum  judicem  prcebeat. 
Ne  committas,  ut  quum  omnia  tibi  suppeditata  sint  a  nobis,  tute 
tibi  defuisse  videare.  Si  meamsalutenr  contra fratris  tui  irnpetuin 
in  me  crudelissimum  defenderim,  satis  habeas  nihil  me  etiam 
tecum  de  ejus  injuria  conqueri.  Ego  si  Scipionis  desiderio  me 


riiOTASIS  AND  APODOSIS. 


63 


moveri  negem,  quam  id  recte  faciam,  viderint  sapientes ;  sed 
certe  inentiar.  Sitne  malum  dolere  necne,  Stoici  viderint. 
Nihil,  inquies,  omnino  scripseris  ;  qui  magis  effugiam  eos,  qui 
volent  fingere  ?  O  bellum  magnopere  pertimescendum,  cum 
hanc  sit  habiturus  Catilina  cohortem  praetoriam  !  Perficiam  ut 
ne  quis  bonus  intereat.  Denique  ita  me  in  republic^  tractabo,  ut 
meminerim  semper  quae  gesserim,  curemque,  ut  ea  virtute,  non 
casu,  gesta  esse  videantur.  Metellus  Pius  interrogatus  est,  quid 
postera  die  facturus  esset.  Principes  JEduorum,  non  dubitare  se 
dixerunt  quin,  si  Helvetios  superaverint  Romani,  unk  cum  reliquu 
Gallia  iEduis  libertatem  sint  erepturi. 


PROTASIS  AND  APODOSIS. 

§  2G1.  1.  Alexandrum  dixisse  ferunt,  “Nisi  Alexander 

essem,  essern  libenter  Diogenes.”  Sunt  innumerabilia  generis 
ejusdem,  quae  quidem  non  ferrem,  nisi  haberem  socium  studiorum 
meorum,  Atticum  nostrum.  Haec  tibi  ridicula  videntur,  quia  non 
ades,  quae  si  videres,  lacrymas  non  teneres.  Si  quis  has  platanos 
circumf'oderet,  si  irrigaret,  non  nodosi  essent  rami  et  squalidi 
trunci.  Si  dii  pbilosophiam  bonum  vulgare  facerent,  si  prudentes 
nasceremur,  sapientia,  quod  in  se  optimum  habet,  perdidisset; 
inter  fortuita  esset. 

2.  Secutum  est  bellum  gestum  apud  Mutinam;  in  quo  si  tan- 
tarn  Atticum  prudentein  dicam,  minus  quam  debeam  praedicem. 
Ego  verb,  in  eis  etiam  causis  in  quibus  omnis  nobis  res  cum  judi 
cibus  est,  non  cum  populo,  tamen  si  a  corona  relictus  sum,  non 
queam  dicere.  Orationes,  quas  historiae  suae  interposuit  Thucyd¬ 
ides,  imitari  neque  possim,  si  velim,  nec  velitn  fortasse,  si  possim. 
Si  cum  hac  exceptione  detur  mihi  sapientia,  ut  illam  inclusam 
teneam,  nec  enunciem,  rejiciam. 

R.  1.  Si  bona  existimatio  divitiis  praestat,  et  pecunia  tanto- 
pere  expetitur,  quanto  gloria  magis  est  expetenda  !  Maxima  est 
in  sensibus  veritas,  si  sani  sunt,et  omnia  removentur,  quae  obstant 
et  impediunt.  Si  deus  es,  legati  Scythici  Alexandro  dixerunt, 
tribuere  mortalibus  beneficia  debes,  non  sua  eripere.  Si  guberna- 
tor  praecipua  laude  f'ertur,  qui  navem  ex  hieme  marique  scopuloso 
servat;  cur  non  singulars  ejus  existimetur  prudentia,  qui  ex  pro- 
cellis  civilibus  ad  incolumitatem  pervenit  ?  Si  me  amas,  si  te  a 
■jie  amari  scis,  enitere  per  amicos,  clientes,  hospites,  libertos  deni¬ 
que  ac  servos  tuos,  ut  scida  nequa  depereat  ex  iis  libris,  quos  Ser¬ 
gius  Claudius  reliquit.  Parvi  sunt  foris  arma,  nisi  est  consilium 
domi. 

Roinana  prodigia,  Horatius,  Mucius,  Claelia,  nisi  in  annalibus 
forent,  hodie  fabulae  viderentur.  Socrates  servo  aiebat,  “  Caede- 
rein  te  nisi  irascerer.”  Si  bonum  esset  ira,  perf'ectissimum  quem- 
que  sequeretur  ;  at  iracundissiini  sunt  infantes,  senes,  et  aegri. 
Si  Cn.  Pompeium  Neapoli  valetudo  abstulisset,  indubitatus  populi 
Romani  princeps  excessisset.  Consilium  tuum  mihi  oplatuin 


64 


SUBJUNCTIVE  AFTER  PARTICLES,  &C. 


t’oret,  si  liceret  omne  tempus  apud  te  consumere.  Etiamsi  non 
is  esset  Caesar,  qui  est,  tamen  ornandus  videretur. 


SUBJUNCTIVE  AFTER  PARTICLES. 

§  262.  Est  hoc  commune  vitium  in  magnis  liberisque  civ 
itatibus,  ut  invidia  gloriae  comes  sit,  et  libenter  de  his  detrahant, 
quos  eminere  videant  altius.  Mos  est  hominurn,  ut  nolint  eun- 
dem  pluribus  rebus  excellere.  Ariovistus  respondit,  jus  esse 
belli,  ut  qui  vicissent,  iis,  quos  vicissent,  quemadmodum  vellent, 
imperarent.  In  vitiis  maritimarum  urbium  inest  ilia  magna  com- 
moditas,  ut  id,  quod  agri  efferant  sui,  quascunque  velint  in  terras 
portare  possint.  In  vindicandis  injuriis  haec  tria  lex  secuta  est, 
ut  aut  eum,  quern  punit,  emendet,  aut  poena  ejus  ceteros  meliores 
reddat,  aut  sublatis  malis  securiores  ceteri  vivant.  Hannibal 
vinculo  quodam  ita  copias  copulavit,  ut  nulla  nec  inter  ipsos  nec 
adversus  ducem  seditio  extiterit.  Oratio  mentes  judicum  per- 
movet,  impellitque,  ut  aut  oderint,  aut  ament,  aut  invideant,  aut 
salvum  velint ;  aut  misereantur,  aut  punire  velint.  Thucydidis 
conciones  ita  multas  habent  obscuras  abditasque  sententias,  vix 
ut  intelligantur ;  quod  est  in  oratione  civili  vitium  vel  maximum. 
Multorum  consulum  praefecturas  sic  aceepit  Atticus,  ut  neminem 
in  provinciam  sic  secutus.  Caesar  Brundisii  tantum  naviurn  re- 
perit,  ut  anguste  quindecim  millia  legionariorum  militum  quin- 
gentos  equites  transportare  possent.  Legum  idcirco  omnes  servi 
sumus,  ut  liberi  esse  possimus.  Romani  ab  aratro  abduxerunt 
Cincinnatum,  ut  dictator  esset.  Pylades  quum  sis,  dices  te  esse 
Orestem,  ut  moriare  pro  amico  ?  Libertas  ut  laetior  esset,  proximi 
regis  superbia  fecerat.  Ante  senectutem  curavi,  ut  bene  viverem ; 
in  senectute,  ut  bene  moriar.  Omne  animal  se  ipsum  diliget,  aq 
id  agit,  ut  se  conservet.  Si  omnia  fecit,  ut  sanaret,  peregit  med- 
icus  partes  suas.  Volo,  uti  mihi  respondeas.  Equidem  vellem, 
ut  aliquando  redires.  Phaethon,  ut  curru  patris  tolleretur,  op- 
tavit.  Senatus  imperavit  decemviris,  ut  libros  Sibyllinos  in- 
spicerent.  Placuit  Caesari,  ut  ad  Ariovistum  legatos  mitteret. 
Caesar  Dolabellae  dixit,  ut  ad  me  scriberet,  ut  in  ltaliam  quam 
primum  venirem.  Magnopere  te  hortor,  mi  Cicero,  ut  non  solum 
orationes  meas,  sed  hos  etiam  de  philosophia  libros  studiose 
legas.  Arboribus  consita  Italia  est,  ut  tota  pomarium  videatur. 

UT,  GRANTING  THAT,  ic. 

II.  2.  Quis  est  iste  qui  se  profiteatur  omnibus  legibus  inno- 
centem  ?  Ut  hoc  ita  sit,  quam  angusta  innocentia  est  ad  legem 
bonum  esse  !  quam  multa  pietas,  humanitas,  liberalitas  exigunt, 
quae  omnia  extra  publicas  tabulassunt!  Ut  superiora  omittam, 
hoc  certe,  quod  mihi  maximam  admirationem  movet,  non  tacebo. 
Ut  sumrna  haberem  cetera;  temporis  quidem  certe  vix  satis 
habui,  ut  rem  tantain  possem  cognoscere. 


SUBJUNCTIVE  AFTER  PARTICLES. 


65 


Sunt  qui  putent,  se  nescio  quid  proeclarum  adeptos  esse,  quod 
didicerint  se,  quum  mortis  tempus  venisset,  totos  esse  perituros  : 
quod  ut  ita  sit,  quid  habet  ista  res  aut  laetabile  aut  gloriosum  ? 
Nihil  mihi  occurrit,  cur  non  Pythagoras  sit  et  Platonis  vera  senten- 
tia  ;  et  ut  rationem  Plato  nullam  alFerret,  (vide  quid  homini  tribu- 
am  !)  ipsa  auctoritate  me  frangeret. 

It.  3.  Fit,  nescio  quomodo,  ut  magis  in  aliis  cernamus,  quitm 
in  nobismet  ipsis,  si  quid  delinquitur.  Fieri  potest,  ut  recte  quis 
sentiat,  et  id,  quod  sentiat,  polite  eloqui  non  possit.  Plerisque  ac- 
cidit,  ut  praesidio  literarum  diligentiam  in  perdiscendo  remittant. 
Soli  hoc  contingit  sapienti,  ut  nihil  faciat  invitus.  Persaepc 
eve  nit,  ut  utilitas  cum  honestate  certet. 

Memoria  patrum  usu  venit,  ut  paterfamilias,  qui  ex  Hispania 
Romam  venisset,  quum  uxorem  in  provincial  reliquisset,  Romae 
alteram  duceret,  neque  nuntium  priori  remitteret.  In  poematibus 
et  picturis  usu  venit,  in  aliisque  compluribus,  ut  delectentur  im- 
periti,  laudentque  ea,  quae  laudenda  non  sint.  Optimum  est,  ut 
quotidie  dicamus  pluribus  audientibus,  maxime  de  quorum  simus 
judicio  maxime  soliciti :  rarum  est  enim,  ut  satis  se  quisquam 
vereatur.  Ut  fortuna  multa  tentanli  non  ubique  responded,  se- 
quitur  ut  is,  cui  contra  quam  proposuerat,  aliqua  cesserunt,  impa 
tiens  hominum  rerumque  sit. 

Quum  et  tu  a  me  plurimi  fias,  et  ego  tibi  sim  carissimus,  restat 
ut  officiis  certemus  inter  nos,  quibus  aequo  animo  vel  vincam  te, 
vel  vincar  abs  te.  Qui  antea  aut  obscuris  hominibus  aut  etiam 
sontibus  opitulari  poteram,  nunc  P.  Nigidio,  uni  omnium  doctissi- 
mo  et  sanctissimo,  auxilium  polliceri  non  possum:  reliquum  est 
igitur  ut  te  consoler,  et  afferam  rationes  quibus  te  amolestiis  coner 
abducere.  Extremum  illud  est,  ut  te  orem  et  obsecrem  animo  ut 
maximo  sis,  nec  ea  soldm  memineris,  quae  ab  aliis  magnis  viris 
accepisti,  sed  ilia  etiam  quae  ipse  ingenio  studioque  peperisti. 
Caput  est  oratoris,  ut  illis,  apud  quos  agit,  talis,  qualem  se  ipse 
optat,  videatur. 

R.  4.  Extant  epistolae  M.  Ciceronis  ad  Quintum  fratrem,  qui¬ 
bus  eum  hortatur  et  monet,  imitetur  vicinum  suum  Octavium. 
Quum  Locrenses,  ex  templo,  quod  extra  urbem  erat,  pecuniam  in 
urbern  transferre  vellent,  noctu  audita  delubro  vox  est,  abstinerent 
rnanus  ;  deam  sua  templa  defensuram.  Habes  quid  Cotta,  quid 
pontifex  sentiat;  fac  ergo  nunc  intelligam,  tu  quid  sentias.  Fac 
valeas,  meque  mutue  diligas,  dignitatemque  meam,  si  mereor, 
'  tuearis. 

Malo  te  sapiens  hostis  metuat,  quam  stulti  cives  laudent.  Cnesar 
Labieno  mandat,  Remos  reliquosque  Belgas  adeat,  atque  in  officio 
contineat.  Me  ipsum  non  mea  ames  oportet,  si  veri  amici  futuri 
sumus.  Animus  oportet  tuus  te  judicet  divitem,  non  hominum 
sermo  neque  possessiones  tuoe.  Quidquid  oritur,  qualecunque 
est,  causam  habeat  a  natura,  necesse  est. 

6  * 


66 


SUBJUNCTIVE  AFTER  PARTICLES. 


NE. 

R.  5.  Quidam,  ne  unquam  rideant,  consecuti  sunt.  Atticus 
quamdiu  Athenis  affuit,  ne  qua  sibi  statua  poneretur,  restitit.  Lege 
Cincia  cavetur,  ne  quis  ob  causarn  orandam  pecuniam  donumve 
accipiat.  Epistolee,  quam  ad  Brutum  scripsi,  misi  ad  te  exemplum, 
ut  si  minus  placeret,  ne  mitteres.  Haec  est  opinio  populi  Romani, 
inductum  esse  nomen  religionis,  non  tarn  ut  te  impedirent,  quam 
ut  ne  quis  Alexandriam  vellet  ire.  Gallinae  avesque  reliquae 
pullos  quum  excluserint,  ita  eos  tuentur,  ut  et  pennis  foveant,  ne 
friffore  laedantur. 

R.  6.  Cave,  facias.  Cave,  ignoscas.  Cave,  unquam  istoc 
verbum  ex  te  audiam. 

Si  vita  in  exsilio  tibi  commodior  esse  videatur,  cogitandum 
tamen  est,  ne  tutiornon  sit.  Caesar  per  literas  Trebonio  mandav- 
erat,  ne  per  vim  Massiliam  expugnari  pateretur.  Decrevit  quon¬ 
dam  senatus,  ut  L.  Opimius  consul  videret,  ne  quid  respublica 
detrimenti  caperet.  Illud  cave,  dubites,  quin  ego  omnia  faciam, 
quae  interesse  tua,  aut  etiam  velle  te  existimem,  si  ullo  modo  facere, 
possim.  Cave  existimes  me,  quod  jocosius  seribam,  abjecisse 
curam  reipublicae. 

R.  7.  Verendum  est,  ne  brevi  tempore  fames  inurbe  sit. 
Timebam,  ne  evenirent  ea,  quae  acciderunt.  Si  Caesar  diripien- 
dam  urbem  daturus  est,  vereor  ut  Dolabella  ipse  satis  nobis  pro- 
desse  possit.  Addo  etiam  illud,  quod  vereor,  tibi  ipsi  ut  probem. 
Metuo  ne  intercludamur,  ut  quum  velitis  exire,  non  liceat.  Vir 
improbus  nunquam  a  scelere  ob  earn  causarn  abstinebit,  quod  id 
nature  turpe  judicet,  sed  quod  metuat,  ne  emanet.  Utrum  Pom- 
peius  consistere  uspiam  velit,  an  mare  transire  velit,  nescitur 
si  rnanet,  vereor  ne  exercitum  satis  firmum  habere  non  possit. 
Infirmitatem  valetudinis  tuae  video,  et  vereor  ne  praesenti  for- 
tunae  tuae  sufficere  non  possis.  Centuriatis  comitiis  lex  lata  est, 
nequis  magistratus  civem  Romanum  adversus  provocationem 
necaret,  neve  verberaret.  Praeclarum  hoc  quoque  Thrasybuli, 
quod,  quum  plurimum  in  civitate  posset,  legem  tulit,  nequis  ante- 
actarum  rerum  accusaretur  neve  multaretur. 

Etsi  Graeci  apud  Artemisium  pari  praelio  discesserant,  tamen 
eodem  loco  non  sunt  ausi  manere  :  ne  si  pars  navium  adversario- 
rum  EubcEam  superasset,  ancipiti  premerentur  periculo.  Timeo 
ut  omnes  labores  sustineas,  quos  te  suscipere  video.  Fcedus  quia  . 
senatus  non  jusserat,  veretur  Hiempsal,  ut  satis  firmum  sit.  Pavor 
ceperat  indites  Romanos,  ne  vulnus  Scipionis  mortifeium  esset. 
Monuit  Alcibiades  Philoclem  periculum  esse,  ne  immodest^ 
militum  occasio  daretur  Lysandro  exercitus  opprimendi.  Gallus 
diffidebat  paucitati  cohortium,  quae  Placentia)  erant,  ne  longius 
obsidium  et  vim  Germanici  exercitus  parum  tolerarent. 

Apud  Romanos  non  moestitia  tantinn  ex  re  male  gesta  erat,  sed 
pavor  etiam,  ne  extemplo  castra  hostis  aggrederetur.  Non  est 
periculum,  ne  qui  leonem  aut  taurum  pingat  egregib,  idem  in 


SUBJUNCTIVE  AFTER  PARTICLES. 


67 


multis  aliis  quadrupedibus  facere  non  possit.  Vereor  ne  forte 
non  aliorum  utilitatibus,  sed  proprise  laudi  servisse  videar.  In- 
tellexi  literis  tuis  te  vereri  ne  superiores  mihi  redditae  non  essent. 
Hoc  praecipiendum  videtur  lectoribus  ne  alienos  mores  ad  suos 
referant,  neve  ea,  quse  ipsis  leviora  sunt,  pari  modo  apud  ceteros 
fuisse  arbitrarentur. 

QUO,  NON  QUO,  AND  NON  QUOD. 

R.  9.  Obducuntur  libro  aut  cortice  arbores,  quo  sint  a  frigori- 
bus  et  a  caloribus  tutiores.  Sublata  erat  celebritas  virorum  ac 
mulierum  in  funeribus,  quo  lamentatio  minueretur.  Me  non  sane 
hoc  quidem  tempore  movet  respublica ;  non  quo  aut  ^it  mihi  quid- 
quam  carius,  aut  esse  debeat;  sed  desperatis  etiam  Hippocrates 
vetat  adhibere  medicinam.  Senatui  majora  visa  sunt  consilia  tua 
qua  in  erant  expectata;  non  quo  unquam  de  tua  voluntate  dubi- 
tasset,  sed  quod  quo  progredi  vellesnon  satis  exploratum  habebat. 

Milites  Romani,  fixis  in  terram  pilis,  quo  leviores  ardua  evade- 
rent,  cursu  subeunt.  Ego  non  quo  libenter  male  audiam,  sed  quia 
ego  causam  non  libenter  relinquo,  ut  iracundi^  efferar  et  judices 
abalienem,  nimium  patiens  et  lentus  existimor.  Mulier  ad  pedes 
Sulpiciae  procidit,  et  se  terrendi  amatoris  causfi,  non  quo  quid- 
quam  de  Bacchanalibus  sciret,  locutam  esse  dixit.  Mihi  quidem 
apud  vos  de  meis  majoribus  dicendi  facultas  non  datur ;  non  quod 
non  tales  fuerint,  quales  me  videtis,  sed  quod  laude  populari  atque 
honoris  vestri  luce  caruerunt. 


QUO  MINUS. 

Non  deterret  sapientem  mors,  quae  propter  incertos  casus 
quotidie  imminet,  propter  brevitatem  vitae  nunquam  longe  potest 
abesse,  quominus  commodis  reipublicae  suisque  consulat.  Est 
finitimus  oratori  poeta,  in  hoc  quidem  certe  prope  idem,  nullis 
ut  terminis  circumscribat  jus  suum,  quominus  ei  liceat  vagari 
quo  velit. 

Quurn  soluta  nobis  est  eligendi  optio,  quumque  nihil  impedit, 
quo  minus  id,  quod  maxime  placeat,  facere  possimus,  omnis  dolor 
est  repellendus.  Lege  de  revocando  Cicerone  lat:\,  nemini  civi, 
quo  minus  adesset,  satis  justa  visa  est  excusatio.  Milites  Caesaris 
regre  retenti  sunt,  quin  oppiduin  irrumperent,  graviterque  earn 
rem  tulerunt.  quod  stetisse  per  Trebonium  quo  minus  oppido 
potirentur,  videbatur.  Non  Isocrati,  quominus  haberetur  summus 
orator,  offecit,  quod  infirmitate  vocis,  ne  in  publico  diceret,  im- 
pediebatur. 


QUIN. 

R.  10.  Nego  ullam  gemmam  aut  margaritam  fuisse,  quin 
conquisierit  Verres,  inspexerit,  abstulerit.  Ut  ab  urbe  discessi, 


68 


SUBJUNCTIVE  AFTER  PARTICLES. 


nullum  adhuc  intermisi  diem,  quin  ad  te  scripserim.  Ea  est  per- 
turbatio  omnium  rerum.  ut  suae  quemque  fortunae  maximh  poen- 
iteat ;  nemoque  sit,  quin  ubivis,  quam  ubi  est,  esse  malit.  Abesse 
non  potest,  quin  ejusdem  hominis  sit,  qui  improbos  probat,  probos 
improbare.  Hortensius  non  dubitabat,  quin  A.  Sullam  defende- 
ret.  Prorsus  nihil  abest,  quin  sim  miserrimus.  Dies  fere  nulla 
est,  quin  hie  Satrius  domum  meam  ventitet. 

Non  est  dubium,  quin  is,  qui  liberalis  benignusve  dicitur,  offici- 
um  non  fructuin  sequatur.  Minimum  abl’uit  Octavianus,  quin 
periret  concursu  et  indignatione  turbae  militaris,  quod  gregarium 
militem  discruciatum  necasse  credebatur.  Quum  regnum  Bithy- 
niae  publicum  est  populi  Romani  factum,  numquid  causae  est, 
quin  omnes  agros,  urbes,  portus,  totam  denique  Bithyniam  de¬ 
cemviri  vendituri  sint  ?  Virgilii  ac  T.  Livii  imagines  et  scripta 
paullum  abfuit,  quin  Caligula  ex  omnibus  bibliothecis  amoveret; 
quorum  alterum  ut  nullius  ingenii  minimaeque  doctrince,  alterum 
ut  verbosum  in  historia  negligentemque  carpebat. 


SUBJUNCTIVE  AFTER  PARTICLES  OF  WISHING. 

§  263.  1.  O  tan  turn  libeat  mecum  tibi  sordida  rura,  atque 
humiles  habitare  casas  1  O  utinam  tunc,  ciim  Lacedaemona  classe 
petebat,  obrutus  insanis  esset  Paris  aquis  !  O  si  solitae  quicquam 
virtutis  adesset !  Ut  te  omnes  dii  deaeque  perduint!  Utinam 
posset  aliqud  ratione  hoc  crimen  defendere,  quamvis  falsii.  Uti¬ 
nam  extarent  ilia  carmina,  quae  multis  saeculis  ante  suam  aetatem 
in  epulis  esse  cantitata  a  singulis  convivis  de  clarorum  virorum 
laudibus  in  Originibus  scriptum  reliquit  Cato.  Varronis  sermo 
facit  expectationem  Caesaris,  atque  utinam  ipse  Varro  incumbat 
in  causam ;  quod  profecto  cum  sua  sponte,  turn  te  instante  faciet. 

Utinam,  Quirites,  virorum  fortium  copiam  tantam  haberetis, 
ut  haec  vobis  deliberatio  difficilis  esset,  quemnam  potissimum  huic 
bello  praeficiendum  putaretis.  Pisonis  humnnitas,  virlus,  amor  in 
omnes  nos  tantus  est,  ut  nihil  supra  possit:  utinam  ea  res  ei  vo- 
luptati  sit ;  gloriae  quidem  video  fore.  Utinam  nostrae  villse  se- 
cessum  concupiscas,  ut  tot  tantisque  dotibus  ejus  maxima  com- 
mendatio  ex  tuo  contubernio  accedat. 


Q UAiyVIS,  HOWEVER,  &c. 

2.  Quamvis  amem  Cneium  Pompeium  nostrum,  ut  et  facio 
et  debeo,  tamen  hoc,  quod  talibus  viris  non  subvenit,  laudare  non 
possum.  Non  est  potestas  ex  tempore  aut  quum  velis  opitulandae 
reipublicie,  quamvis  ea  prematur  periculis,  nisi  eo  loco  sis,  ut  tibi 
id  facere  liceat. 

Quamvis  sit  area  plena,  dum  te  inanem  videbo,  divitem  non 
putabo;  etenim  ex  eo,  quantum  cuique  salis  est,  metiuntur  homines 
divitiaruin  moduin.  De  acumine  agitur  Epicuri,  non  de  moribus  • 


SUBJUNCTIVE  AFTER  PARTICLES. 


69 


quamvis  spernat  voluptates  eas,  quas  modo  laudavit,  ego  tamen 
meminero,  quod  videatur  ei  summum  bonum.  Quamvis  vincta 
sit,  tamen  soluta  videri  debet  oratio. 


LICET. 

Veritas,  licet  nullum  patronum  aut  defensorem  obtineat,  tamen 
per  se  ipsa  defenditur.  Non  est  magnus  pumilio,  licet  in  monte 
constiterit :  colossus  magnitudinem  suam  servabit,  etiamsi  in  puteo 
steterit.  Licet  ipsa  vitium  sit  ambitio,  frequenter  tamen  causa 
virtutum  est. 

Non  possis,  quantumvis  licet  excellas,  omnes  tuos  ad  honores 
ainplissimos  perducere.  Forsitan  in  suscipienda  caus4  ejus  temere 
impulsus  adolescentia  fecerim ;  quoniam  quidem  semel  suscepi, 
licet  undique  omnes  in  me  impendeant  terrores  periculaque  omnia, 
succurram  atque  subibo. 


QUASI,  TANQUAM,  Sec.,  WITH  PRESENT  AND  PERFECT. 

Concludunt  ratiunculas  Stoici.cur  dolor  non  sit  malum;  quasi 
de  verbo,  non  de  re  laboretur.  Sunt  qui,  quasi  sua  res  aut  honos 
agatur,  ita  diligenter  S.  Naevii  studio  et  cupiditati  morem  gerant. 
Sequitur  caput,  quod  non  permittit  modo,  sed  plane,  quasi  ea  res 
vobis  salutaris  futura  sit,  ita  cogit  atque  imperat,  ut  decemviri 
vestra  vectigalia  vendant.  Fabius  M.  Atilium  captum  in  Africa 
commemorat,  tanquam  M.  Atilius  primo  accessu  ad  Africam  of- 
fenderit.  Ceu  vero  nesciam  adversbs  Theophrastum  scripsisse 
etiam  feminam. 

Quid  ego  plura  de  Gavio ;  quasi  tu  Gavio  turn  fueris  infestus, 
ac  non  nomini  civium  hostis?  Quidam  idcirco  Deum  esse  non 
putant,  quia  non  apparel  nec  cernitur  ;  proinde  quasi  nostram  ip- 
sam  mentein  videre  possimus.  Faba  Pythagorei  abstinuerunt, 
quasi  verb  eo  cibo  mens  infletur.  Quum  sic  aggrediar  ad  hanc 
disputationem,  quasi  nihil  unquam  audierim  de  diis  immortalibus, 
nihil  cogitaverim,  rudem  me  discipulum  et  integrum  accipe.  Tu, 
qui  id  quaeris,  quare  de  eo,  quod  sit  perspicuum  et  inter  omnes 
constet,  tarn  multa  dixerim,  similiter  facis,  ac  si  me  roges,  cur  te 
duobus  contuear  oculis,  quum  idem  uno  assequi  possim. 


IMPERFECT  AND  PLUPERFECT. 

Datames  vinctum  ante  se  Thyum  agebat,  ut  si  feram  bestiam 
captam  duceret.  Ejus  negotium  sic  velim  suscipias,  ut  si  esset 
res  mea.  Absentis  Ariovisti  crudelitatem,  velut  si  corarn  adesset, 
horrebant  Sequani.  Tantus  patres  metus  de  sumtni  rerum  cepit, 
velut  si  jam  ad  portas  hostis  esset.  Ccepti  inde  ludi,  velut  ea  res 
nihil  ad  religionem  pertinuisset.  Posteaquam  dicendi  finem  Per- 


70 


SUBJUNCTIVE  AFTER  PARTICLES. 


seus  fecit,  conjecti  eorum,  qui  aderant,  oculi  in  Demetrium  sunt, 
velut  confestim  responsurus  esset.  Turn  vero  attoniti,  ceu  ternplo 
irrumperet  hostis,  exsiluere  patres.  Victor  Duillius  apud  Liparas, 
per  vitam  omnem,  ubi  a  ccenA  rediret,  preelucere  funalia  et  prse- 
cinere  sibi  tibias  jussit,  quasi  quotidie  triumpharet.  Decursio 
exercitus  non  imago  fuit  pugnae,  sed  tanquam  de  regno  dimicare- 
tur,  ita  concurrerunt,  multaque  vulnera  sudibus  facta ;  neque 
praeter  ferrum  quidquam  defuit  ad  justam  belli  speciem.  Augus¬ 
tus  aliquem  joco  corripuit,  quod  sic  sibi  libellum  porrigere  dubi- 
taret,  quasi  elephanto  stipem  porrigeret. 

Hicetas  Syracusius  praeter  terrain  nihil  in  mundo  moveri  cen- 
set;  quae  quurn  circum  axem  se  summA  celeritate  torqueat,  eadem 
effici  omnia,  qu,asi  stante  terrA  ccelum  moveretur.  Lecticae  im- 
positus  Claudius  in  castra  delatus  est  tristis  et  trepidus,  miserante 
obviA  turbA,  quasi  ad  poenam  raperetur  insons.  Nero  consules 
privavit  honore,  atque  in  utriusque  locum  solus  iniit  consulatum  ; 
quasi  fatale  esset  non  posse  Gallias  debellari  nisi  se  consule. 


MODO,  DUM,  AND  DUMMODO. 

Egredere  aliquando  ex  urbe ;  educ  tecum  omnes  tuos ;  si 
minus,  quam  plurimos :  magno  me  metu  liberabis,  dummodo  inter 
me  atque  te  murus  intersit.  Neque  Catilina  quibus  modis  as- 
sequeretur,  dum  sibi  regnum  pararet,  quicquam  pensi  habebat. 
Postulabant  homines  nobilissimi  atque  integerrimi  civitatis  servos 
in  quaestionem;  postulabant  autem  pro  homine,  qui  vel  ipse  se  in 
cruciatum  dare  cuperet,  dum  de  patris  morte  qucereretur. 

Virtutis  auspiciis  usus  est  Deiotarus,  quae  vetat  spectare  fortu- 
nam,  dum  praestetur  fides.  Mediocritas  placet  Peripateticis,  et 
recte  placet,  modo  ne  laudarent  iracundiain.  Manent  ingenia 
senibus,  modo  permaneat  studium  et  industria  ;  nec  ea  solum  in 
prseclaris  et  honoratis  viris,  sed  in  vita  etiam  privatA  et  quietA. 
Si  alium  senatus  ad  ver  mittit,  non  laboro  :  nobis  modo  temporis 
ne  quid  prorogetur. 


ANTEQUAM  AND  PRIUSQUAM,  WITH  IMPERFECT  AND  PLUPERFECT. 

3.  Ducentis  annis  ante  quAm  Romam  caperent,  in  Italiam 
Galli  transcenderunt.  Aristides  interfuit  pugnae  navali  apud 
Salamina,  quae  facta  est  prius,  quAm  pcenA  exilii  liberaretur. 
Erat  lex  Athenis,  ne  quis  populi  scitum  faceret,  ut  quisquam 
coronA  donaretur  in  magistratu  prius,  quam  rationes  retulisset. 
Tydides  ardentes  avertit  equos  in  castra,  prius  quAm  pabula 
gustassent  Trojae,  Xanthumque  bibissent. 

Epaminondas,  quum  in  circulum  venisset,  in  quo  aut  de  repub 
licA  disputaretur,  aut  de  philosophiA  sermo  haberetur,  nunquam 
inde  prius  discessit,  quAm  ad  finem  sermo  esset  adductus.  Mitli- 
ridates  Datamen  ferro  transfixit,  priusque,  quAin  quisquam  posset 


SUBJUNCTIVE  AFTER  PARTICLES. 


71 


succurrere,  interfecit.  Priusquam  certa  cladis  fama  accideret 
transgressus  lberum  Hasdrubal,  postquam  amissa  castra  accepit, 
iter  ad  mare  convertit. 


WITH  PRESENT  AND  PERFECT  INDICATIVE. 

Ant6  implicatur  quisque  aliquo  genere  vivendi,  qu&m  potuit, 
quod  optimum  esset,  judicare.  Antequain  de  incommodis  Sicili® 
dico,  pauca  mihi  videntur  esse  de  provinci®  dignitate  dicenda. 
Cui  f ui  semper  amicus,  antequam  ille  reipublic®  est  factus  ini- 
micus.  Antequam  aliquo  loco  consedero,  literas  a  me  non  ha- 
bebis.  Quod  ego,  simul  £c  te  aspexi,  priusquam  loqui  coepisti, 
sensi. 

Membris  utimur  priusquam  didicimus  cujus  ea  utilitatis  causA. 
habeamus.  Priusquam  de  ceteris  rebus  respondeo,  de  ainicitid, 
quam  a  me  violatam  esse  criminatus  est,  quod  ego  gravissimum 
crimen  judico,  pauca  dicam.  JSon  prius  sum  conatus  misericor 
diam  aliis  commovere,  quam  misericordia  ipse  sum  captus. 


WITH  PRESENT  AND  PERFECT  SUBJUNCTIVE. 

In  omnibus  negotiis,  priusquam  aggrediare,  adhibenda  est  prep- 
aratio  diligens.  Da  operam,  si  ullA  ratione  etiam  nunc  efficere 
potes,  ut  te  explices,  et  hue  quamprimum  venias,  antequam  omnes 
copi®  adversariorum  conveniant.  Caesar  milites  navibus  flumen 
transportat,  continentemque  ripae  collem  improvise  occupat,  et, 
priusquam  ab  adversariis  sentiatur,  communit.  Sed  tibi  juro,  si 
me  modo  fata  remittent,  ante  reversurum,  quam  luna  bis  impleat 
orbem.  Antequam  turpis  macies  decentes  occupet  malas,  ten- 
eroeque  succus  defluat  pr®d®,  speciosa  quaero  pascere  tigres. 

Nihil,  Patres  Conscripti,  neque  in  ItaliA  neque  in  AfricA  gesser- 
itis,  priusquam  eorum  scelus  expietis,  qui  ausi  sunt  sacrilegas 
manus  intactis  Proserpina  thesauris  admovere.  Arnicumne  con- 
demnas,  antequam  audias  ;  antequam  interroges  ;  illi,  antequam 
aut  accusatorem  suum  nosse  liceat  aut  crimen,  irasceris? 


DUM,  DO  NEC,  AND  QUOAD. 

4,  (1.)  Insequenti  nocte  Fabius  equites  prsemittit  sic  paratos, 
ut  confligerent,  atque  omne  agmen  morarentur,  dum  consequere- 
tur  ipse.  De  Terentia  et  Tullia  tibi  assentior,  ad  te  ut  referrent :  si 
nondum  profectae  sunt,  nihil  est,  quod  se  moveant,  quoad  perspici- 
ainus,  quo  loci  sit  res.  Calpurnius  Flamma,  tribunus  militum, 
cum  lect&  trecentoruin  manu  incessum  ab  hostibus  tumulum 
occupavit ;  adeoque  moratus  est  eos,  dum  exercitus  omnis  evade- 
ret.  Si  plausoris  eges  aulaea  manentis,  et  usque  sessuri,  donee 
cantor,  “Vos  plaudite,”  dicat;  aetatis  cujusque  notandi  sunt 


72 


SUBJUNCTIVE  AFTER  PARTICLES. 


mores.  Rhenus  servat  nomen  et  violentiam  cursus,  quk  Ger- 
maniam  praevehitur,  donee  oceano  misceatur. 

In  duos  menses  induciae  factae,  donee  Romam  mitterentur 
legati,  ut  populus  in  has  conditiones  pacem  juberet.  Augustus 
rectorem  solitus  est  apponere  regibus  aetate  parvis  ac  mente  lapsis, 
donee  adolescerent  aut  resipiscerent.  Rogandi  orandique  sunt 
iracundi,  ut  si  quam  habent  ulciscendi  vim,  difFerant,  dum  efFer- 
vescat  ira.  Quid  vultis  amplius  ?  Num  expectatis,  dum  L.  Me- 
tellus  de  istius  scelere,  improbitate,  audaeik  testimonium  dicat? 


Q  UUM—  INDICATIVE. 

—  • 

5.  Ut  asque  doleamus  animo,  quum  corpore  dolemus,  fieri 
tamen  perinagna  accessio  potest,  si  aliquod  aeternum  et  infinitum 
nobis  impendere  malum  opinemur.  Quum  ea,  quae  praeterierunt, 
acri  animo  et  attento  intuemur,  tunc  fit,  ut  aegritudo  sequatur,  si 
ilia  mala  sint,  lsetitia,  si  bona.  Quum  praecipitur,  ut  nobismet 
ipsis  imperemus,  turn  hoc  praecipitur,  ut  ratio  coerceat  temeri- 
tatem. 

Ceteris  in  rebus  quum  venit  calamitas,  turn  detrimentum  ac- 
cipitur  ;  at  in  vectigalibus  non  solum  adventus  mali,  sed  etiam 
metus  ipse  adFert  calamitatem.  Quaeris,  cur  me  Laurentinum 
meum  tantopere  delectet ;  desines  mirari,  quum  cognoveris  op- 
portunitatem  loci.  Quum  quaeritur  quid  fieri  possit,  videndum 
etiam  est,  qukm  facile  possit.  Nunquam  nos  verecundiores  esse 
debemus,  quam  quum  de  Deo  agitur.  Gyges,  quum  palam  an¬ 
nuli  sui  ad  palmam  converterat,  a  nullo  videbatur,  ipse  autem 
omnia  videbat ;  idem  rursus  videbatur,  quum  in  locum  annulum 
inverterat. 


Q  UUM  —  SUBJ  UNCTI VE. 

Quum  omnibus  virtutibus,  judices,  me  afFectum  esse  cupiam, 
tamen  nihil  est,  quod  malim,  qukm  me  et  gratum  esse  et  videri. 
Eumenem  Antigonus,  quum  fuisset  ei  infestissimus,  conservasset, 
si  per  suos  esset  licitum,  quod  ab  nullo  se  plus  adjuvari  posse  in- 
telligebat  in  his  rebus,  quas  impendere  jam  apparebat  omnibus. 
Quum  sint  in  nobis  consilium,  ratio,  prudentia,  necesse  est  Deum 
base  ipsa  habere  majora.  Quum  solitudo  et  vita  sine  amicis  insid- 
iarum  et  metus  plena  sit,  ratio  ipsa  monet  amicitias  comparare. 

Socratis  ingenium  variosque  sermones  immortalitati  scriptis 
suis  Plato  tradidit,  quum  ipse  literam  Socrates  nullam  reliquisset. 
Ingens  numerus  erat  bello  Punico  captorum,  quos  Hannibal,  quum 
a  suis  non  redimerentur,  venum  dederat.  Quum  ego,  tanto  inter- 
vallo,  claustra  ilia  nobilitati  refrigissem,  ut  auditus  ad  consulatum 
posthac  virtuti  pateret,  non  arbitrabar  de  generis  novitate  accusa- 
tores  esse  dicturos. 

R.  2.  Pausanias,  quum  semianimis  de  templo  elatus  esset, 
confestim  animam  efflavit.  Hortensius,  quum  admodum  juvenia 


SUBJUNCTIVE  AFTER  QUI. 


73 


orsus  esset  in  foro  dicere,  celeriter  ad  majores  causas  adhiberi 
coeptus  est.  Haec  quum  moliretur  Alcibiades,  Critias,  ceterique 
tyranni  Atheniensium  certos  homines  ad  Lysandrum  in  Asiam 
miserunt.  Regio  apparatu  accepti,  sermonem  in  multam  noctem 
produximus,  quum  senex  nihil  nisi  de  Africano  loqueretur,  omnia- 
que  ejus  non  facta  solum  sed  etiam  dicta  meminisset. 

Quum  Darium,  ubic.umque  esset,  occupare  statuisset  Alexander, 
ut  a  tergo  tuta  relinqueret,  Ampboterum  classi  ad  oram  Helles¬ 
pont  praefecit.  Quum  speculatores  reverterentur,  procul  ingens 
multitudo  conspecta  est :  ignes  deinde  totis  campis  collucere  coe- 
perunt,  quum  incondita  multitudo  laxius  tenderet.  Zenonem, 
quum  Athenis  essem,  audiebam  frequenter.  Olympiae  per  stadium 
ingressus  esse  Milo  dicitur,  quum  huineris  sustineret  bovem  vivum. 
Atticus,  quum  septem  et  septuaginta  annos  complesset,  nactus  est 
naorbum. 


SUBJUNCTIVE  AFTER  QUI. 

§  264.  1.  Quis  est  tam  ignarus,  qui  nori  intelligat,  reipublicae 
salute  contineri  suam?  Quis  tantus  est,  quern  non  fortuna  etiam 
humillimi  auxilio  indigere  cogat?  Eos  voces  quorum  mores  a 
tuis  non  abhorreant.  Ea  est  Romana  gens,  quae  victa  quiescere 
nesciat.  Ego  is  sum,  qui  nihil  unquam  mea  potius  quam  civium 
meorum  causa  fecerim.  Nihil  est  tam  difficile  et  arduum,  quod 
non  humana  mens  vincat*  nulli  tam  feri  affectus,  ut  non  disci- 
plina  perdomentur.  HaLetis  eum  consulem,  qui  parere  vestris 
decretis  non  dubitet.  Discendae  sunt  eae  artes,  quae  efficiant,  ut 
usui  civitati  simus. 

Zeno  nullo  modo  is  erat,  qui,  ut  Theophrastus,  nervos  virtutis 
incideret,  sed  contra  qui  omnia,  quae  ad  beatam  vitam  pertinerent, 
in  virtute  poneret.  Talem  te  esse  oportet,  qui  primum  te  ab  im- 
piorum  civium  societate  sejungas.  Quae  philosophorum  oratio 
tam  exquisita  est,  quae  sit  anteponenda  bene  constitutae  civitati, 
publico  juri  et  moribus.  Nomen  legati  ejusmodi  esse  debet,  quod 
etiam  inter  hostiuin  tela  incolume  versetur.  In  bello,  nihil  tam 
leve  est,  quod  non  magnae  interduin  rei  momentum  faciat.  Nihil 
est  tam  incredibile,  quod  non  dicendo  fiat  probabile,  nihil  tam  hor- 
ridum  atque  incultum,  quod  non  splendescat  oratione  et  excolatur. 


demonstrative  word  implied. 

Quam  saepe  forte  temere  eveniunt,  quae  non  audeas  optare. 
In  Laurentino  meo  nihil  audio,  quod  audisse,  nihil  dico,  quod 
dixisse  pceniteat :  nemo  apud  me  quenquam  sinistris  sermonibus 
carpit.  Quisquis  est  qui  ostendat  aliquid  in  te  voluntatis,  qui 
colat,  qui  domuin  ventitet,  is,  in  petitione  consulatus  in  amicorum 
nurnero  est  habendus.  Myrmecides  inclaruit  ex  ebore  formicas 
et  alia  parva  animalia  faciendo :  quadrigam  fecit,  quam  musca  in- 
tegeret  alis. 


.7 


74 


SUBJUNCTIVE  AFTER  QUI. 


Quum  exprimere  imaginem  consuetudinis  atque  vitae  Epami* 
nondae  velim,  nihil  videor  debere  praetermittere,  quod  pertineat 
ad  earn  declarandatn.  Nobilitas  Campanorum  rempublicain  des- 
eruerat,  neque  in  senatum  cogi  poterant ;  in  magistratu  autem 
erat,  qui  non  sibi  honorem  adjecisset,  sed  indignitate  sua  vim  ac 
jus  inagistratui,  quern  gerebat,  dempsisset. 

2.  Gracchus  peccatum  suum,  quod  celare  posset,  confiteri 
maluit.  Cicero,  qui  per  omnes  superiores  dies  indites  in  castris 
continuisset,  septimo  die  cohortes  frumentatum  inisit. 

3.  Nihil  dicitur  a  philosophis,  quod  quidem  recte  dicatur,quod 
non  ab  iis  confirmatum  sit,  a  quibus  civitatibus  jura  descripta  sunt. 
Quis  beatiorem  quenquam  putet,  qukm  eum,  cui  nihil  desit,  quod 
quidem  natura  desideret ;  aut  firmiore  fortuna,  qukm  qui  ea  possi- 
deat,  quae  secum,  ut  aiunt,  vel  e  naufragio  possit  efferre  ?  Quan- 
quam  adeo  excellebat  Aristides  abstinentik,  ut  unus,  quod  quidem 
nos  audierimus,  cognomine  Justus  sit  appellatus,  tamen  exilio 
decern  an  norum  multatus  est. 

Petitionis  nostrae  hujusmodi  ratio  est,  quod  adhuc  provideri 
possit.  Quod  commodo  tuo  fiat,  qukm  primum  velim  venias. 
Praeclarum  a  majoribus  accepimus  morem,  si  eum  teneremus, 
rogandi  judicis,  Quse  salvk  fide  facere  possit. 

4.  Farnae  ac  fidei  damna  majora  sunt  qukm  quae  Eestimari  pos- 
sint.  Extrui  vetat  sepulchrum  lex  Atheniensium  altius  qukm 
quod  quinque  diebus  homines  quinque  absolverint,  nec  majorem 
lapidem  imponi  quam  quod  capiat  laudem  mortui  incisam  quatuor 
heroicis  versibus. 

Nulla  facta  est  transitio,  metu  magis  Campanos  qukm  fide  con- 
unente,  quia  majora  in  def'ectione  deliquerant,  qukm  quibus  ignos- 
ci  posset.  Graeci  et  majores  et  magis  ramosas  arbores  csedebant 
qukm  quas  ferre  cum  armis  miles  posset. 

5.  Volsci  comparaverant  auxilia,  quae  mitterent  Latinis. 
Misiinus,  qui  pro  signorum  vecturk  solveat.  Quum  Antiochus 
Epiphanes  Ptolemaeum  Alexandrice  obsideret,  missus  est  ad  eum 
legatus  Popilius  Laenas,  qui  juberet  incepto  desistere.  Cydnus 
non  spatio  aquarum  sed  liquore  memorabilis,  quippe  leni  tractu  e 
fontibus  labens,  puro  solo  excipitur  ;  nec  torrentes  incurrunt,  qui 
placide  manantem  alveum  turbent.  Legati  Carthaginienses 
Romam  venerunt,  qui  senatui  populoque  Romano  gratias  agerent, 
quod  cum  his  pacem  fecissent,  simulque  peterent,  ut  obsides 
eorurn  redderentur. 

Oculi  tanquam  speculatores  altissimum  locum  obtinent,  ex  quo 
plurima  conspicientes  fungantur  suo  munere.  Literae  inventae 
sunt,  quae  subsidio  oblivioni  esse  possent.  Rex  Philippus  Aristot- 
elem  filio  Alexandro  doctorem  accivit,  a  quo  ille  etagendi  accipe- 
ret  praecepta  et  loquendi.  Claudii  successor  Nero,  Pompeii  thea- 
trum  operuit  auro  in  unum  diem,  quod  ostenderet  Tiridati  regi 
Arineniae. 

6.  Sunt,  qui  duos  tanthm  in  sacro  monte  creatos  tribunos 
esse  dicant.  Qui  se  ultro  morti  afferant,  facilius  reperiuntur, 
qukm  qui  dolorem  patienter  ferant.  Sunt  qui  putent  opinatum 


SUBJUNCTIVE  AFTER  QUI. 


75 


Caesarem,  insidias  undique  imminentes  subire  semel  satius  esse 
qukm  cavere  semper.  Sunt  philosophi  ac  fuerunt,  qui  Deum 
omnino  nullum  habere  censerent  huinanarum  rerum  procura¬ 
tionem  :  sunt  autem  alii  philosophi,  et  hi  quidem  magni  atque 
nobiles,  qui  Dei  mente  atque  ratione  omnem  mundura  adminis- 
trari  et  regi  censeant.  Quae  quibusdam  admirabilia  videntur,  per- 
multi  sunt,  qui  pro  nihilo  putent. 

Multi  sunt  qui  dicant,  “  Scio  hoc  illi  non  profuturum :  sed  quid 
faciamr*  Rogat,  resistere  precibus  ejus  non  possum.”  Fuit  qui 
suaderet  appellationem  mensis  Augusti  ad  Septembrem  transferen- 
dam,  quod  hoc  genitus  Augustus,  eo  defunctus  esset.  Reperies 
multos,  quibus  periculosa  consilia  quietis  splendidiora  videantur. 
In  omnibus  saeculis  pauciores  viri  reperti  sunt,  qui  suas  cupidita- 
tes,  quam  qui  hostium  copias  vincerent.  Neminein  reperies,  qui 
non  nequitiae  praemia  sine  nequiti4  frui  malit. 

7.  Nemo  est  orator,  qui  se  Demosthenis  similem  esse  nolit. 
Nulla  est  laus  ibi  esse  integrum,  ubi  nemo  est,  qui  aut  possit  aut 
conetur  corrumpere.  Nullum  est  animal  praeter  hominem,  quod 
habeat  aliquam  notitiam  Dei.  Ipsa  Peloponnesus  fere  tota  in  mari 
est,  nec  praeter  Phliasios  ulli  sunt,  quorum  agri  non  contingant 
mare. 

Etsi  studium  Graecarum  literarum  Cato  senior  arripuerat,  tamen 
tantum  in  iis  progressum  fecit,  ut  non  facile  reperire  posses,  neque 
de  Graecis  neque  de  Italicis  rebus,  quod  m  fuerit  incognitum. 
Circuinspice  omnia  membra  reipublicee  ;  nullum  reperies  profecto, 
quod  non  fractum  debilitatumque  sit.  Non  quenquam  alium  cujus 
operis  primus  fuerit  auctor,  in  eo  perfectissimurn,  praeter  Homerum 
et  Archilochum  reperies. 

Quotusquisque  ex  judicibus  est,  qui  non  ea  ipsa  lege  teneatur, 
quii  quaerit !  Peccavimus  omnes,  alii  graviora,  alii  leviora;  alii 
ex  destinato,  alii  forte  iinpulsi.  Quotusquisque  philosophorurn 
invenitur,  qui  disciplinam  suam  non  ostentationem  scientiae,  sed 
legem  vitae  putetj  qui  obtemperat  ipse  sibi,  et  decretis  suis 
pareat ! 

Quae  vetustas  est,  quae  vim  divinam  conficere  possit  ?  Quid  est, 
quamobrem  putes  te  tuam  culpam  derivare  in  aliquem  posse  ? 
Quisest,qui,  si  clarorum  hominum  scientiam  rerum  gestarum  vel 
magnitudine  vel  utilitate  metiri  velit,  non  anteponat  oratori  imper- 
atorem  ? 

7.  N.  3.  Non  est  quod  miremur  Ephyren  ab  Homero  nominari 
Corinthum.  Non  est,  cur  eorum,  qui  se  studio  eloquentiae  dedide- 
runt,  spes  infringatur,  aut  languescat  industria.  Quid  est  cur 
tussis  alicujus  aut  sternutamentum,  aut  musca  parum  curiose 
fugata  nos  in  rabiem  agat,  aut  clavis  negligentis  servi  manibus 
elapsa?  De  reliquis  ita  velim  tibi  persuadeas,  te  nihil  habere 
quod  timendum  sit,  praeter  communem  casum  civitatis ;  qui  etsi 
est  irravissimus,  tamen  ita  viximus  et  id  aetatis  jam  sumus,  ut 
omnia,  quae  non  nostril  culpa  nobis  accidant,  fortiter  ferre  debea- 
cnus. 

De  me  nihil  laboro  ;  de  pueris  quid  agam  non  habeo.  Non  est 


SUBJUNCTIVE  AFTER  QUI. 


/  D 

quod  dubites,  num  tollere  se  homo  supra  humana  possit,  qui  mag- 
nos  motus  rerum  securus  adspiciat,  et  dura  placide  ferat  et  secunda 
moderate.  Antonius,  quo  se  verteret,  non  habebat. 

8.  Habeo  volumen  proqemiorum ;  itaque  in  Tusculano,  qui 
non  meminissem  me  usum  illo  procemio  quod  est  in  Academico 
tertio,  conjeci  id  in  librum  de  Glorid.  Proximum  a  diis  immor¬ 
tal  i  bus  honorem  memoriae  ducum  Augustus  praestitit,  qui  impe- 
rium  populi  Romani  ex  minimo  maximum  redidissent.  Atticus, 
qui  othcia  amicis  praestanda  sine  factione  aestimaret,  semperque 
a  talibus  se  consiliis  removisset,  respondit  se  neque  cum  quoquain 
de  ea  re  collocuturum,  neque  coiturum. 

Agesilaus,  qui  perniciosissimum  fore  videret,  si  animadversum 
esset,  quenquam  ad  hostes  transfugere  conari,  ad  locum  venit, 
quern  extra  urbem  juvenes  ceperant,  laudavitque  consilium  eorum, 
quasi  bono  animo  fecissent.  Caesar  sua  concessit  voluntate,  ne  in 
iis  castris  essem,  quae  contra  Lentulum  aut  Pompeium  futura  es- 
sent,  quorum  beneficia  maxima  haberem.  Tarquinio  quid  impu- 
dentius,  qui  bellum  gereret  cum  iis,  qui  ejus  non  tulerant  super- 
biam  ?  Nunquam  satis  digne  laudari  potest  philosophia,  cui  qui 
pareat,  omne  tempus  aetatis  sine  molestia  possit  degere.  Me 
miserum,  qui  non  adfuerim  ! 


IIT,  Q.UIPPE,  OR  TJTPOTE —  QUI. 

^Egyptii  olim  Persarum  opibus  infensi,  ad  spem  adventus  Alex- 
andri  erexerant  animos,  utpote  qui  Amyntam  quoque  transfugam, 
cum  precario  imperio  venientem,  laeti  recepissent.  Scipio  eos 
indites  non  adspernebatur,  qui  ex  Cannensi  exercitu  superarent, 
ut  qui  neque  ad  Cannas  ignavia  eorum  cladem  acceptam  sciret, 
neque  ullos  aeque  veteres  milites  in  exercitu  Romano  esse. 

Non  facile  agnoscitur  callidus  adulator,  quippe  qui  etiam  adver- 
sando  saepe  assentetur,  et  litigare  se  simulans  blandiatur,  atque  ad 
extremum  det  manus,  vmcique  se  patiatur.  Mihi  quidem  po- 
testas  tribunorum  pestifera  videtur,  quippe  quae  in  seditione  et  ad 
seditionem  nata  sit. 


D1GNUS,  INDIGNUS,  &c. 

9.  Non  nos  causa  mundo  sumus  hiemem  aestatemque  refe- 
rendi :  nimis  nos  suspicimus,  si  digni  nobis  videmur,  propter  quos 
tanta  moveantur ;  suas  ista  leges  habent.  Qui  bene  imperat,  pa- 
ruerit  aliquando  necesse  est ;  et  qui  modeste  paret,  videtur,  qui 
aliquando  imperet,  dignus  esse.  Idonea  visa  est  Laelii  persona, 
quas  de  amicitid  disserreret,  quum  accepissemus  a  patribus  max- 
ine  memorabilem  Scipionis  et  Laelii  amicitiam  f'uisse. 

Livianae  fabulae  non  satis  dignae  sunt,  quae  iterum  legantur. 
Vibullium  Rufum  Caesar  idoneum  judicaverat,  quern  cum  inan- 
datis  ad  Pompeium  mitteret.  In  Catone  Majore  Catonem  induxi 
senem  disputantem,  quia  nulla  videbatur  aptior  persona,  quae  de 


SUBJUNCTIVE  IN  INDIRECT  QUESTIONS. 


77 


eetate  loqueretur.  Est  ejus  qui  dat,  non  qui  petit,  conditiones 
dicere  pacis  :  sed  forsitan  non  indigni  sumus,  qui  nobismet  ipsi 
multam  irrogemus. 

10.  Haec  Academicorum  est  una  sententia,  quam  reliquorurn 
philosophorum  neino  probet.  Sola  est,  in  quit  merito  culpetur 
Vespasianus,  pecunise  cupiditas.  Unum  est,  de  quo  nominatim 
nos  queri  religio  infixa  animis  cogat,  et  vosaudire,  si  ita  videbitur, 
velimus.  Una  feminarum  in  oinni  aevo  Lampido  Lacedaemomu 
reperitur,  quae  regis  filia,  regis  uxor,  regis  mater  fuerit. 

Notatu  dignum  est,  unum  omnino  quinquennium  fuisse,  quo 
senator  nullus  moreretur.  Proxime  quum  apud  centumviros 
dixissem,  subiit  recordatio  egisse  me  juvenem  in  eodem  Judicio : 
animus  ultra  processit:  coepi  reputare  quos  in  hac  causa,  quos  in 
ilia  socios  habuissem  ;  solus  eram,  qui  in  utroque  dixissem. 

12.  Magis  quia  volebant  Romaaii,  quidquid  de  Carthaginien- 
sibus  diceretur  credere,  quam  quia  credenda  afferebantur,  statuit 
senatus  Carthaginem  excidere.  Aspis  saltuosam  regionem,  cas- 
tellisque  munitam  incolens,  non  solum  imperio  regis  non  parebat, 
sed  etiam,  quae  regi  portarentur,  abripiebat.  Apelles  perfecta 
opera  proponebat  pergula  transeuntibus,  atque  post  tabulam  latens, 
vitia,  quae  notarentur,  auscultabat. 

Elephanti,  sicut  per  arctas  vias  magnA.  mora  agebantur,  ita 
tutum  ab  hostibus,  quacunque  incederent,  agmen  praebebant,  quia 
insuetis  propius  adeundi  metus  erat.  Montani  modo  in  primum, 
modo  in  novissimum  agmen  irruebant,  utcunque  aut  locus  oppor- 
tunitatem  daret,  aut  progressi  morative  aliquam  occasionem  fecis- 
sent.  Milites  nec  explicare  quidquam  nec  statuere  poterant;  nec 
quod  statutum  esset  manebat,  omnia  perscindente  vento  et  ra- 
piente. 


SUBJUNCTIVE  IN  INDIRECT  QUESTIONS. 

§  265.  Athenienses  miserunt  Delphos  consultum  quidnam 
facerent.  Pyrrhi  legati,  pulsi  cum  muneribus  suis  ab  urbe,  inter 
roganti  regi  suo,  quid  de  hostium  sede  sentirent,  urbem  templum 
sibi  visum,  senatum  regum  consilium  responderunt.  Lydus  et 
Tyrrhenus  fratres  lame  compulsi  sortiti  dicuntur,  uter  cum  parte 
multitudinis  patriA.  decederet.  Sors  Tyrrhenum  contigit,  qui  in 
Italiam  pervectus  est.  In  incerto  est,  utrum  Csesarem  magis 
nasci  reipublicse  profuerit  an  non  nasci.  Quaeritur,  cur  doctis- 
simi  homines  de  maximis  rebus  dissentiant.  Disce,  quid  sit 
vivere.  Quid  quaeque  nox,  aut  dies  ferat,  incertum  est.  Difficile 
dictu  est,  quamam  causa  sit,  cur  ea,  quae  maxime  sensus  nostros 
impellunt  voluptate,  ab  iis  celerrime  fastidio  quodam  et  satietate 
abalienemur. 

Attulit  quodam  die  Cato  in  curiam  praecocem  ex  AfricA  provin¬ 
cial  ficum,ostendensque  patribus,  “  lnterrogo  vos,”  inquit,  “  quan- 
do  hoc  pomum  demptum  putetis  ab  arbore.”  Habes  quid  timeam, 
quid  optem,  quid  etiam  in  posteruin  destinem,  tu  quid  egeris,  quid 
agas,  quid  velis  agere  invicem  nobis  scribe.  Consulis,  an  existi- 


78 


SUBJUNCTIVE  IN  INTERMEDIATE  CLAUSES. 


mem  te  in  tribunatu  causas  age  re  debere ;  plurimura  refert  quid 
esse  tribunatum  putes,  inanem  umbram  an  potestatem  sacro- 
sanctam. 


SUBJUNCTIVE  IN  INTERMEDIATE  CLAUSES. 


266.  1 .  Dicunt  viros  bonos  earn  justitiam  sequi,  quae  sit,  non 
earn,  quae  putetur.  Critias  certos  homines  ad  Lysandrum  in 
Asiam  misit,  qui  eum  certiorem  facerent,  nisi  Alciabiadem  sustu- 
lisset,  nihil  earum  rerum  fore  ratum,  quas  ipse  Athenis  constituis- 
set.  Audivi  hoc  dicere  quendam  de  quibusdam  oratoribus,  ad 
quos  causam  suam  detulisset,  gratiorem  sibi  fuisse  eum,  qui  ne- 
gasset,  quam  ilium,  qui  recepisset;  sic  homines  fronte  et  oratione 
magis  quam  ipso  beneficio  reque  capiuntur. 

Quidain  putant  Julium  Caesarem,  pensitatis  suis  et  inimicorum 
viribus,  usum  occasione  rapiendae  dominationis,  quam  aetate  prim& 
concupisset.  Castra  Alexandri  magno  ignis  fulgore  Dario  collu- 
cere  visa  sunt,  et  paulo  post  Alexander  adduci  ad  ipsum  in  eo 
vestis  habitu,  quo  ipse  fuisset.  Satceleriter  fieri  aiebat  Augustus, 
quidquid  fieret  satis  bene  ;  et  minima  commoda,  non  minimo  sec- 
tantes  discrimine,  similes  esse  aureo  hamo  piscantibus ;  cujus  ab- 
rupti  damnum  nuM  captura  pensari  posset. 

Non  est  infitiandum  Hannibalem  tanto  prsestitisse  ceteros  imper- 
atores  prudential,  quanto  populus  Romanus  antecedat  fortitudine 
cunctas  nationes.  Hanc  video  sapientissimorum  fuisse  sententiam, 
legem  neque  hominum  ingeniis  excogitatam,  nec  scitum  aliquod 
esse  populorum,  sed  eeternum  quiddam,  quod  universum  mundum 
regeret.  Non  novus  hie  mos  est  senatus  populique  Romani,  pu- 
tandi,  quod  optimum  sit,  esse  nobilissimum.  Sententise  Zenonis 
sunt  ejusmodi,  sapientem  gratia  nunquam  moveri,  nunquameujus- 
quam  delicto  ignoscere  ;  solos  sapientes  esse,  si  distortissimi  sint, 
formosos ;  si  mendicissimi,  divites ;  si  servitutem  serviant,  reges ; 
nec  minus  delinquere  eum,  qui  gallum  gallinaceum  furatus  sit, 
quum  opus  non  fuerit,  quam  eum,  qui  patrem  suffocaverit.  Temere 
credunt  multi,  eum,  quiorationem  bonorum  imitetur,  facta  quoque 
imitaturum.  Invenio  a  Cn.  Octavio  factam  porticum  duplicem 
ad  circum  Flaminium,  quae  Corinthia  sit  appellata  a  capitulis 
aereis  columnarum. 


RELATIVE  WITH  SUBJUNCTIVE  CLAUSES. 

Agesilaus  magnfi  industria  bellum  apparavit;  et  quo  studiosius 
armarentur,  insigniusque  ornarentur  milites,  praemia  propbsuit, 
quibus  ornarentur,  quorum  egregia  in  eal  re  fuisset  industria. 
Quomodo  assequi  poterat  Laced'aemon,  ut  bonis  uteretur  regibus, 
quum  esset  habendus  rex,  quicumque  regio  genere  natus  esset  ? 
Mazaeo  mandavit  Darius,  ut  regionem,  quam  Alexander  esset 
aditurus,  popularetur  atque  ureret;  quippe  credebat  inopia  debel 
lari  posse,  nihil  habentem  nisi  quod  rapiendo  occupasset.  Drusus 


SUBJUNCTIVE  IN  INTERMEDIATE  CLAUSES.  79 


irchitecto  suo,  “  Tu  vero,”  inquit,  “  ita  compone  domum  meam 
ut  quidquid  agam  ab  omnibus  perspici  possit.’’  Pietas  erga  JDeum 
postulat,  ut  nihil  ab  eo  expetatur,  quod  sit  injustum  atque  inho- 
nestum.  Non  dubium  est,  quin  quod  animans  sit,  habeatque  sen 
sum  ac  rationem,  melius  sit,  quam  quod  his  careat.  Siculi  orare 
se  patres  conscriptos  aiunt,  ut,  si  nequeant  omnia,  saltern  quae 
cognosci  possint,  ex  bonis  suis  restituantur  dominis. 


RELATIVE  ADVERBS  AND  CONJUNCTIONS. 

Maximft.  voce  clamat  populus,  neque  se  uni  neque  paucis  velle 
parere  ;  libertate  omnes  carere,  sive  regi  sive  optimatibusserviant. 
Scipio  se  illud  satis  scire  dixit,  Locrenses,  etsi  male  de  populo 
Romano  meriti  essent,  in  meliore  statu  sub  iratis  Romanis  futuros, 
quam  sub  amicis  Carthaginiensibus  fuissent.  Quid  est  praeclarius, 
quam  honoribus  et  reipublic®  muneribus  perfunctum  senem, 
posse  suo  jure  dicere  idem,  quod  apud  Ennium  dicat  ille  Pythius 
Apollo,  se  esse  eum,  unde  sibi,  si  non  populi  et  reges,  at  omnes 
sui  eives  consilium  expetant? 

Magi  affirmant  solem  Gr®corum,  lunam  esse  Persarum ;  quo- 
ties  ilia  deficiat  ruinam  stragemque  illi  genti  portendi.  Cerne- 
bant  Alexandri  milites  mare,  quo  arctiiis  volutetur  inter  insulam 
Tyrum  et  continentem,  hoc  acriirs  furere. 

§  266.  2.  Turn  demurn  Liscus,  quod  antea  tacuerat,  propo- 
nit ;  esse  nonnullos,  quorum  auctoritas  apud  plebem  plurimiim 
valeat :  qui  privati  plus  possint,  quam  ipsi  magistratus.  Apud 
Hypanim  fluviurn  Aristoteles  ait  bestiolas  quasdam  nasci,  qu® 
unum  diem  vivant.  Tarquinium  dixisse  ferunt ;  exsulantem  se 
intellexisse,  quos  fidos  amicos  habuisset,  quos  infidos,  quum  jam 
neutris  gratiam  referre  posset.  Duces  barbarorum  pronunciare 
jusserunt,  ne  quis  ab  loco  discederet;  illorum  esse  pr®dam,  atque 
illis  reservari  qu®cunque  Romani  reliquissent.  Pyrrho  a  Do- 
don®o  Jove  data  dictio  erat ;  caveret  Acherusiam  aquam  Pan- 
dosiamque  urbem.  Themistocles  certiorem  Xerxem  fecit,  id  agi, 
ut  pons,  quern  ille  in  Hellesponto  faceret,  dissolveretur. 

3.  Hoc  in  hominum  doctorum  oratione  mihi  mirum  videri 
solet,  quod  qui  tranquillo  mari  gubernare  se  negent  posse,  quod 
nec  didicerint,  nec  unquam  satis  curaverint,  iidem  ad  gubernacula 
se  accedere  profiteantur,  excitatis  maximis  fluctibus.  Quum  ad 
has  suspiciones  certissim®  res  accederent,  quod  per  fines  Sequa- 
norum  Helvetios  perduxisset,  quod  a  magistratu  iEduorum  accusa- 
retur,  satis  esse  caus®,  arbitrabatur  C®sar,  quare  in  eum  aut  ipse 
animadverteret,  aut  civitatem  animadvertere  juberet.  Semper 
Africanus  Socraticum  Xenophonlem  in  manibus  habebat,  cujus 
in  primis  laudebat  illud,  quod  diceret  eosdcm  labores  non  esse 
®que  graves  imperatori  et  militi,  quod  ipse  honos  laborem  leviorem 
faceret  imperatorium.  Quum  Caligula  ab  ignotis  inter  familiarea 
et  a  parentibus  inter  liberos  heres  nuncuparetur,  derisores  voca 
bat,  quod  post  nuncupationem  vivere  perseverarent.  Non  solum 


J 


80  IMPERATIVE  MOOD  - INFINITIVE  MOOD. 

corrumpi  non  potuerunt  Afri,  sed  etiam  legatos  Lacedsemona 
miserunt,  qui  Lysandrum  accusarent,  quod  sacerdotes  fani  cor- 
rumpere  conatus  esset.  Ab  Apamed  in  Phrygiam  per  regionem 
Aulocrenem  itur;  ibi  ostenditur  platanus,  ex  qua  pependerit  Mar- 
syas,  ab  Apolline  victus.  Causa  coccygi  subjiciendi  pullos  esse 
putatur,  quod  sciat  se  invisam  cunctis  avibus. 

In  Hercynio  saltu  inusitata  genera  avium  accepimus,  quarum 
plumae  ignium  modo  colluceant  noctibus.  Augustus  Thallo,  a 
mauu,  quod  pro  epistola  proditd  denarios  quingentos  accepisset, 
crura  fregit.  Mirabile  videtur,  quod  non  rideat  haruspex,  harus- 
picem  quum  videat.  Plato  escam,  voluptatem  appellat,  quod  ed 
videlicet  homines  capiantur,  ut  pisces  hamo.  Nemo  ipsam  volup¬ 
tatem  quia  voluptas  sit  aspernatur,  aut  odit,  aut  fugit,  sed  quia 
consequuntur  magni  dolores  eos  qui  ratione  voluptatem  sequi  nes- 
ciunt. 


IMPERATIVE  MOOD. 

§  267.  Incipe,  Damastas.  Dicite,  Musse.  Justitiam  cole  et 
pietatem.  Laudator  industria.  Puniuntor  crimina.  Dubitate 
etiam  nunc,  judices,  si  potestis,  a  quo  sit  S.  Roscius  occisus. 
Procul  O,  procul  este,  profani,  totoque  absistite  luco.  O  Jupiter  ! 
serva,  obsecro,  haec  nobis  bona.  Patres  conscripti,  per  majestatem 
populi  Romani  subvenite  misero;  ite  obvidm  injurise.  Magna 
vis  est  in  virtu tibus  :  eas  excita,  si  forte  dormiunt.  Semelse 
Deus,  “  Elige,”  ait :  “  nullam  patiere  repulsam.  Quoque  magis 
credas,  Stygii  quoque  conscia  sunto  numina  torrentis.”  Reges 
honorantor.  Monemini.  Primus  equum  phaleris  insignem  victor 
habeto.  Pythio  Apollini  donum  mittitote,  lasciviam  a  vobis  pro- 
hibetote.  Tu  ne  viola  Cererem.  Nimium  ne  crede  colori. 
Queeso,  animum  ne  desponde.  Ne  qua  meis  esto  dictis  mora ; 
neve  quis  ob  inceptum  subitum  mihi  segnior  ito.  Fac,  ne  quid 
aliud  cures,  nisi  ut  quam  commodissime  convalescas.  Cave 
facias.  Nolite  id  velle,  quod  fieri  non  potest.  Cura,  ut  valeas. 

Amicitia  regi  Antiocho  cum  populo  Romano  his  legibus  esto. 
Excedito  urbibus,  agris,  vicis,  castellis  cis  Taurummontem  usque 
ad  Tanaim  amnem.  Divis  omnibus  pontifices,  singulis  flamines 
sunto  :  virginesque  Vestales  in  urbe  custodiunto  ignem  sempiter- 
num.  Non  satis  est  pulchra  esse  poemata :  dulcia  sunto,  et  quo- 
cunque  volunt,  animum  auditoris  agunto.  Ad  Rubiconem  flumen 
Caesar,  “  Eatur,”  inquit,  “  quo  deorum  ostenta  et  inimicorum  ini- 
quitas  vocat.  Jacta  alea  esto.”  Cura,  ut  quam  primum  venias. 
Magnum  fac  animum  habeas  et  spem  bonam.  Noli,  Lupe,  ex 
taciturnitate  nostra,  quid  aut  probemus  aut  improbemus,  judicare 


INFINITIVE  MOOD. 


§  268,  2.  Solent  diu  cogitare  omnes,  qui  magna  negotia  volunt 
agere.  Pelopidas  non  dubitavit,  simul  ac  conspexit  hostem,  con- 


INFINITIVE  MOOD. 


81 


ligere.  Postuldbimus  nobis  illud,  quod  dubium  sit,  concedi  A 
Milonis  inimicij  saepissime  dicitur,  caedem,  in  quA  P.  Clodius  occi- 
sus  est,  senatum  judicasse  contra  rempublicam  esse  f’actam. 
Dianae  Ephesias  fanum  communiter  a  civitatibus  Asiae  factum 
fama  ferebat.  Plerique  amicos  eos  potissiinum  diligunt,  ex  quibus 
sperant  se  maximum  fructum  esse  capturos.  Britanni  obsides 
daturos,  quaeque  Caesar  imperasset,  sese  facturos  polliciti  sunt. 
Desinat  elatis  quisquam  confidere  rebus;  omnia  mors  aequat. 

Me  Athenis  audire  ex  Phaedro  meo  memini,  Gellium  Athenis 
philosophos  in  unum  locum  convocAsse.  -Nonne  meministi 
clamare  te,  omnia  periisse.  Ego  Q.  Scaevolam  augurem  me- 
moriA  teneo,  cum  esset  summA  seneotute,  quotidie  facere  omni¬ 
bus  conveniendi  sui  potestatem.  Recordor  longe  omnibus  unum 
anteferre  Demosthenem  Et  me  absentem,  et  meos  praesentes  a 
te  defensos  esse  memini.  MemoriA  tenetis,  CottA  et  Torquato 
consulibus,  complures  in  Capitolio  res  de  coelo  esse  percussas. 
Habemus  senatus  consultum,  quo  ex  senatus  consulto  conf'estim 
interfectum  te  esse,  Catilina,  convenit.  Non  satis  est  reprehen- 
disse  peccantem,  si  non  doceas  recti  viam.  Cato  affirmat,  se 
vivo,  Pontinium  non  triumphare.  Nervii,  quae  imperarentur, 
facere  dixerunt.  Caesar  intelligebat,  magno  cum  provinciae  pe- 
riculo  futurum,  ut  homines  bellicosos,  populi  Romani  inimicos, 
locis  patentibus  maximeque  frumentariis  finitimos  haberet.  Pom- 
peius  dixerat,  priusquam  concurrerent  acies,  fore,  uti  exercitus 
Csesaris  pelleretur. 


INFINITIVE  MOOD  AS  A  SUBJECT. 

§  269.  Non  referre  beneficiis  gratias  et  est  turpe,  et  apud 
omnes  habetur  ;  parentes  suos  non  amare  impium  est.  Rari  sunt 
casus,  etiamsi  graves,  naufragium  facere,  vehiculo  everti ;  ab 
homine  homini  periculum  quotidianum.  Turpe  est  aliud  loqui, 
aliud  sentire;  quanto  turpius  aliud  scribere,  aliud  sentire  !  Nihil 
est  aliud  pulchre  et  oratorie  dicere,  nisi  optimis  sententiis  verbis 
que  lectissimis  dicere.  Quid  est  aliud  tollere  e  vitA  vitoe  societa 
tern,  quam  tollere  amicorum  colloquia  absentium?  Negato  sane, 
si  voles,  pecuniam  accepisse.  P.  Decius  dixit,  sibi  in  somnis 
visum  esse,  cbm  in  mediis  hostibus  versaretur,  occidere  cum 
maximA  gloriA. 

Fugere  cum  patria  nostra  oppugnatur  est  turpe.  Compescere 
linguam  non  minima  est  virtus.  Videre  solem  est  jucundum. 
Heu  !  qu Am  difficile  est  crimen  non  prodere  vultu  !  In  scientiA 
excellere  pulchrum  est;  sed  nescire  turpe.  Aliud  est  Latine. 
aliud  graminatice  loqui.  Emori  fortiter  est  nobilius,  quam  vivere 
turpiter.  Facile  est  opprimere  innocentem. 

Intra  duodecim  ferine  annos,  consules  fuere  Metelli,  aut  censo- 
rcs  aut  triumpliarunt  amplius  duodecim  ;  ut  appareat  quemadmo- 
dum  ui»bium  imperiorumque,  ita  gentium  fortunam  nunc  florere, 
nunc  senescere,  nunc  interire.  Convenit  inter  omnes  non  liberta- 


82 


INFINITIVE  MOOD. 


tem  Modesto  deberi,  quia  non  sit  data.  Credibile  est  hominum 
causa  factum  esse  mundum,  quaeque  in  eo  sint  omnia.  Theophras¬ 
tus  spoliavit  virtutem  suo  decore,  quod  negavit  in  ea  posituin  esse 
beate  vivere. 

Y’erum  est  amicitiam,  nisi  inter  bonos,  esse  non  posse.  Si  mi¬ 
nus  intelligitur,  quanta  vis  arnicitise  concordiceque  sit,  ex  dissensi 
onibus  ac  discordiis  percipi  potest :  quae  enim  domus  tain  stabilis, 
quae  non  odiis  atque  dissidiis  funditus  possit  everti.  Victorem  par- 
cere  victis  aequum  est.  Ad  salutem  civium  inventas  esse  leges 
constat.  Legem  brevem  esse  oportet,  quo  facilius  ab  imperitis 
teneatur. 


INFINITIVE  MOOD  AS  AN  OBJECT. 

§  270.  Ferre  laborem  consuetudo  docet.  Epaminondas  can- 
tare  ad  chordarum  sonum  doctus  est  a  Dionysio.  A  Graecis  Galli 
urbes  mcenibus  cingere  didicerunt.  Oderunt  peccare  boni  virtutis 
amore.  Mcesta  civitas  fuit,  vinci  insueta.  Agricola  fuit  peritus 
obsequi,  eruditusque  utilia  honestis  miscere.  Uterque  princeps 
optimus  erat,  dignusque  alter  eligi,  alter  eligere.  Me  non  primum 
cum  Pompeio,  deinde  cum  optimis  esse?  Tene  hoc,  Atti,  dicere, 
tali  prudentia  praeditum  ?  Me  miserum  !  te  in  tantas  aerumnas 
propter  me  incidisse  !  Consulis  alterius,  quum  nihil  aliud  offende- 
rit,  nomen  invisum  civitati  fuit.  Nimium  Tarquinios  regno  as- 
suesse;  initium  a  Prisco  factum  ;  regnasse  deinde  Servium  Tul- 
lium;  nescire  Tarquinios  privates  vivere.  Tullum  Hostilium 
populus  regem  jussit. 

INFINITIVE  WITHOUT  A  SUBJECT. 

§  271.  Caesar  muturavit  ab  urbe  proficisci.  Pelopidas  non 
dubitavit,  simul  ac  conspexit  hostem,  contligere.  Luna  plena 
aestus  maximos  in  oceano  efficere  consuevit.  Verus  patriae  diceris 
esse  pater.  Lectitavisse  Platonem  studiose  Demosthenes  dicitur. 
Terentii  fabellae  propter  elegantiam  sermonis  putabantur  a  C. 
Laelio  scribi.  Pons  in  Ibero  prope  effectus  nuntiabatur.  Ultra 
Amazones  Hyperborei  esse  memorantur.  Regnante  Lucio  Tar- 
quinio  Superbo  Sybarim  et  Crotonem  Pythagoras  venisse  reperi- 
tur.  Donis  impii  ne  placare  audeant  deos.  Urbes  sine  hominum 
coetu  non  potuissent  nec  aedificari  nec  frequentari.  Quid  de  iis 
cogites  scire  velim.  Miltiades,  multiun  in  imperiis  magistrati- 
busque  versatus,  non  videbatur  posse  esse  privatus,  presertim 
quum  consuetudine  ad  imperii  cupiditatem  trahi  videretur. 
Modo  nuntiatus  est  Silius  Italicus  in  Neapolitano  suo  inedia 
vitam  finisse.  Judicem  me  esse,  non  doctorem  volo.  Timoleon 
maluit  se  diligi,  quam  metui. 

Volo  et  esse  et  haberi  gratus.  ^Elius  Stoicus  esse  voluit ;  ora¬ 
tor  autem  nec  studuit  unquam,  nec  fuit.  Clodius  tribunus  plebis 
fieri  cupit.  Valere  malo,  quain  dives  esse.  Cospi  tibi  molestus 
esse.  Nuntiatur  Afranio,  magnos  comitatus,  qui  iter  habebant  ad 


INFINITIVE  MOOD. 


83 


Caosarem,  ad  flumen  constitisse.  Juxta  Tencteros  Bructeri  olim 
occurrebant;  nunc  Chamavos  et  Angrivarios  immigrasse  narratur. 
Earn  Venerem,  quae  Astarte  vocatur,  Adonidi  nupsisse,  proditum 
est.  Atticum  se  Calvus  noster  dici  oratorem  volebat. 


INFINITIVE  WITH  THE  ACCUSATIVE. 

§  272.  Scis  me  amare  verum.  Noli  oblivisci  'te  esse  Caesa- 
rem.  Poetae  fingunt  Briareuin  habuisse  centum  brachia  et  quin- 
quaginta  capita.  Publius  Scipiodicere  solebat,  nunquam  se  minus 
otiosumesse,  quam  cum  otiosus,  nec  minus  solum,  quam  cum  solus 
esset.  Sepulchrum  Cyri  aperiri  Alexander  jussit.  Socratem  que- 
renti  cuidam,  quod  nihil  sibi  peregrinationes  profuissent,respondisse 
ferunt,  “  Non  immerito  hoc  tibi  evenit,  tecum  enim  peregrinaba- 
ris.”  Myndaridem  aiunt  fuisse,  ex  Sybaritarum  civitate,  qui  quum 
vidisset  fodientem,  et  altius  rastrum  allevantem,  lassum  se  fieri 
questus,  vetuit  eum  illud  opus  in  conspectu  suo  f'acere. 

Hesiodus  negavit  oleae  satorem  fructum  ex  ed  percepisse  quen- 
quam,  tarn  tarda  tunc  res  erat;  at  nunc  in  plantariis  seruntur, 
translatarumque  altero  anno  decerpuntur  baccae.  Finge  aliquem 
nunc  fieri  sapientem,  nondum  esse ;  quam  potitesimhm  eliget  dis- 
ciplinam  ? 


INFINITIVE  AND  SUBJUNCTIVE  AFTER  THAT. 

§  273.  1.  Si  potest  virtus  efficere,  ne  miser  aliquis  sit,  facil 
ius  efficiat,  ut  beatissirnus  sit;  minus  enim  intervalli  est  a  beato 
ad  beatissimum,  quam  a  misero  ad  beatum.  Sol  efficit,  ut  omnia 
floreant,  et  in  suo  quasque  genere  pubescant.  Scite  Chrysippus, 
ut  multa,  “Qui  stadium,”  inquit,  “ currit  eniti  et  contendere  de¬ 
bet,  quam  maxime  possit,  ut  vincat;  supplantare  eum,  quicum 
certet,  nullo  modo  debet.”  Omnis  virtus  nos  ad  se  allicit,  facitque, 
ut  eos  diligamus,  in  quibus  ipsa  inesse  videatur. 

Nunquam  fere  parens  potest  animuni  inducere,  ut  naturam 
ipsam  vincat,  ut  amorern  in  liberos  ejiciat  ex  animo.  Romarn 
veni  ante  diem  quintum  idus  Decembres,  nec  habui  quidquam 
antiquius  quam  ut  Pansam  convenirem,  ex  quo  ea  de  te  cognovi, 
quse  maxime  optabam.  Si  statim  navigas,  nos  Leucade  conse- 
quere;  sin  te  confirmare  vis,  navem  idoneam,  ut  habeas,  diligenter 
videbis. 

2.  Natura  impellit,  ut  hominum  coetus  studeat  parare  ea,  quae 
suppeditent  et  ad  cultum  et  ad  victum.  Si  non  ipso  honesto 
movemur,  ut  boni  viri  siinus,  sed  utilitate  aliqua  ac  fructu,  callidi 
suinus,  non  boni. 

Pompeiurn  inonere  non  desistimus,  ut  magnam  hanc  infamiain 
fugiat :  sed  plane  nec  precibus  nostris  nec  admonitionibus  relin- 
quit  locum.  Librurn  proxime  scripsi  de  optirno  genere  dicendi, 
quam  dicam  tuis,  ut  describant,  et  ad  te  mittant.  Quum  Athe- 
nienses  Delphos  rnisissent  consultum,  quidnam  facerent  de  rebus 


84 


PARTICIPLES. 


suis,  Pythia  respondit,  ut  moenibus  ligneis  se  munirent.  Caesar 
Trebonio  magnopere  mandaverat,  ne  per  vim  oppidum  expugnari 
pateretur.  Mandat  Caesar  Voluseno,  uti  exploratis  omnibus 
rebus,  ad  se  quam  primum  revertatur.  Hoc  ei  quem  instituo 
primiim  praecfpiam,  quascunque  causas  erit  acturus,  ut  eas  dil- 
igenter  penitusque  cognoscat.  Edicere  est  ausus  Piso,  ut  senatus 
ad  vestitum  rediret.  Pestilentia  civitatem  adorta,  coegit  senatum 
imperare  decemviris,  ut  libros  Sibyllinos  inspicerent.  «  Dictator 
tribunis  militum  imperavit,  ut  sarcinas  in  unum  conjici  juberent. 

4.  Illi  qui  Graeciae  formas  rerumpublicarum  dederunt,  corpora 
juvenum  firmari  labore  voluerunt.  Quum  aliquem  apud  te  lau- 
davero  tuorum  familiarium,  volarn  ilium  scire  ex  te  me  id  fecisse. 
Volo  uti  mihi  respondeas,  numquis  ex  toto  collegio  legem  sit 
ausus  ferre  praeter  unum  te. 

Nunquam  ego  a  diis  immort.alibus  optabo,  Quirites,  invidiee  meae 
levandae  causa,  ut  L.  Catilinam  ducere  exercitum  hostium  audi- 
atis  ;  sed  triduo  audietis.  Optabat  Caligula  ut  populus  Romanus 
unam  cervicem  haberet.  Natura  non  patitur  ut  aliorum  spoliis 
facultates  nostras  augeamus.  Augustus  dominum  se  appellari,  ne 
a  liberis  quidem  aut^nepotibus  suis  passus  est. 

5.  Dolet  me,  quod  stomacharis.  Mea  facta  probari  abs  te, 
gaudeo. 

N.  9.  Multum  interest  inter  dare  et  accipere.  Quid  crimen 
dicis,  preeter  amare,  meum  ? 


PARTICIPLES. 

§  274.  1.  Cicero,  per  legatos  cuncta  edoctus,  proetoribus 
imperat.  Aliquamdiu  Latin®  legiones,  longii  societate  militiam 
Romanam  edoctae,  restabant.  Nostra  legens  utere  tuo  judicio. 
Mummius  fuit  argutus  orator,  sed  fugiens  non  modo  dicendi, 
verum  etiam  cogitandi  laborem.  Lex  est  recta  ratio,  imperans 
honesta,  probibens  contraria.  Succenso  templo  Jovis  optimi 
maximi,  Vitellius,  pcenitens  facti,  in  alios  culpam  contulit. 
Qukm  miser  est  virtutis  famulatus  servientis  voluptati  !  Ani- 
malium  alia  rationis  expertia  sunt,  alia  ratione  utentia.  Alex¬ 
ander,  Persidis  fines  aditurus,  Susa  urbem  Archelao  tradidit. 
Vercingetorix,  proditionis  insimulatus,  ad  omnia  crimina  respondit. 
Non  corpori  solum  subveniendum  esty  sed  menti  atque  animo 
multo  magis.  Grcecis  utendurn  erit  vocabulis.  Eudoxus  sic 
opinatur,  Chaldaeis  minime  esse  credendum.  Nemo  unquam 
sapiens  proditori  credendum  putavit.  Suo  cuique  judicio  utendurn 
“st.  Aguntur  bona  multorum  civium,  quibus  est  a  vobis  consu- 
lendum.  Aliquando  isti  principes,  et  sibi,  et  ceteris,  populi  Ro¬ 
mani  universi  auctoritati  parendum  esse  fateantur. 

2.  Catonem  vidi  in  bibliothec&  sedentem,  multis  circutnfusurn 
Stoicorum  libris.  Tiresiam,  quem  sapientem  fingunt  poet®,  nun¬ 
quam  inducunt  deplorantem  csecitatem  suam.  Vitellius  suasit 
senatui,  ut  ad  Flavium  Sabinum  legatos  milteret,  pacem,  aut 


PARTICIPLES. 


85 


certe  tempus  ad  consultandum  petituros.  Alexander  moriens 
annulum  suum  dederat  Perdiccoe.  Iliad  exploratum  habeto, 
nihil  fieri  potuisse  sine  causa.  Siculi  ad  rneain  fidem,  quarn 
habent  spectatam  jam  et  diu  cognitam,  confugiunt.  Romani  in 
Asia  pecunias  magnas  collocatas  babent.  Domestica  curd  te 
levatum  volo.  Legiones,  bello  confecto,  missas  fieri  placet.  In- 
ventum  tibi  curabo  et  add  actum.  Hoc  ego  tibi  effectual  reddam. 
Lacedoemoniis  nulla  res  tanto  fuit  dainno,  quam  disciplina  Ly- 
curgi,  cui  per  septingentos  annos  adsueverant,  sublata.  Ad  Pru- 
siam  regem  legatus  Quinctius  Flamininus  venit,  quern  suspectum 
Romanis  et  receptus  Hannibal  et  bellum  adversus  Eumenem 
moturn  reddiderant.  Aratus  Sicyonius  ad  Ptolemaeum  venit,  qui 
turn  regnabat,  alter  post  Alexandriam  conditam,  petivitque  pe- 
cuniam,  ut  patriam  liberaret. 

Major  ex  civibus  amissis  dolor,  quam  laetitia  fusis  hostibus  fuit. 
Conon  plus  tristitioe  ex  incensa  et  dirutd  a  Lacedsemoniis  patrid, 
quam  laetitite  ex  recuperata  cepit.  Regnatum  est  Romse,  ab  con- 
dita  urbe  ad  liberatam,  annos  ducentos  quadraginta  quatuor. 
Decemviri  libros  Sibyllinos  inspicere  jussi  sunt,  propter  territos 
homines  novis  prodigiis.  Anno  fere  octogesimo  post  Trojam  cap- 
tam  Pelopis  progenies,  quae  omni  hoc  tempore  Peloponnesi  impe- 
rium  obtinuerat,  ab  Heraclidis  expellitur. 

R.  6,  (a.)  Alexander  milites  a  populatione  Asiae  prohibuit, 
non  perdenda  ea  esse  praefatus,  quae  possessuri  venerint.  Rex 
Hephaestionem  in  regionem  Bactrianam  misit,  commeatus  in  hie- 
mem  paraturum. 

Slultus  est,  qui  equum  emturus  non  ipsum  inspicit,  sed  stratum 
ejus  ac  fraenos.  Arsanes  igni  ferroque  Ciliciam  vastat,  ut  hosti 
solitudinem  faciat;  quidquid  usui  esse  potest  corrumpit,  sterile  ac 
nudum  solum,  quod  tueri  nequibat,  relicturus.  Catilina  ad  praepa- 
ratum  a  Manlio  in  Etruria  exercitum  proficiscitur,  signa  illaturus 
urbi.  Brutus  consul  ita  praslio  uno  accidit  Vestinorum  res,  ut 
dilaberentur  in  oppida,  mcnnibus  se  defensuri. 

R.  7 ,  (a.)  iEdem  in  capitolio  Jovi  optimo  maximo  bello  Sa- 
bino  faciendam  vovit  Tarquinius.  Epistolam  meam  pervulgatam 
esse  non  molest^  fero  ;  quin  etiam  ipse  multis  dedi  describendarn. 
Mummius  tarn  rudis  fuit,  ut,  capta  Corintho,  quum  maximorum 
artificum  perfectas  manibus  tabulas  ac  statuas  in  Italiam  portandas 
locaret,  juberet  praedici  conducentibus,  si  eas  perdidissent,  novas 
redditaros.  Quo  facilids  urbs  adiretur,  Augustus  triumpbalibus 
viris  ex  manubiali  pecunii  vias  sternendas  distribuit. 

Athenienses  sua  omnia,  quae  moveri  poterant,  partial  Troezena, 
partim  Salamina  asportarunt,  arcemque  sacerdotibus  paucisque 
majoribus  natu,  ac  sacra  procuranda,  tradunt.  Publius  Cornelius 
cum  omnibus  matronis  Ostiam  ire  jussus  est  obviiun  deae,  et  in 
terrain  elatam  tradere  earn  ferendam  matronis.  Hanc  epistolam 
scripsi  ante  lucem,  ad  lychnuchum  ligneolum,  qui  mihi  erat  per- 
jucundus,  quod  eum  te  aiebant,  quum  esses  Sami,  curiisse  facien¬ 
dum.  Partitis  post  victoriam  officiis,  Antonius  Orientem  ordinan 
8 


PARTICIPLES. 


86 

dum,  Octavianus  veteranos  in  Italiam  reducendos  et  municipals 
bus  agris  collocandos  recepit. 


PRESENT. 

R.  8.  Lex  est  ratio  summa,  insita  in  natura,  quae  jubet  ea, 
quae  facienda  sunt,  prohibetque  contraria.  Omnis  respublica  con- 
silio  quodam  regenda  est,  ut  diuturna  sit ;  id  autem  consilium  aut 
uni  tribuendum  est,  aut  delectis  quibusdam,  aut  suscipiendum  est 
multitudini  atque  omnibus.  Multi  scriptores,  de  Iliacis  dicentes, 
Myrmidonum  regionem  Thessaliam  vocant ;  tragici  frequentissime 
id  faciunt;  quibus  minimii  id  concedendum. 

Eadem  in  senatu  sed  rninore  apparatu  agenda  ;  multis  enim  aliis 
relinquendus  dicendi  locus,  vitanda  etiam  ingenii  ostentationis  sus- 
picio.  Esse  praestantem  aliquam  aeternamque  naturam,  et  earn 
suspiciendam  admirandamque  hominum  generi,  pulchritudo  mundi 
ordoque  rerum  coelestium  cogit  confiteri.  Res  gestae  Romanorum 
neque  cum  Graecis,  neque  ullft.  cum  gente  sunt  conferenda.  Non 
rnihi  videtur,  quod  hi  venerunt,  alius  nobis  sermo  esse  quaerendus, 
sed  dicendum  dignum  aliquid  horum  auribus. 


PAST. 

lmminebant  Seleucus,  Lysimachus,  Ptolemaeus,  opibus  jam 
valentes,  cum  quibus  Eumeni  erat  dimicandum.  Diu  mihi  quae¬ 
rendus  fuisset  Aruleno  Rustico  gener,  nisi  paratus  et  quasi  pro- 
visus  esset  Minucius  Acilianus.  Sermone  Graeco  Tiberius, 
maximeque  in  senatu,  abstinuit ;  adeo  quidem  ut  monopolium 
nominaturus  prius  veniam  postulurit,  quod  sibi  verbo  peregrino 
utendum  esset. 

Quornodo  fieri  potuit  ut  Lacedaemon  turn  bonis  uteretur  justis- 
que  legibus,  quum  esset  habendus  rex,  quicumque  genere  regio 
natus  esset  ?  Magis  id  miserum,  consumi  senectute,  quum  earn 
vitam,  quae  tamen  esset  reddenda,  pro  patrid  potissimum  reddere. 
Cyrus  justissimus  fuit  sapientissimusque  rex,  tamen  respublica 
non  maxime  expetenda  fuisse  videtur,  quum  regeretur  unius 
nutu.  Quae  observanda  essent  multa,  Nutna  constituit,  sed  ea 
sine  impensd. 


FUTURE. 

Si  Galli  bellum  facere  conabuntur,  excitandus  nobis  erit  ab 
inferis  C.  Marius.  Quum  studia  juvenis  extra  paternum  limen 
proferenda  sunt,  jam  circumspiciendus  erit  rhetor  Latinus,  cujus 
scholae  severitas  castitasque  constet. 

Altihs  ibunt,  qui  ad  summa  nituntur,  quam  qui,  praesumta  despe- 
ratione,  quo  velint  evadendi,  protinus  circa  ima  substiterint ;  quo 


GERUNDS  AND  GERUNDIVES. 


87 


magis  irnpetranda  erit  venia,  si  ne  minora  quidem  prasteribo.  Ne 
sit  praeceptor  dissimulator  eorum,  quse  erunt  emendanda,  simplex 
in  docendo,  patiens  laboris,  assiduus  potius  quam  immodicus. 
Quum  ad  eas  in  studiis  vires  pervenerit  puer,  ut  prima  rhetoruin 
prsecepta  mente  consequi  possit,  tradendus  ejus  artis  magistris 
erit. 

3,  (a.)  Nemo,  cunctam  intuens  terram,  de  divini  provi dentil 
dubitabit.  Alexandri,  vix  ingressi  flumen,  subito  horrere  artus  et 
rigere  cceperunt.  Rex  epistolam  Parmenionis  Philippum  legere 
jubet,  nec  a  vultu  legentis  movit  oculos,  ratus  se  aliquas  con- 
scientiae  notas  in  ipso  ore  posse  deprehendere.  Alexander,  quam 
regionem  Darius  petisset  omni  cura  vestigans,  tamen  explorare 
non  poterat;  more  quodam  Persarum  arcana  regum  mira  celan- 
tium  fide. 

Lectica,  qua  vehebatur  Tiberius,  vepribus  impedita,  explorato- 
rem  vise,  primarium  cohortium  centurionem,  stratum  humi  paene  ad 
necem  verberavit  Omnia  nos  desiderata  magis  quam  assidue 
percepta  delectant.  Quaedam  serpentes,  ortae  extra  aquam,  simul 
ac  primurn  niti  possunt,  aquam  persequuntur.  Dionysius  cultros 
metuens  tonsorios,  candenti  carbone  sibi  adurebat  capillurn. 


GERUNDS  AND  GERUNDIVES. 

§  275.  Cupidus  sum  satisfaciendirempublicam.  Decemviris 
omnes  provincias  obeundi,  liberos  populos  agris  multandi  summa 
potestas  datur,  quum  velint.  Nullam  moram  interponendam  in- 
sequendi  M.  Antonium  putavi.  Equidem  efFeror  studio  patres 
vestros  videndi. 

Lex  Cornelia  definite  potestatem  Pompeio  civitatem  donandi 
dederat.  Legati  Germanorum  a  Caesare  petebant,  sibi  uti  potes¬ 
tatem  faceret  in  Ubios  legatos  mittendi.  Romae  privatis  jus  non 
erat  vocandi  senatuin.  Consul  experiendi  animos  militum  causa 
parumper  moratus  est.  Nulla  causa  justa  cuiquam  esse  potest 
contra  patriam  arma  capiendi.  lnjurias  ferendo  majorem  laudem, 
quam  ulciscendo,  mereberis. 

II.  R.  2.  Agebat  infelicem  Alexandrum  furor  alicna  devas- 
tandi,  et  ad  ignota  mittebat.  Dialectica  est  ars  vera  ac  falsa 
dijudicandi. 

Ita  nati  sumus,  ut  et  agendi  aliquid  et  diligendi  aliquos  principia 
in  nobis  contineremus.  Grsecorum  morbus  fuit  in  literarum  inutil- 
ium  studiis  occupari ;  et  Romanos  quoque  invasit  inane  studium 
Bupervacua  discendi. 


GERUNDS. 

III.  R.  I.  A  vari  homines  non  solum  libidine  augendi  cruci- 
antur,  sed  etiam  amittendi  metu.  Parsimonia  estscientia  vitandi 
sumptus  supervacuos,  aut  ars  re  familiari  moderate  utendi.  Ut 
ouisque  optime  dicit,  ita  maxime  dicendi  difficultatem  pertiinescit. 


88 


GERUNDS  AND  GERUNDIVES. 


Eparninondas  erat  studiosus  audiendi ;  ex  hoc  enim  facillime 
disci  arbitrabatur.  Magna  pars  Babyloniorum  constiterat  in  mu- 
ris  avida  cognoscendi  Alexandrum.  Consuetudo  exercitatioque 
et  intelligent^  prudentiam  acuit,  et  eloquendi  celeritatem  incitat. 


GERUNDIVES. 

III.  R.  1.  Romulum  et  Remurn  cupido  cepit  in  iis  locis. 
ubi  expositi  et  educati  erant,  urbis  condendae.  Hannibal  opin- 
ionein  de  se  auxit,  conatu  tam  audaci  trajiciendarum  Alpium. 
Omnia  judicia  aut  distrahendarum  controversiarum  aut  punien- 
dorum  maleficiorum  causft  reperta  sunt.  Aut  voluptates  omit- 
tuntur  majorum  voluptatum  adipiscendarum  caus&,  aut  dolores 
suscipiuntur  majorum  dolorum  eftugiendorum  causa.  Sustinendi 
muneris  propter  imbecillitatem  difficultas  minime  cadit  in  majes- 
tatem  Dei.  Quae  Marius  gloriosa  modo,  neque  belli  patrandi 
cognovit. 

Non  negatur  Demosthenem  summam  vim  habuisse  dicendi,  sed 
constat  quoque  eum  Platonis  studiosum  audiendi  fuisse.  Pacis 
inter  cives  conciliandoe  te  cupidum  esse  laetor.  Zeno  Eleaticus 
omnia  perpessus  est,  potius  qui\m  conscios  delendae  tyrannidis 
indicaret.  Verum  est,  si  quis  ignarus  sit  faciendae  ac  poliendae 
orationis,  eum  non  posse  id  ipsum,  quod  sciat,  diserte  dicere. 


GERUNDS. 

III.  R.  2.  In  culice  natura  telum  ita  formavit,  ut  fodiendo 
acuminatum  pariter,  et  sorbendo  fistulosum  esset.  Limus  ranas 
generat  truncas  pedum  ;  mox  apta  natando  crura  dat.  Apameae 
cum  essem,  multarum  civitatum  principes  ad  me  detulerunt,  sum- 
tus  decerni  legatis  nimis  magnos,  cum  solvendo  civitates  non 
essent.  Pompeii  theatrum,  igne  fortuito  haustum,  Tiberius  ex - 
structurum  pollicitus  est,  quod  nemo  e  f'amiliti  restaurando  suffi- 
ceret. 


GERUNDIVES. 

III.  R.  2.  Lignum  aridum  materia  est  idonea  eliciendis 
ignibus.  Ver  tanquam  adolescentiam  significat,  futurosque 
1'ructus  ostendit;  reliqua  tempora  demetendis  fructibus  et  per- 
cipiendis  accommodata  sunt.  Sunt  nonnulli  acuendis  puerorum 
ingeniis  non  inutiles  lusus.  Cleanthes  aquam  hausit,  et  rigando 
hortulo  locavit  manus.  Neque  mihi  licet,  neque  est  integrum, 
ut  meum  laborem  hominum  periculis  sublevandis  non  impertiam. 
Materies  ex  Libano  monte,  ratibus  et  turribus  conficiendis,  vehe- 
6atur.  Rubens  ferrum  non  est  tundendo,  nec  donee  excandescat. 
Charta  emporetica  non  est  scribendo,  et  merciurn  involucris 
usum  praebet. 


GERUNDS  AND  GERUNDIVES. 


89 


Galli  Transalpini  haud  procul  inde  ubi  nunc  Aquileia  est  locum 
oppido  condendo  ceperunt.  Decemviros  legibus  scribendis  intra 
decern  annos  creavit  populus  Roraanus,  et  e  republic^  sustulit. 
Conciliator  nuptiarum  filise  Attici  cum  Vipsanio  Agrippa,  fuit  M. 
Antonius,  triumvir  reipublic®  constituend®.  Jam  hlii  Anci  prope 
puberem  ®tatem  erant;  eo  rnagis  Tarquinius  instare  ut  quampri- 
mum  comitia  regi  creando  fierent. 

o 


GERUNDS. 

III.  R.  3.  Non  solum  ad  discendum  propensi  sumus,  sed 
etiam  ad  docendum.  Bene  sentire,  recteque  iacere  satis  est  ad 
bene  beateque  vivendum.  Ut  ad  aranduin  bos,  ad  indagandum 
canis,  sic  homo  ad  duas  res,  ad  intelligendum  et  agendum  natus 
est.  Te  laus  allicere  ad  recte  faciendum  non  potest.  Reprehen- 
debatur  C®sar,  quod  inter  spectandum  epistolis  libellisque  legen- 
dis  aut  rescribendis  vacaret.  Palus  Romanos  ad  insequendum 
tardabat.  Mores  puerorum  se  inter  ludendum  simplicius  dete- 
gunt.  Flagitiosum  est,  eum,  a  quo  pecuniam  ob  absolvendum 
acceperis,  condexnnare.  Equi  ante  domandum  ingentes  tollunt 
animos.  Non  solum  est  oratoris  docere,  sed  plus  eloquentia'circa 
movendum  valet. 

Quanto  maturior  oliv®  bacca,  tanto  pinguior  succus,  minusque 
gratus ;  optima  autein  setas  ad  decerpendum,  incipiente  bacca 
nigrescere.  Optimum  est  ut  ii,  qui  praesunt  reipublicae,  legum 
similes  sint,  quae  ad  puniendurrf  non  iracundi^,  sed  sequitate  ducun- 
tur.  Alexander,  accepto  poculo,  epistolam  medico  tradidit,  atque 
rta  inter  bibendum  oculos  in  vultum  le^entis  intendit. 

O 


GERUNDIVES. 

III.  R.  3.  Qui  se  ipse  ncfvit,  aliquid  sentiet  se  habere  divi- 
num,  intelligetque  quanta  instrumenta  habeat  ad  adipiscendam 
sapientiam.  Pythagoras  Babyloniam  ad  perdiscendos  siderum 
motus  originemque  mundi  profectus  est ;  inde  Cretam  et  Lace- 
dffiinona,  ad  cognoscendas  Minors  et  Lycurgi  leges,  contendit. 
Palpebr®,  quae  sunt  tegmenta  oculorum,  moHissimce  tactu,  ap- 
tissime  fact®  et  ad  claudendas  pupulas,  ne  quid  incideret,  et  ad 
aperiendas.  Homo  magna  habet  instrumenta  ad  obtinendam 
adipiscendamque  sapientiam.  Natura  animum  hominis  sensibus 
ornavit  ad  res  percipiendas  idoneis.  E  terr®  cavernis  ferrum 
elicimus,  rern  ad  colendos  agros  necessariam.  Multitudo  pecudum 
partim  ad  vescendum,  partim  ad  cultus  agrorum,  partim  ad  ve- 
hendum,  partim  ad  corpora  vestienda  facta  est. 

Nemo  ad  dandam  veniam  difficilior  est,  quam  qui  illam  petere 
s®pius  meruit.  Si  et  me  et  Taciturn  probas,  de  Rufo  quoque 
necesse  est  idem  sentias,  quum  sit  ad  connectendas  amicitias  vel 
•.enacissitnum  vinculum  niorum  similitudo. 

8  * 


00 


SUPINES. 


GERUNDS. 

III.  R.  4.  Paulatim  recipiendo  in  civitatem  socios  ltalicos, 
quiarma  aut  non  ceperantaut  deposuerant,  maturius  vires  civitatis 
refectse  sunt.  Equidein  puto  virtutem  hominibus  instituendo  et 
persuadendo  non  minis  et  vi  ac  metu  tradi.  Socrates  percunc- 
tando  atque  interrogando  elicere  solebat  eoruin  opiniones,  quibus- 
cum  disserebat.  Lycurgi  leges  erudiunt  juventutem  venando, 
currendo,  esuriendo,  sitiendo,  algendo,  aestuando. 

Nihil  agendo  homines  male  agere  discunt.  Homines  ad  JDeiun 
nulla  re  propius  accedunt,  quam  salutem  hominibus  dando.  Fac 
tibi  jucundam  vitam,  omnem  pro  ilia  sollicitudinem  deponendo. 
Convenit  quum  in  dando  munificum  esse,  turn  in  exigendo  non 
acerbum.  Prohibenda  maxime  est  ira  in  puniendo;  nunquam 
enim,  qui  iratus  accedet  ad  pcenam,  mediocritatem  illam  tenebit, 
quae  est  inter  nimium  et  parum.  Non  potest  exercitum  is  conti- 
nere  imperator,  qui  se  ipsum  non  continet,  neque  severus  esse  in 
judicando,  qui  alios  in  se  severos  esse  judices  non  vult.  Nullum 
est  tantum  malum,  quod  non  putem  impendere  :  sed  quum  plus  in 
metuendo  mali  sit,  quam  in  ipso  illo  quod  timetur,  desino.  Nec 
Aristotelem  in  philosophic  deterruit  a  scribendo  ainplitudo  Plato- 
nis,  nec  ipse  Aristoteles,  admirabili  quCdam  scientia  et  copia  cete- 
rorum  studia  restinxit.  Facere  recte  cives  suos  princeps  bonus 
faciendo  docet ;  quumque  sit  imperio  maximus,  exemplo  major  est. 


GERUNDIVES. 

III.  R.  4.  In  voluptate  spernenda  ac  rcpudiandC  virtus  vel 
maxime  cernitur.  Exercendum  corpus  est,  ut  obedire  rationi  pos- 
sit,  in  exsequendis  negotiis  et  in  labore  tolerando.  Difficilis  res, 
ac  multum  et  saepe  quaesita,  suffragia,  in  magistratu  mandando, 
aut  reo  judicando,  aut  lege  sciscenda,  clam  an  palam  ferre  melids 
esset.  Multi  in  equis  parandis  adhibent  curam,  in  amicis  eligendis 
negligentes  sunt. 

Sancitum  est  jure  civili,  ut  in  proediis  vendendis  vitia  dicerentur, 
quae  nota  essent  venditori.  Quis  nescit  maximam  vim  existere 
oratoris  in  hominum  mentibus,  vel  ad  iram,  aut  ad  odium,  aut  do- 
lorem  incitandis,  vel  ab  hisce  iisdem  permotionibus  ad  lenitatem 
misericordiamque  revocandis  P  Exercenda  est  memoria,  ediscen- 
dis  ad  verbum  quam  plurimis  et  nostris  scriptis  et  alienis.  Lo- 
quendi  elegantia  expolitur  scientiC  literarum,  augeturque  legendis 
oratoribus  et  poetis. 


SUPINES. 

§  27(5.  I.  Philippus  Algis a  PausaniC,  quum  spectatum  ludos 
ret,  juxta  theatrum  occisus  est.  Divitiacus  Romam  ad  senatum 
venit,  auxilium  postulatum.  In  castra  iEquorum  legati  ab  RomC 


SUPINES. 


91 


venerunt  questum  injurias,  et  ex  fcedere  res  repetitum.  Perdiccas 
iEgyptum  oppugnatum  adversus  PtolemEeum  erat  profectus. 
Veientes,  pacem  petitum,  oratores  Romam  mittunt.  Hannibal 
invictus  patriam  defensum  revocatus  est. 

II.  Ad  Cn.  Pompeium  multi  mortales  oratum  obsecratumque 
venerunt,  ne  meas  fortunas  desereret.  Fabius  Pictor  Delphos  ad 
oraculum  missus  est,  sciscitatum  quibus  precibus  suppliciisque 
deos  possent  placare  Romani.  Bello  Helvetiorum  confecto,  totius 
fere  Gallite  legati  ad  Caesarem  gratulatum  convenerunt.  Galli 
gallinacei  norunt  sidera,  et  ternas  distinguunt  horas  interdiu 
cantu;  cum  sole  cubitum  eunt,  quartaque  castrensi  vigiliA.  ad 
curas  laboremque  nos  revocant.  Praefecti  regis  Persarum  legatos 
miserunt  Athenas  questum,  quod  Chabrias  adversum  regem  bel- 
lum  gereret  cum  HSgyptiis. 

Venerunt  emtum  locum  senatorium  non  solum  veteres  Agrigen- 
tini,  sed  etiam  novi :  factumque  est  ut  pretio  novus  vinceret,  lite- 
rasque  a  praetore  auferret.  Veientes  adversa  pugn&  subacti,  pacem 
petitum  oratores  Romam  mittunt.  Petentibus  Saguntinis,  utqua- 
tenus  tuto  possent  Italiam  spectatum  irent,  duces  dati  literaeque 
per  oppida  missae,  ut  Hispanos  comiter  acciperent.  Hannibal  in 
Italia  invictus,  patriam  adversus  P.  Scipionem  defensum  revocatus 
est,  filium  ejus,  quem  ipse  primum  apud  Rhodanum,  iterum  apud 
Paduvn,  tertio  apud  Trebiam  fugaverat. 

R.  4.  Hue  veni  te  ex  difficultatibus  erepturus.  Turn  ex  con- 
silio  patrum  Romulus  legatos  circa  vicinas  gentes  misit,  qui  so- 
cietatem  peterent.  Copias  suas  Caesar  in  proximum  collem  sub- 
ducit ;  equitatumque,  qui  sustineret  hostium  impetum,  misit.  Is 
praefectos  tribunosque  militum  in  finitimas  civitates,  frumenti  pe- 
tendi  causd  dimisit.  Darius,  rex  Persarum,  mittit  cum  parte 
copiaruin  Megabyzum  ad  subigendam  Thraciam.  Caesar  ad 
cohortandos  milites  decucurrit. 

In  templum  confugit,  deos  auxilium  imploraturus,  atque  oracu¬ 
lum  consulturus.  Ad  flumen  abluturus  sanguiilem  ivit.  Castra 
oppugnatum  venerunt.  Exclusi  eos,  quos  tu  mane  ad  me  saluta- 
tum  miseras.  Hippias  nuper  ad  tuendum  saltum  ab  rege  missus 
erat. 

III.  Quobrevior,  eo  dilucidior  et  cognitu  facilior  narratio  fiet. 
Difficile  dictu  est,  quantopere  conciliet  animos  hominum  comitas 
affabilitasque  sermonis.  Cito  nequitia  subrepit,  virtus  difficilis 
inventu  est,  rectorem  ducemque  desiderat.  Q,uid  est  tam  jucun- 
dum  cognitu  atque  auditu,  quiun  sapientibus  sententiis,  gravibus- 
que  verbis  ornata  oratio  ? 

Hannibal,  incredibile  dictu,  biduo  et  duobus  noctibus  Adrume- 
tum  pervenit,  quod  abest  a  Zama  circiter  millia  passuum  trecenta. 
Humanus  animus  cum  nullo  alio,  nisi  cum  ipso  Deo,  si  hoc  fas  est 
dictu,  comparari  potest.  Quorsum  heec  tam  multa  de  Maximo ? 
at  videatis  nefas  esse  dictu  miseram  fuisse  talem  senectutein. 


92 


ADVERBS - CONJUNCTIONS. 


ADVERBS. 

§  277.  Nae  illi  vehenienter  errant,  si  illam  rneam  pristinani 
lenitatem  perpetuam  sperant  futuram.  Quos  ego  orno?  nempe 
eos,  qui  ipsi  sunt  ornamenta  reipublicae.  Nives  in  alto  mari  non 
cadunt.  Laudibus  haud  minus  quam  praemio,  gaudent  militum 
animi.  A  nostro  juvene  nos  non  amari  plane  mtelligo.  Collis 
praesidio  a  Gallis  non  nimis  firmo  tenebatur.  Non  unquam  alias 
ante  tantus  terror  senatum  invasit.  Julius  Caesar  Corneliam,  Cin- 
nae  quater  consulis  filiam,  duxit  uxorem.  Juno  audierat  hinc  pop- 
ulum  late  regem,  belloque  superbum,  venturum  excidio  Libyae. 
Vibius  est  poeta  ineptus :  nec  tamen  scit  nihil,  et  est  non  inutilis. 
Agesilaus  fuit  corpore  exiguo  et  claudus  altero  pede :  quae  res 
etiam  nonnullam  afferebat  deformitatem.  Populus  solet  non  nun- 
quam  dignos  prseterire.  Aperte  adulantem  nemo  non  videt.  Epic- 
rates  debebat  nullum  nummum  nemini.  Adventus  noster  nemini 
ne  minimo  quidem  fuit  sumtui.  Nunquam  Soipionem  ne  minim& 
quidem  re  offend i.  Nemini  nihil  satis  est.  Pisone  consule  senatui 
non  solum  juvare  rempublicam,  sed  ne  lugere  quidem  licebat. 
Non  modo  proditori,  sed  ne  perfugae  quidem  locus  in  meis  castris 
cuiquam  fuit. 

Cato  escam  malorum  voluptatem  appellat,  quod  e&  videlicet 
homines  capiantur,  ut  hamo  pisces.  Syphacem  regem  in  trium- 
pho  ductum  Polybius,  haudquaquam  spernendus  auctor,  tradit. 
Ita  sum  alilictus,  ut  nemo  unquam.  Non  sum  inscius,  esse  utilita- 
tem  in  historic,  non  modo  voluptatem.  Non  ignoro  quam  sint 
incerti  animi  hominum.  Conon  ssepe  Agesilai  consiliis  obstitit: 
neque  verb  non  fuit  apertum,  si  ille  non  fuisset,  Agesilaum  Asiam 
Tauro  tenus  fuisse  erepturum.  Athenienses  Alcibiadem  nihil  non 
efficere  posse  ducebant.  Senes  non  modo,  quod  non  possunt,  sed 
ne  quantum  possunt  quidem,  coguntur. 


CONJUNCTIONS. 

§  278.  Deus  solus  potest  esse  architectus  et  rector  coeli  et 
terrae.  In  praelio  cita  mors  venit,  aut  victoria  laeta.  Orandum 
est,  ut  sit  mens  sana  in  corpore  sano.  Rex  eris,  si  recte  facis. 
Homines  proniores  sunt  ad  voluptatem,  quiim  ad  virtutem.  Virtus 
eripi  nunquam  potest;  neque  naufragio,  neque  incendio  amittitur. 
Durate,  et  vosmet  rebus  servate  secundis.  Haec  est  mea,  et  hujus 
fratris  mei  germani  patria.  Quatuor  sunt  elementa,  ignis,  a6r, 
terra,  aqua.  Et  monere,  et  moneri  proprium  est  verse  amicitiae. 
Sapiens  et  praeterita  grate  meminit,  et  praesentibus  ita  potitur,  ut 
animadvertat,  quanta  sint  ea,  quiimque  jucunda.  Veneti  et  naves 
habent  plurimas,  et  usu  nauticarum  rerum  reliquos  antecedunt. 


ARRANGEMENT. 


93 


ARRANGEMENT. 

§  279.  C.  Asinius  Pollio  Ciceroni  salutem  dicit.  Verum 
decus  in  virtute  positum  est.  Omnis  virtus  in  actione  consistit. 
Vacare  culpa  maximum  est  solatium.  Civile  bellum  perniciosissi- 
mum  est.  Nihil  in  hoc  mundo  fieri  sine  Deo  potest.  Promissa 
tua  memorid  teneas.  Terra  circum  solem  volvitur.  Homo  doctus 
in  se  semper  divitias  habet.  Dictum  est  igitur  ab  eruditissimis 
viris,  nisi  sapientem,  liberum  esse  neminem.  Quid  est  enim  li- 
bertas?  potestas  vivendi,  ut  velis.  Sensit  in  se  iturn  esse  Brutus 
A  vide  itaque  se  certamini  obtulit.  Huic  homini  parcetis  igitur, 
judices,  cujus  tanta  peccata  sunt.  Aristoteles  quidem  ait,  omnes 
ingen iosos  melancholicos  esse.  Ego  ne  utilem  quidem  arbitror 
esse  nobis  futurarum  rerum  scientiam.  Iphicrates  fuit  talis  dux, 
ut  ne  de  majoribus  natu  quidem  ei  quisquam  anteponeretur. 
Uterque  utrique  est  cordi.  Imponenda  nova  novis  rebus  nomina. 
Aliud  aliis  videtur  optimum.  Codrus  pro  patrid  mortuus  est. 
Stultus  non  novit  silentium  servare.  Miltiades  Persas  vicit  in 
pugna.  Marathonid.  Ut  umbra  corpus  sequitur,  sic  virtutem 
gloria.  Sunt  facta  verbis  difficiliora.  Suavis  est  laborum  prae- 
teritorum  memoria.  An  piscatorem  piscis  amare  potest?  Aut 
prodesse  volunt,  aut  delectare,  poetae.  Non,  quae  praeteriit,  hora 
redire  potest.  Dici  beatus  ante  obitum  nemo  debet.  Ingratus 
est  homo,  qui  non  beneficium  reddit.  Civis  est  is,  qui  patriam 
suam  diligit. 

o 


I 

r 


PROSODY. 


(LESURA. 

1.  Ipse  dei  clypeus  terra  cum  tollitur  im&, 

Mane  rubet ;  terr&que  rubet  cum  conditur  im& 

2.  En,  proles  antiqua  redit ;  concordia,  virtus, 
Cumque  fide  pietas  alta  cervice  vagantur. 

3.  Robora  nec  cuneis,  et  olentem  scindere  cedrum, 
Nec  plaustris  cessant  vectare  gementibus  ornos. 

4.  Sponte  tuus  florebit  ager  cessante  juvenco; 
Ditior  oblatas  mirabitur  incola  messes. 

5.  Non  propter  vitam  faciunt  patriinonia  quidam, 
Sed,  vitio  caeci,  propter  patriinonia  vivunt. 

6.  Sol  fugit,  et  removent  subeuntia  nubila  ccelum, 

Et  gravis,  effusis,  decidit  imber,  aquis. 

7.  Quod  si  quis  monitis  tardas  adverterit  aures, 

Heu,  referet  quanto  verba  dolore  mea  ! 

8.  Arte  laboratae  vincuntur  ab  aequore  puppes. 

Tu  tua  plus  remis  brachia  posse  putes  ? 

9.  Casta  placent  superis  ;  pura  cum  veste  venite, 

Et  manibus  puris  sumite  f’ontis  aquam. 

10.  Corpora  sive  rogus  flammS,  seu  tabe  vetustas. 
Abstulerit,  mala  posse  pati  non  ulla  putetis. 

11.  Multa  dies,  variusque  labor  mutabilis  aevi, 
Retulit  in  melius  ;  multos  alterna  revisens 
Lusit,  et  in  solido  rursus  fortuna  locavit. 

12.  Alternis  idem  tonsas  cessare  novales, 

Et  segnem  patiere  situ  durescere  campum  ; 

Aut  ibi  flava  seres,  mutato  sidere,  farra. 

13.  Lucus  erat  longo  nunquam  violatus  ab  cevo, 
Obscuruin  cingens  connexis  atira  ramis, 

Et  gelidas,  alte  summotis  solibus,  umbras. 


CAESURA. 


14.  Interea  pax  arva  colat ;  pax  Candida  primum 

Duxit  araturos  sub  juga  curva  boves. 

Face  bidens  vomerque  nitent ;  at  tristia  duri 
Militis  in  tenebris  occupat  arma  situs. 

15.  Non  domus  et  fundus,  non  ceris  acervus  et  auri 
iEgroto  domini  deduxit  corpore  febres, 

Non  animo  curas.  Valeat  possessor  oportet, 

Si  comportatis  rebus  bene  cogitat  uti. 

10.  Hie  sedes  augusta  de®,  templique  colendi 
Religiosa  silex,  densis  quam  pinus  obumbrat 
Frqndibus,.et  nulla. luais„ugilante. procella, 
Stridula  coniferi  modulantur  carmina  rami. 

- 3 

1.  Non  ego  falsa  loquar :  ter  acutum  sustulit  ensem, 

Ter  male  sublato  recidit  ense  manus. 

2.  Sed  timor  et  pietas  crudelibus  obstitit  ausis, 

Casta que  man  datum  dextra  refugit  opus. 

3.  Cor  pavet  admonitu  temerat®  sanguine  noctis 

Et  subitus  dextr®  pr®pedit  ossa  tremor. 

4.  Postque  venit  tacitus,  fuscis  circumdatus  alis, 

Somnus,  et  incerto  somnia  vana  pede. 

5.  Lire  vacept  aures,  insanaque  protinus  absint 

Jurgia:  differ  opus,  livida  lingua,  tuum. 

6.  Navita  non  moritur  fluctu,  non  cuspide  miles : 
Oppida,  funerei,  pollent,  immunia  lethi. 

7.  Conditor  Iliados  cantabitur,  atque  Maronis 
Altisoni,  dubiam  facientia,  carmina,  palmarm 

8.  Quit  se  cunque  furens  medio  tulit  agmine  virgo, 
Hac  Aruns  subit,  et  tacitus  vestigia  lustrat. 

9.  Tunc  MaiA  genitum,  qui  fervida  dicta  reportet, 
imperat  acciri.  Cyllenius  astitit  ales, 
Somniferam  quatiens  virgam,  tectusque  galero. 

10.  Paret  Atlantiades  dictis  genitoris,  et  inde 
Summa  pedum  propere  plantaribus  illigat  alis, 
Obnubitque  comas,  et  temperat  astra  galero. 

11.  Principio,  mare  mirantur  non  reddere  majus 
Naturam,  quo  sit  tantus  decursus  aquarum, 
Omnia  quo  veniant  ex  omni  flumina  parte. 

12.  Jamque,  per  emeriti  surgens  confinia  Phoebi, 
Titanis,  late  mundo  subvecta  silenti, 

Rorifera  gelidum  tenuaverat  aera  bigd. 


96 


SYNALiEPIIA  AND  ECTIILIPSIS. 


13.  Tale  tuum  carmen  nobis,  divine  poeta, 

Quale  sopor  fessis  in  gramine ;  quale  per  aestum 
Dulcis  aquae  saliente  sitim  restinguere  rivo. 

14.  Ut  sylvae  foliis  pronos  mutantur  in  annos, 

Prima  cadunt ;  ita  verborum  vetus  interit  aetas, 

Et  juvenum  ritu  florent  modo  nata  vigentque. 

15.  Hie  radiant  flores,  et  prati  viva  voluptas, 

Ingenio  variata  suo  ;  lulgentibus  illic 
Surgunt  strata  toris  ;  hie  mollis  panditur  herba, 
Solicitum  curis  non  abruptura  soporem. 

16.  Quod  caret  alterna  requie,  durabile  non  est. 

Haec  reparat  vires,  f'essaque  membra  novat. 

Arcus,  et  arma  tuae  tibi  sunt  imitanda  Dianas, 

Si  nunquam  cesses  tendere,  mollis  erit. 

17.  iEquoreae  miscentur  aquae  ;  caret  ignibus  aether, 
Caecaque  nox  pretnitur  tenebris  hyemisque  suisque. 
Discutiunt  tarnen  has,  praebentque  micantia  lumen 
Fulmina:  fulmineis  ardescunt  ignibus  undte. 

18.  Movit  et  Eoos  bellorum  fama  recessus, 

Qua  colitur  Ganges,  toto  qui  solus  in  orbe 
Ostia  nascenti  contraria  solvere  Phoebo 
Audet,  et  adversum  fluctus  impellit  in  Eurum. 

19.  Hie  ver  purpureum  ;  varios  hie  flumina  circum 
Fundit  humus  flores  ;  hie  Candida  populus  antro 
Imminet;  et  lentae  texunt  umbracula  vites. 

Hue  ades :  insani  feriant  sine  litora  fluctus 

20.  Dixerat:  ille  novo  madidantes  nectare  pennas 
Concutit,  et  glebas  foecundo  rore  maritat. 

Qulique  volat,  vernus  sequitur  color  ;  omnis  in  herbas 
Turget  humus,  medioque  patent  convexa  sereno. 


SYNALl/EPH A  AND  ECTHLIPSIS. 

1.  Nempe  inter  varias  nutritur  sylva  columnas, 

Laudaturque  domus,  longos  quae  prospicit  agros. 

» 

2.  Vivite  felices,  memores  et  vivite  nostri, 

Sive  erimus,  seu  nos  fata  fuisse  volent. 

3.  Non  agnamve  sinu  pigeat  foetumve  capellae, 

Desertum  oblita  inatre,  referre  domum. 

4.  Res  gestae  regumque  ducumque,  et  tristia  bella, 
Quo  scribi  possent  numero  rnonstravit  Homerus. 


SYNALjEPIIA  AND  ECTIILIPSIS. 


97 


5.  Nullius  addictus  jurare  in  verba  magistri, 

Quo  me  cunque  rapit  tempestus,  deferor  hospes. 

6.  Transit  in  ®statem,  post  ver,  robustior  annus, 

Fitque  valens  juvenis  :  neque  enim  robustior  ®tas 
Ulla,  nec  uberior,  nec,  qu®  magis  ®stuet,  ulla  est. 

7.  At  nisi  purgatum  est  pectus,  qu®  pr®lia  nobis  ! 
Quant®  turn  scindunt  hominem  cupidinis  acres 
Solicitum  cur®  !  quantique  perinde  timores  ! 

8.  Poma  quoque,  ut  primum  truncos  sensere  valentes, 
Et  vires  habuere  suas,  ad  sidera  raptim 

Vi  propria  nituntur,  opisque  haud  indiga  nostr®. 

9.  H®c  cert6  deserta  loca  et  taciturna  querenti, 

Et  vacuum  Zephyri  possidet  aura  nemus. 

Hie  licet  occultos  proferre  impune  dolores, 

Si  mode  sola  queant  saxa  tenere  fidem. 

10.  Nec  rigidi  conterret  eum  incleinentia  cceli, 

Frigida  nec  Bore®  vis  hyemisque  min®. 

Axe  statim  verso,  quin  protinus  exit  in  auras, 

Veris  ut  instantis  nuncia  l®ta  ferat. 

11.  Dissensuque  alitur  rumor;  ceu  murmurat  alti 
Impacata  quies  pelagi,  cum,  flamine  fracto/ 

Durat  adhuc  s®vitque  tumor,  dubiumque  per  ®stum 
Lassa  recedentis  fluitant  vestigia  venti. 

12.  Aut  si  fata  movent,  orbi  generique  paratur 
Humano  matura  lues  ;  terr®ne  dehiscent, 
Subsidentque  urbes  ?  an  toilet  fervidus  aer 
Temperiem  ?  segetes  tellus  infida  negabit  ? 

13.  Utque  solent,  sumtis  in  cursu  viribus,  ire 
Pectore  in  arma  feri  prffitentaque  tela  leones  ; 

Sic  ubi  se  ventis  admiserat  unda  coortis, 

Ibat  in  arma  ratis,  multoque  erat  altior  illis. 

14.  Tune  audire  potes  vesani  murmura  ponti 

Fortis  ?  et  in  dura  nave  jacere  potes  ? 

Tu  pedibus  teneris  positas  fulcire  pruinas  ? 

Tu  potes  insolitas,  Cynthia,  ferre  nives? 

15.  Qualis  ubi  Arctois  Boreas  erupit  ab  antris, 

Aerios  rapido  perverrens  turbine  campos, 

It  c®lo  ferus,  et  piceas  toto  ffithere  nubes 
Insequitur,  dant  victa  locum  et  cava  nubila  cedunt 

16.  Sunt  herb®  dulces  ;  sunt,  qu®  mitescere  flammi 
Mollirique  queant :  nec  vobis  lacteus  humor 
Eripitur,  nec  mella  thymi  redolentia  florem. 

9 


SYNTHESIS,  SYNCOPE,  AND  APOCOPE. 


Prodiga  divitias  alimentaque  mitia  tellus 
Suggerit;  atque  epulas  sine  csede  et  sanguine  praebet. 

17.  Jamque  oratores  aderant  ex  urbe  Latina, 

Velati  ramis  oleae,  veniainque  rogantes. 

18.  Postera  vix  summos  spargebat  lumine  montes 
Orta  dies,  cum  prirm'un  alto  se  gurgite  tollunt 
Solis  equi,  lucemque  elatis  naribus  efflant. 


SYNiERESIS,  SYNCOPE,  AND  APOCOPE. 

1.  Rure  levis  verno  flores  apis  ingerit  alveo, 

Compleat  ut  dulci  sedula  melle  favos. 

2.  Praetereo  sapiens  argentea  :  tolle  periclum, 

Jam  vaga  prosiliet  fraenis  natura  remotis. 

3.  Quae  super  ipse  jacens,  hirsuti  more  leonis, 
Visceraque,  et  carnes,  oblisisque  ossa  medullis, 
Semanimesque  artus,  avidam  condebat  in  alvum. 

4.  Di  patrii,  purgamus  agros,  purgamus  agrestes; 

Vos  mala  de  nostris  pellite  limitibus. 

Neu  seges  eludat  messem  fallacibus  herbis; 

Neu  timeat  celeres  segnior  agna  lupos. 

5.  Tempora  digereret  cum  conditor  urbis,  in  anno 

Constituit  menses  quinque  bis  esse  suo. 

Scilicet  arma  magis  quam  sidera,  Romule,  noras ; 
Curaque  finitimos  vincere  major  erat. 

6.  Marmora  Messalae  findit  caprificus,  et  audax 

Dimidios  Crispi  mulio  ridet  equos. 

At  chartis  nec  furta  nocent,  et  saecula  prosunt, 
Solaque  non  norunt  haec  monumenta  mori. 

7.  Perpetuoque  comans  jam  deflorescit  oliva; 

Fugit  et  aerisonam  diva  perosa  tubam  : 

Fugit  Io  terris,  et  jam  non  ultima  virgo 
Creditur  ad  superas  justa  volasse  domos. 

8.  Tu  mihi,  supremae  praescripta  ad  Candida  callis 
Currenti,  spatium  praemonstra,  callida  musa, 
Calliope,  requies  hominum,  divdmque  voluptas  ; 

Te  duce,  ut  insigni  capiam  cum  laude  coronam. 

9  Saucius  ille  gravi  venantfim  vulnere  pectus, 

Turn  demum  movet  arma  leo;  gaudetque  comantes 
Excutiens  cervice  toros,  fixumque  latronis 
Impavidus  frangit  telum,  et  fremit  ore  cruento. 


DIAERESIS,  EPENTHESIS, 


AND  PARAGOGE. 


99 


10.  Tunc  mihi  vita  foret  dulcis ;  nec  tristia  nossem 

Arma,  nec  audissem  corde  micante  tubam. 

11.  Vehemens,  et  liquidus,  puroque  simillimus  amm, 
Fundet  opes,  Latiumque  beabit  divite  lingua. 

12.  Cur  eget  indignus  quisquam,  le  divite  ?  Quare 
Templa  ruunt  antiqua  dedni  ?  Cur,  improbe,  carae 
Non  aliquid  patriae  tanto  emetiris  acervo  ? 

13.  Turn  dextrae  virgam  inseruit,  qua  pellere  dulces 
Aut  suadere  iterum  somnos,  qua  nigra  subire 
Tartara  et  exanomes  animare  assueverat  umbras. 

o 

14.  Audierant  Zephyri  vocem  gemitusque  dolentis, 

Et  mcestis  venti  congemuere  sonis  : 

Audierat  rivus,  resonumque  ad  murmura  murmur, 
Et  questum  ad  questus,  ingeminavit  aqua. 

15.  Flumina  vernantes  lambunt  argentea  campos; 

Ditior  Hesperio,  flavet  arena,  Tago. 

Serpit  odoriferas  per  opes  levis  aura  Favoni, 

Aura,  sub  innumeris,  humida,  nata  rosis. 

16.  Turn  patrise  festo  lsetatus  tempore,  vates 

Desuetse  repetit  fila  canora  lyrae  ; 

Et,  resides  leni  modulatus  pectine  nervos, 

Pollice  festivo  nobile  duxit  ebur. 

17.  Vidistin’  (quin  saepe  vides)  ut  languida  marcent 

Lilia,  quae  praegravat  imber  aquae? 

Lento  sic  periit  tabo,  sic  palluit  ilia, 

Ad  finem  extremo  jam  properante  die. 

18.  Strage  virflm  cumulata  ratis,  multoque  cruore 
Plena,  per  obliquum  crebros  latus  accipit  ictus: 

At  postquam  ruptis  pelagus  compagibus  hausit, 

Ad  summos  repleta  foros,  descendit  in  undas. 

19.  Arma  procul  currusque  virCim  miratur  inanes. 
Stant  terra,  defixae  hastae,  passimque  soluti 

Per  campos  pascuntur  equi :  quae  gratia  currCim 
Armorumque  fuit  vivis,  quae  cura  nitentes 
Pascere  equos,  eadem  sequitur  tellure  repostos. 


DIAERESIS,  EPENTHESIS,  AND  PARAGOGE. 

1.  Aulai  in  medio  libabant  pocula  Bacchi 
Impositis  auro  dapibus,  paterasque  tenebant. 

2.  Si  tibi  nulla  sitim  finiret  copia  lymphae, 
Narrares  medicis  )  quod  quanto  plura  par&sti., 
Tanto  plura  cupis,  nulline  faterier  audes  ? 


( 


J 


100  DIAERESIS,  EPENTHESIS,  AND  PARAGOGE. 

3.  Ilia  malo  est  audax  Stabant  cum  vestibus  atria 
Ante  toros  fratrum,  demisso  crine,  sorores : 

E  quibus  una,  trahens  hoerentia  viscere  tela, 
Imposito  fratri  moribunda  relanguit  ore. 

4.  Atque  lfic  legatos  iEtol;!  ex  urbe  remissos, 

Quae  referant,  fari  jubet ;  et  responsa  reposcit 
Ordine  cuncta  suo.  Turn  facta  silentia  linguis, 
Et  Venulus  dicto  parens  ita  farier  infit. 

5.  Hsec  duo  praeterea  disjectis  oppida  muris, 
Reliquias  veterumque  vides  monumenta  virorum. 
Hanc  Janus  pater,  hanc  Saturnus  condidit  urbem; 
Janiculum  huic,  illi  fuerat  Saturnia  nomen. 

6.  In  cava  ducuntur  quassoe  navalia  puppes, 

Ne  temere  in  mediis  dissoluantur  aquis. 

Ne  cadat,  et  multas  palmas  inhonestet  adeptas, 
Languidus  in  pratis  gramina  carpit  equus. 

Miles,  ut  emeritis  non  est  satis  utilis  annis, 

Ponit  ad  antiquos,  quae  tulit,  arma  Lares. 

7.  Qualis  ubi  ad  terras  abrupto  sidere  nimbus 

It  mare  per  medium,  miseris,  heu,  praescia  longd 
Horrescunt  corda  agricolis;  dabat  ille  ruinas 
Arboribus  stragemque  satis,  ruet  omnia  late. 
Antevolant,  sonitumque  ferunt  ad  littora  venti. 
Talis  in  adversos  ductor  Rhoeteius  hostes. 

8.  Urbs  quoque  te  et  legum  lassat  tutela  tuarum, 

Et  morum,  similes  quos  cupis  esse  tuis. 

Nec  tibi  contingunt,  quae  gentibus  otia  praestas; 

Bellaque  cum  multis  irrequieta  geris. 

Mirer  in  hoc  igitur  tantarum  pondere  rerum, 
Unquam  te  nostros  evoluisse  jocos. 

9.  Atria  cingit  ebur;  trabibus  solidatur  aeris 
Culmen  ;  et  in  celsas  surgunt  electra  columnas. 

10.  Nox  erat,  et  terras  animalia  fessa  per  omnes, 
Alituum  pecudumque  genus,  sopor  altus  habebat. 

11.  Cautus  enim  metuit  foveam  lupus,  accipiterque 
Suspectos  laqueos,  et  opertum  miluus  hamum. 

12  Me  si  fata  meis  paterentur  ducere  vitam 
Auspiciis,  et  sponte  mea  componere  curas, 

Urbem  Trojanam  primum  dulcesque  meorum 
Reliquias  colerem ;  Priami  tecta  alta  manerent. 


ENALLAGE. 


101 


ENALLAGE,  OR  VARIATION  OF  WORDS. 

1.  Tempora  labuntur;  tacitisque  senescimus  annis  ; 

Et  fugiunt,  fraeno  non  remorante,  dies. 

2.  Sceptra  parens  Asiae,  qu&  nulla  beatior  ora, 

Finibus  immensis  vix  obeunda,  tenet. 

3.  Jupiter  annuerat;  nutu  tremefactus  uterque 

Est  polus ;  et  coeli  pondera  sensit  Atlas. 

4.  Si  quis  erat,  factis  prati  de  flore  coronis 

Qui  posset  violas  addere,  dives  erat. 

5.  Hie  tibi  vina  dabit,  diffusa  in  montibus  illis, 

A  quibus  ipse  venit,  quorum  sub  vertice  lusit 

6.  Continuit,  roseoque  haec  insuper  addidit  ore ; 

“  Nate,  quis  indoinitas  tantus  dolor  excitat  iras  ? 
Quid  furis  ?  aut  quonam  nostri  tibi  cura  recessit  ?  ” 

7.  Frangitur  omne  nemus  ;  rapiunt  antiqua  procellae 
Brachia  sylvarum ;  nullisque  aspecta  per  aevum 
Solibus,  umbrosi  patu£re  aestiva  Lycaei. 

8.  Illuc,  quas  mittit  pinguis  Panchaia,  merces, 

Eoique  Arabes,  dives  et  Assyria, 

Et  nostri  memores  lacrymae  fundantur  eodem. 

Sic  ego  cornponi  versus  in  ossa  velim. 

9.  Convivas  alios,  ccenarum,  quaere,  magister, 

Quos  capiant  mensae  regna  superba  tuae. 

Me  mens  ad  subitas  invitet  amicus  ofellas. 

Haec  mihi,  quam  possum  reddere,  ccena  placet. 

10.  Dicamus  bona  verba,  venit  natalis,  ad  aras. 

Quisquis  ades,  lingua,  vir  mulierque  f'ave. 
Urantur  pia  thura  focis  ;  urantur  odores, 

Quos  tener  e  terr&  divite  mittit  Arabs. 

11.  Non  peto  divitias,  nec  sim  tarn  sordide  egenus, 

Nauseet  ut  dives  tecta  subire  mea. 

Quin  mecum  historiis  ad  largum  circulus  ignem 
Decipere  hybernae  taedia  noctis  amet. 

12.  Ecce  jacent  collo  sparsi  sin^  lege  capilli, 

Nec  premit  articulos  lucida  gemma  meos : 

Veste  tegor  vili ;  nullum  est  in  crinibus  aurum; 
Non  Arabo  noster  rore  capillus  olet. 

13.  Laetus  agis  secura  domesticus  otia;  dulces 
Arrident  circbm,  properant  et  ad  oscula  nati. 

9  * 


102 


ENALLAGE. 


14.  Quis  globus,  O  cives,  caligine  volvitur  atr&? 

Ferte  citi  ferrum,  date  tela,  scandite  muros. 

15.  Rura  ferunt  messes,  calidi  cum  sideris  sestu 

Deponit  Havas  annua  terra  comas. 

10.  Ipse  sed  in  pratis  aries,  jam  suave  rubenti 
Murice,  jam  croceo  mutabit  vellera  luto. 

17.  Mutati  transversa  fremunt,  et  vespere  ab  atro 
Consurgunt  venti ;  atque  in  nubem  cogitur  aer. 

18.  Quinetiam  rami  positis  lugere  videntur 

Frondibus,  et  nullse  dulce  queruntur  aves. 

19.  Copia  nulla  famem  rele vat;  sitis  arida  guttui 
Urit;  et  inviso  meritus  torquetur  ab  auro. 

20.  Primus  aratra  manu  solerti  fecit  Osiris, 

Et  teneram  ferro  solicitavit  humuin. 

Primus  inexpertae  commisit  semina  terrae, 
Pomaque  non  notis  legit  ab  arboribus. 

21.  Mobilis,  iEsonide,  vernaque  incertior  aur&, 

Cur  tua  pollicito  pondere  verba  carent  ? 

22.  Tempore  item  certo  roseam  Matuta  per  oras 
iEtheris  auroram  defert,  et  lumina  pandit. 

23.  Coeperat  humanos  alto  sopire  labores 

Nox  gremio,  pigrasque  sopor  diffuderat  alas. 

24.  Sed  neque  sub  tecto  semper,  nee  in  urbe  latemus; 

Irrita  nee  nobis  tempora  veris  eunt. 

25.  Turn  niger  in  portd  serpentum  Cerberus  ore 

Stridit,  et  aeratas  excubat  ante  fores. 

26.  At  vetus  ilia  aetas,  cui  fecimus  Aurea  nomen, 
Fostibus  arboreis,  et,  quas  humus  educat,  herbis, 
Fortunata  fuit;  nee  polluit  ora  cruore. 

27.  Nee  credit  quod  bruma  rosas  innoxia  servet, 

Quod  gelidi  rubeant  alieno  gramine  menses, 
Verna  nec  iratum  timeant  virgulta  Booten. 

28.  Dant  veniam  facto  genitor  conjuxque  coacto. 

“  Quam,”  dixit,  “  veniam  vos  datis,  ipsa  nego.” 
Nec  mora;  celato  figit  sua  pectora  ferro, 

Et  cadit  in  patrios  sanguinolenta  pedes. 

29.  Non  ego  divitias  patrum  fructusque  requiro, 

Quos  tulit  antiquo  condita  messis  avo. 

Parva  seges  satis  est ;  satis  est  requiescere  tecto, 
Si  licet,  et  solito  membra  levare  toro 


ENALLAGE. 


103 


30.  Non  alios  prim4  crescentis  origine  mundi 
Illuxisse  dies,  aliumve  habuisse  tenorem, 

Crediderim  :  ver  illud  erat ;  ver  magnus  agebat 
Orbis;  et  hybernis  parcebant  flatibus  Euri. 

31.  Quare  sume  animum;  neque  enim  sapientia  dia 
Frustra  operam  impendit,  neque  mens  arctabitur  istis 
Limitibus,  quibus  hoc  periturum  corpus  ;  at  exsors 
Terrenae  labis  viget,  ajternumque  vigebit. 

32.  Et  modo  tam  celeres  mireris  currere  lintres, 

Et  modd  tam  tardas  funibus  ire  rates. 

33.  Denique  non  lapides  quoque  vinci  cernis  ab  sevo  ? 
Non  altas  turres  ruere,  et  putrescere  saxa? 

34.  Denique  non  monumenta  virftrn  dilapsa  videmus  ? 
Non  ruere  avulsos  silices  a  montibus  altis, 

Nec  validas  sevi  vires  perferre  patique  ? 

35.  Infectae  pallore  genae;  stetit  ore  gelato, 

Incertus  peteretne  fugam,  veniamve  subactus 
Posceret,  an  tantos  sese  transferret  in  hostes. 

36.  Jam  vinctae  vites;  jam  falcem  arbusta  reponunt; 

Jam  canit  extremos  effbetus  vinitor  antes : 

Solicitanda  tamen  tellus,  pulvisque  moyendus ; 

Et  jam  maturis  metuendus  Jupiter  uvis. 

37.  Sed  Proculus  Longa  veniebat  Julius  AlbA, 

Lunaque  fulgebat,  nec  facis  usus  erat; 

Cum  subito  motu  nubes  crepuere  sinistrae. 

Retulit  ille  gradus ;  horrueruntque  comae ; 

Pulcher,  et  humano  major,  trabe&que  decorus, 
Romulus  in  media  visus  adesse  via. 

38.  Quid  fraudare  juvat  vitem  crescentibus  uvis  ? 

Et  modo  nata  mala  vellere  poma  manu  ? 

39.  Hoc  mihi  concedat  saltern  non  multa  roganti, 

Nudaque  cupressi  frondibus  ossa  tegat. 

40.  Omnibus  invenies,  quae  nunc  jactantur  in  alto, 

Navibus  a  portu  lene  fuisse  fretum. 

41.  Gaudia  quinetiam  non  haec  fugientia  poscit, 

At  magis  apta  sibi,  vicibusque  obnoxia  nullis, 

Gaudia  perpetuum  non  interitura  per  aevum. 

42.  Illic  Junonem  tentare  Ixionis  ausi 

Versantur  celeri  noxia  membra  rotd  : 

Porrectusque  novern  Tityus  per  jugera  terrae, 
Assiduas  atro  viscere  pascit  aves. 


104 


ENALLAGE. 


43.  Aurora  interea  miseris  mortalibus  almam 
Extulerat  lucem,  referens  opera  atque  labores. 

44.  Rure  etiam,  teneris  curam  exhibitura  puellis, 

Molle  gerit  tergo  lucida  vellus  ovis. 

45.  Et  cum  mortales  linguas  in  jurgia  solvent 
Vos  contra,  falsis  onerantes  nomina  vestra 
Criminibus,  gaudete,  ac  firmo  pectore  ferte. 

46.  Jam  pecudes  volucresque  tacent ;  jam  somnus  avaris 
Inserpit  curis,  pronusque  per  aera  nutat, 

Grata  laboratse  referens  oblivia  vitae. 

47.  Flet  Macedo,  sibi  totum  ubi  debellaverat  orbem, 

Indignans  armis  nil  superesse  suis. 

Flet  Xerxes,  quod  nemo  suis  de  millibus,  aetas 
Proxima  cum  veniet,  nemo  superstes  erit. 

Nolo  tuas,  Macedo,  lacrymas  ;  ego  laudo  dolorem 
Humanum,  et  tecum,  Persa,  dolere  volo. 

48.  Lucifer  a  Casi&  prospexit  rupe,  diemque 

Misit  in  iEgyptum,  primo  quoque  sole  calentem. 

49.  Principio  maria,  ac  terras,  coelumque  tuere. 

Una  dies  dabit  exitio,  multosque  per  annos 
Sustentata,  ruet  moles  et  machina  mundi. 

50.  Te  nobis,  trepidae  ceu  sidus  dulce  carinae, 

Ostendere  dei,  geminis  quae  lapsa  procellis 
Tunditur,  et  victo  trahitur  jam  caeca  magistro. 

51.  Non  tibi  blanditias  primis,  mea  mater,  in  annis, 

Incerto  dictas  ore,  puella  tuli. 

Non  ego  captavi  brevibus  tua  colla  lacertis, 

Nec  gremio  sedi  sarcina  grata  tuo. 

52.  Ergo  senectutem  labentes  leniter  anni 

Cum  sensim  attulerint,  mortem  istfi  mente  propinquam 
Aspicit,  ut  longis,  qui,  tempestatibus  actus, 

Portum  in  conspectu  tenet,  effugiumque  malorum. 

53.  Haud  aliter  leni  nutantes  flamine  ramos 
Insurgens  agitat  Boreas,  tremulasque  susurrat 

Per  frondes  ;  mox  buccam  utramque  animosior  inflat, 
Et  validos  quassat  celso  cum  vertice  truncos. 

54.  Post,  ubi  collectae  vires,  majorque  tumultus 
Per  totam  auditur  sylvam,  ab  radicibus  imis 
Sternit  humi  antiquas  quercus,  rapidamque  procellam 
Agglomerat,  latilque  implet  nemus  omne  ruin4. 

55.  Audiit  ilia  pater,  scopulisque  nivalibus  Almi 
Surgit,  et  hortatur  celeres  clamore  ministros; 


ENALLAGE. 


105 


“  Fer  galeam,  Bellona,  mihi ;  nexusque  rotarum 
Tende,  Favor;  fraenet  rapidos  Formido  jugales.” 

56.  Accipitrem  metuens,  pennis  trepidantibus  ales 

Audet  ad  humanos  fessa  venire  sinus. 

Nec  se  vicino  dubitat  committere  tecto, 

Quae  fugit  infestas,  territa  cerva,  canes. 

57.  Adde  quod  ingenium  long&  rubigine  laesum 

Torpet,  et  est  multd  quam  fuit  ante  minus. 
Fertilis,  assiduo  si  non  renovetur  aratro, 

Nil  nisi  cum  spinis  gramen,  habebit  ager. 
Tempore  qui  longo  sleterit,  male  curret,  et  inter 
Carceribus  missos,  ultimus  ibit  equos. 

58.  Spes  alit  agricolas,  spes  sulcis  credit  aratis 

Semina,  qua?  magno  foenere  reddat  ager. 

59.  Ver  adeo  frondi  nemorum,  ver  utile  sylvis  : 

Vere  tument  terrae  et  genitalia  semina  poscunt. 

.60.  Nos  sedes  alias,  alios  exquirimus  orbes. 

Nos  ferri  impavido  vastum  per  inane  volatu 
Ingens  urget  amor.  Juvat,  O  juvat  ire  per  ignes 
iEthereos,  lustrare  alti  vaga  lumina  coeli. 

61.  At  jam  solus  agros,  jam  pascua  solus  oberro, 

Sicubi  ramosae  densantur  vallibus  umbrae. 

Hie  serum  expecto.  Supra  caput  imber  et  Eurus 
Triste  sonant,  fractaeque  agitata  crepuscula  sylvae. 

62.  Gens  frugi  et  prudens,  operosa  et  provida,  vitam 

Quam  placide  peragunt,  quam  sapienter  apes  ! 
Urbis  habent  inter  sese  consortia  ;  cuique 
Stat  sua  pars  operum,  munia  cuique  sua. 

63.  Robustis  fert  mundum  humeris,  et  pondere  curvus 

Sudat,  et  ingenti  mole  laborat  Atlas. 

Quos  nervos,  quam  cervicem,  quae  brachia,  crurum 
Quam  validos  nexus,  tarn  grave  poscit  onus ! 

O  caute  incedas,  minimus  nam  si  tibi  lapsus 
OfFendat  gressus,  omnia  corruimus. 

64.  Hie,  ubi  nunc  Roma  est,  incaedua  sylva  virebat, 

Tantaque  res  paucis  pascua  bubus  erat. 

65.  At  scelerata  jacet  sedes  in  nocte  profunda 
Abdita,  quam  circum  flumina  nigra  sonant. 

66.  Mox  et  frumentis  labor  additus,  ut  mala  culmos 
Esset  rubigo,  segnisque  horreret  in  arvis 
Carduus.  Intereunt  segetes,  subit  aspera  sylva. 

67.  Non  mihi  si  linguae  centum  sint,  oraque  centum, 


I 


106  ENALLAGE. 

Ferrea  vox,  omnes  seelerum  cornprendere  formas. 
Omnia  pcenarum  percurrere  nomina  possim. 

08.  Nais  Amalthea,  Cretaeu  nobilis  Idli, 

Dicitur  in  sylvis  occuluisse  Jovem. 

Huic  fait  haedorum  mater  formosa  duorum, 

Inter  Dictaeos  conspicienda  greges. 

69.  Cornibus  aeriis  atque  in  sua  terga  recurvis, 

Ubere,  quod  nutrix  posset  habere  Jovis, 

Lac  dabit  ilia  deo;  sed  fregit  in  arbore  cornu, 
Truncaque  dimidia  parte  decoris  erat. 

70.  Sustulit  hoc  nymphe,  cinctumque  recentibus  herbis, 

Et  plenum  pomis,  ad  Jovis  ora  tulit. 

Ille,  ubi  res  coeli  tenuit,  solioque  paterno 
Sedit,  et  invicto  nil  Jove  majus  erat, 

Sidera  nutricem,  nutricis  fertile  cornu,  , 

Fecit,  quod  dominae  nunc  quoque  nomen  habet. 

71.  Poma  dat  autumnus;  formosa  est  messibus  aestas; 

Ver  praebet  flores  ;  igne  levatur  hyems. 

72.  Scit  bene  venator  cervis  ubi  retia  tendat; 

Scit  bene  qua  frendens  valle  moretur  aper. 
Aucupibus  noti  frutices.  Qui  sustinet  hamos, 

Novit  quae  multo  pisce  natentur  aquae. 

73.  Haud  mora;  festinant  flentes,  aramque  sepulchri 
Congerere  arboribus,  coeloque  educere  certant. 

Itur  in  antiquam  sylvam,  stabula  alta  feraruin. 
Procumbunt  piceae  ;  sonat,  icta  securibus,  ilex; 
Fraxineaeque  trabes,  cuneis  et  fissile  robur 
Scinditur;  advolvunt  ingentes  montibus  ornos. 

74.  Praefuerat  templo  multos  ea  rite  per  annos. 

Invite  peragens  tristia  sacra  raanu ; 

Cum  duo  veliferft  juvenes  venere  caring, 
Presseruntque  suo  littora  nostra  pede. 

75.  Par  fuit  his  aetas  et  amor;  quorum  alter  Orestes, 

Alter  erat  Pylades.  Nomina  farna  tenet. 

Protinus  immitem  Triviae  ducuntur  ad  aram, 

Evincti  geminas  ad  sua  terga  rnanus. 

76.  Dumque  parat  sacrum,  dum  velat  tempora  vittis, 

Dura  tardae  causas  invenit  usque  morae, 

“  Non  ego  crudelis,  juvenes  ignoscite,”  dixit ; 

“  Sacra  suo  facio  barbariora  loco. 

77.  “  Ritus  is  est  gentis.  Qu&  vos  tamen  urbe  venitis  * 

Quove  parum  faust4  puppe  petistis  iter?  ” 

Dixit;  et  audito  patriae,  pia,  nomine,  virgo 
Consortes  urbis  comperit  esse  suae. 


ENALLAGE. 


107 


78.  “  Alter  at  evobis,”  inquit,  “  cadat  hostia  sacris. 

Ad  patrias  sedes  nuntius  alter  eat.” 

Ire  jubet  Pylades  carum  periturus  Oresten. 

Hie  negat ;  inque  vicem  pugnat  uterque  mori. 

79.  Dam  peragunt  pulchri  juvenes  certamen  amoris, 

Ad  fratrem  scriplas  exarat  ilia  notas. 

Ad  fratrem  mandata  dabat,  cuique  ilia  dabantur, 
(Humanos  casus  aspice)  frater  erat. 

80.  Nec  mora ;  de  templo  rapiunt  simulachra  Dianae, 

Clamque  per  immensas  puppe  feruntur  aquas. 
Mirus  amor  juvenum,  quamvis  abiere  tot  anni, 

In  Scythia  magnum  nunc  quoque  nomen  habet. 

81.  Nec  violae  semper,  nec  hiantia  lilia  florent,  ' 

Et  riget,  arnissa,  spina  relicta,  rosa: 

Et  tibi  jam  cani  venient,  formose,  capilli ; 

Jam  venient  rugae,  quae  tibi  corpus  arent. 

82.  Jam  molire  animurn,  qui  duret,  et  astrue  formae; 

Solus  ad  extremos  permanet  ille  rogos. 

Nec  levis  ingenuas  pectus  coluisse  per  artes, 

Cura  sit,  et  linguas  edidicisse  duas. 

83.  Saepe  bibi  succos,  quamvis  invitus,  amaros 

Alger  ;  et  oranti  mensa  negata  milii. 

Ut  corpus  redimas,  ferrum  patieris  et  ignes, 

Arida  nec  sitiens  ora  levabis  aqua. 

Ut  valeas  animo  quidquam  tolerare  negabis  ? 

At  pretium  pars  haec  corpore  majus  habet. 

84.  Heu  !  minime  cum  reris,  in  ipso  fiore  juventae, 
Mors  inopina  domfts  spem  protinus  abripit  omnem. 

85.  Nil  opus  invidiA  est;  procul  absit  gloria  vulgi ; 

Qui  sapit,  in  tacito  gaudeat  ille  sinu. 

86.  Pexatus  pulchrc,  rides  mea,  Zoile,  trita. 

Sunt  haec  trita  quidem,  Zoile,  sed  mea  sunt. 

87.  Aurora  interea  miseris  mortalibus  almam 
Extulerat  lucem,  referens  opera  atque  labores. 

88.  Scilicet  hunc  unum  mortis  vicinia  terret, 

Qui  sibi  praemetuit,  si  quid  post  funera  restet : 

Non  hunc,  qui  recto  vitam  sancteque  peregit. 

89.  Hie,  matura  dies  cum  mortis  venerit,  aevum 
Suspicit  immortale  ;  hie,  spe  meliore  triumphans, 
Caelicolhm  jam  nunc  praelibat  gaudia  votis. 

90.  Bos  aret,  aut  mortem  senioribus  imputet  annis. 
Horriferum  contra  Borean  ovis  arma  ministret. 
Ubera  dent  saturoe  manibus  pressanda  capellae. 


103 


EXALLAGE. 


91.  Fugerat  ore  color;  macies  adduxerat  artus ; 

Sumebant  minimos  ora  coacla  cibos. 

Nec  somni  faciles,  et  nox  erat  annua  nobis ; 

Et  gemitum,  nullo  laesa  dolore,  dabam. 

92.  Est  nitidus  vitreoque  magis  perlucidus  amni 

Fons  sacer  ;  hunc  multi  numen  habere  putant. 

Quem  supra  ramos  expandit  aquatica  lotos, 

Una  nemus ;  tenero  cespite  terra  viret. 

93.  Accumulentur  opes  ;  ducit  quo  gloria  quove 
Ambitio,  stipatus  eas  examine  denso 

Mane  salutanturn.  Quid  multa?  Hue  denique  eodem 
Volveris,  ut  clamas,  “  Heu,  quantum  in  rebus  inane.” 

94.  Ipse,  rudi  fultus  solio,  nigraque  verendus 
Majestate,  sedet;  squalent  immania  feedo 
Sceptra  situ;  sublime  caput  mosstissima  nubes 
Asperat;  et  dirae  riget  inclementia  formas. 

I 

95.  Ut  mare  fit  tremulum  tenui  cum  stringitur  aurA, 

Ut  quatitur  tepido  fraxina  virga  noto, 

Sic  mea  vibrari  pallentia  membra  videres; 

Quassus  ab  imposito  corpore  lectus  eras. 

96.  Ecquid  enim  prodest  rerum  cognoscere  causas, 

Jungere  venturis  praesentia,  mente  vagari 

Solem  atque  astra  super,  morituro  ?  Scilicet  omnes 
Una  manet  letlii  lex,  et  commune  sepulchrum. 

97.  Non  habuit  tellus  doctos  antiqua  colonos ; 

Lassabant  agiles  aspera  bella  viros. 

Plus  erat  in  gladio  quam  curvo  laudis  aratro  ; 

Neglectus  domino  pauca  ferebat  ager. 

98.  Saepe  rogare  soles,  qualis  sim,  Prisce,  futurus, 

Si  fiam  locuples  simque  repents  potens. 

Quemquam  posse  putas  mores  narrare  futuros? 

Die  mihi,  si  fias  tu  leo,  qualis  eris  ? 

99.  Sed  neque  Medorum  sylvae,  ditissima  terra, 

Nec  pulcher  Ganges,  atque  auro  turbidus  Hermus 
Laudibus  Italiae  certent,  non  Bactra,  neque  lndi, 
Totaque  thuriferis  Panchaia  pinguis  arenis. 

100.  At  rabidae  tigres  absunt,  et  saeva  leonum 
Semina  ;  nec  miseros  fallunt  aconita  legentes. 

Nec  rapit  immensos  orbes  per  humuni,  neque  tanto 
Squameus  in  spiram  tractu  se  colli  git  anguis. 

101.  Ule  dapes  laudet  mensae  brevis,  ille  salubrem 
Justitiam,  legesque,  et  apertis  otia  portis. 

Ille  tegat  commissa;  deosque  precetur  et  oret, 

Ut  redeat  miseris,  abeat  fortuna  superbis. 


ELLIPSIS. 


109 


102.  Sed  vocat  usque  suum,  qui  populus  adsita  certis 
Limitibus  vicina  refugit  jurgia ;  tanquam 
Sit  proprium  quidquam,  puncto  quod  mobilis  horae, 
Nunc  prece,  nunc  pretio,  nunc  vi,  nunc  morte  supremd 
Permutet  dominos  et  cedat  in  altera  jura. 

103  Nec  vereare  quidem  ne  forte  ad  munia  vitae 
Segnior,  hinc  animus  detrectet  ferre  labores, 

Atque  pericla  subire,  vocet  si  publicus  usus : 

Liberum  et  erectum  potius,  rebusque  in  agendis 
Fortem  homineminvictumquefacit;  casusque  per  omnes 
Roborat  externarum  haec  despicientia  rerum. 


ELLIPSIS. 


1.  Esto  tibi,  O  libertatis  pulcherrima  sedes, 

Sors  melior,  nescire  et  fata  et  crimina  Romas. 

2.  Et  nondum  cani  nigros  laesere  capillos, 

Nec  venit  tardo  curva  senecta  pede. 

3.  Populus  Alcidae  gratissima,  vitis  Iaccho, 

Formosae  myrtus  Veneri,  sua  laurea  Phoebo. 

4.  Me  miseram  !  quanto  planguntur  littora  fluctu  ! 

Et  latet,  obscura  condita  nube,  dies  ! 

5.  Vos  ego  nunc  moneo:  felix,  quicunque  dolore 

Alterius  disces  posse  carere  tuo. 

6.  Qui  monet,  ut  facias,  quod  jam  facis,  ille  monendo 

Laudat,  et  hortatu  comprobat  acta  suo. 

7.  Deficiunt  rivi ;  squalent  rubigine  prata ; 

Et  nihil  afflatum  vivit:  pallere  ligustra, 

Expirare  rosas,  decrescere  lilia  vidi. 

8.  Hortus  odoratis  suberat  cultissimus  herbis, 

Sectus  humum  rivo  lene  sonantis  aquae. 

Illic  Tarquinius  mandata  latentia  nati 
Accipit,  et  virgii  lilia  summa  metit. 

9.  Nuncius  ut  rediit,  decussaque  lilia  dixit, 

Filius,  11  Agnosco  jussa  parentis,”  ait. 

Nec  mora.  Principibus  caesis  ex  urbe  Gabina, 
Traduntur  ducibus  moenia  nuda  suis. 

10.  Littora  quot  conchas,  quot  amcena  rosaria  flores, 
Quotve  soporiferum  grana  papaver  habet, 

Tot  preinor  adversis;  quae  si  comprendere  coner, 
Icarioe  nuineruin  dicere  coner  aquae. 

10 


EPITHETS. 


11.  Solus  homo,  q  li  scire  sagax,  cui  summa  cupido 
Scrutari  causas  et  mutua  foedera  rerum, 

Vanum  iter  ingreditur;  nigris  namque  imminet  alis, 

Et  cursu  in  medio  mors  intercludit  euntem. 

12.  Qu6  vesane  ruis  ?  Teneas  utrumque  licebit 
Oceanum,  laxet  rutilos  tibi  Lydia  fontes, 

Jungantur  solium  Croesi  Cyrique  tiara, 

Nunquam  dives  eris,  nunquam  satiabere  quaestu. 

13.  Semper  inops  quicunque  cupit;  contentus  honesto 
Fabricius  parvo  spernebat  munera  regum  ; 

Sudabatque  gravi  consul  Serranus  aratro; 

Et  casa  pugnaces  Curios  angusta  tegebat. 

14.  Cum  rogo  te  nummos  sine  pignore,  “  Non  habeo,”  inquis 

Idem,  si  pro  me  spondet  agellus,  habes. 

Quod  mihi  non  credis,  veteri,  Thelesine,  sodali, 

Credis  colliculis  arboribusque  meis. 

Ecce,  reum  Carus  te  detulit;  adsit  agellus. 

Exilii  comitem  quaeris  ?  agellus  eat. 


EPITHETS. 

1.  At  vos  exiguo  pecori,  furesque  lupique, 

Parcite :  de  magno  est  praeda  petenda  grege. 

2.  Arcanum  natura  caput  non  prodidit  ulli, 

Nec  licuit  populis  parvum  te,  Nile,  videre. 

3.  Et  tenuit  nostras  numerosus  Horatius  aures, 

Dum  ferit  Ausonia  carmina  culta  lyr&. 

4.  Creditur  armif'eree  signum  cceleste  Minervae 

Urbis  in  Iliacae  desiluisse  juga. 

5.  Ante  fores  antri,  foecunda  papavera  florent, 
Innumeraeque  herbae  ;  quarum  de  lacte,  soporem 
Nox  legit  et  spargit  per  opacas  humida  terras. 

6.  Sic  homines  primhm  venti  vis  aspera  adegit, 
Vitandique  imbres,  stipulis  horrentia  tecta 
Ponere,  et  informi  sedem  arctam  claudere  limo. 

7.  Nec  minus  uxores  famft  celebrantur  Eoae  : 

Non  illae  lacrymis,  non  foemineo  ululatu 
Fata  virum  plorant;  verum,  mirabile  dictu, 
Conscenduntque  rogum,  flammftque  vorantur  e&dem 

8.  Sylva  choris  avium  resonat  vocalis,  et  omne 

Virgultum  harmoniaL  fervet,  et  omne  nemus  • 


PERIPHRASIS. 


Ill 


Miscent  et  merulae  numeros,  gemitusque  palumbes; 
Desuper  aerios  addit  alauda  modos. 

9  Vilia  qui  quondam  miseris  alimenta  negarat, 

Nunc  mendicato  pascitur  ipse  cibo. 

Passibus  ambiguis  fortuna  volubilis  errat, 

Et  manet  in  nullo  certa  tenaxque  loco. 

10.  At  non  haec  virtus  mala  parturit:  immo  fatemur, 
Munia  si  peragat  sua  quisque  fideliter,  esset 

Nil  potius  virtute  ;  redirent  aurea  jam  turn 
Seecula  :  verum  aevo  non  vivere  contigit  aureo. 

11.  Est  locus  in  mediae  nemorosis  vallibus  Idee 

Devius,  et  piceis  illicibusque  frequens; 

Qui  nec  ovis  placidae,  nec  amantis  saxa  capellae, 

Nec  patulo  tardae  carpitur  ore  bovis. 

12.  Nec  nullas,  dum  vita  manet,  des,  improbe,  poenas  : 
Quanquam  homines  fallas,  baud  te  tamen  effugis  ipse ; 
Te  Dirae  ultrices  agitant;  te  Cura  remordet, 

Saeva  comes,  memorique  habitat  sub  pectore  vindex. 

13.  Tempore  paret  equus  lentis  animosus  habenis, 

Et  placido  duros  accipit  ore  lupos. 

Tempore  Pcenorum  compescitur  ira  leonum, 

Nec  feritas  animo,  quae  fuit  ante,  manet. 

14.  Qualis  populeA  moerens  philomela  sub  umbrd 
Amissos  queritur  foetus,  quos  durus  arator, 

Observans  nido,  implumes  detraxit;  at  ilia 
Flet  noctem,  ramoque  sedens,  miserable  carmen 
Integrat,  et  moestis  late  loca  questibus  implet. 

15.  Cuncta  pavet  speratque  nihil :  sic  aestuat  ales, 

Quae  teneros  humili  foetus  commiserit  orno, 

Allatura  cibos,  et  plurima  cogitat  absens  ; 

Ne  gracilem  ventus  discusserit  arbore  nidum, 

Ne  furtum  pateant  homini,  .neu  praeda  colubris. 

16.  Musca  meatn  volitat  circum  importuna  lucernam  ; 

Alasque  amburit  jam  prope,  jamque  suas. 

Saepe  repello  manu  venientem  :  et  “  Ineptula  musca, 
Quae  te,”  inquam,  “  impellit  tanta  libido  mori.” 

Ilia  tamen  venit ;  et,  quanquam  servare  laboro, 

Instat,  et  in  flammas  exitiumque  ruit. 


PERIPHRASIS. 

1.  Sic  fremit  in  parvis  fera  nobilis  abdita  clau3tris, 
Et  frangit  rabidos  praemorso  carcere  dentes. 


i 


112 


PERIPHRASIS. 

2.  Quo  ferar  ?  unde  petam  lapsis  solatia  rebus  ? 

Anchora  jam  nostram  non  tenet  ulla  ratem. 

3.  Muscosi  fontes,  sylvestria  tecta,  valete, 
Aonidesque  De®,  et  mendacis  somnia  Pindi. 

4.  Nec  procul  hinc  errant  latos  armenta  per  agros, 
Lanigerique  greges  persultant  pabula  lseta. 

5.  Tunc  et  aves  tut®  movere  per  aera  pennas, 

Et  lepus  impavidus  mediis  erravit  in  agris, 

Nec  sua  credulitas  piscem  suspenderat  hamo. 

6.  Attoniti  dumeta  vident  inculta  coloni 
Suave  rubere  rosis,  sitientesque  inter  arenas 
Garrula  mirantur  salientis  murmura  rivi. 

7.  Ter  circum  accensos,  cincti  fulgentibus  armis, 
Decurrere  rogos  j  ter  m®stum  funeris  ignem 
Lustravbre  in  equis,  ululatusque  ore  dedere. 

8.  Hospes  avis,  conviva  domo  gratissima  cuivis, 

Quam  bruma  humanam  qu®rere  cogit  opem, 
Hue  O,  hyberni  fugias  ut  frigora  cceli, 

Confuge,  et  incolumis  sub  lare  vive  meo. 

9.  Unde  tuam  esuriem  releves,  alimenta  fenestr® 

Apponam,  quoties  itque  reditque  dies  ; 

Usu  etenim  edidici  quod  grato  alimenta  rependes 

Cantu  qu®  dederit  cunque  benigna  manus. 

10.  Vere  novo,  tepid®  spirant  cum  molliter  aur®, 

Et  suus  in  qufivis  arbore  vernat  hollos, 

Pro  libitu  ad  lucos  redeas  sylvasque  revisas, 

L®ta  quibus  resonat  musica  parque  tu®. 

11.  Sin  iterum,  sin  forte  iterum,  inclementia  brum® 

Ad  mea  dilectam  tecta  reducat  avem, 

Esto,  redux,  grato  memor  esto  rependere  cantu 

Pabula,  qu®  dederit  cunque  benigna  manu. 

12.  Securum  blandi  leporem  fovere  Molossi, 

Vicinumque  lupo  pr®buit  agna  latus  ; 
Concordes  varifi  ludunt  cum  tigride  dam®  ; 

Massy  lam  cervi  non  timuere  jubam. 

13.  Nascetur  vobis  expers  terroris  Achilles, 

Hostibus  haud  tergo  sed  forti  pectore  notus, 

Qui  pers®pe  vago  victor  certamine  curshs, 
Flammea  pr®vertet  celeris  vestigia  cerv®. 

14.  Me  vero  primum  dulces  ante  omnia  mus®, 
Quarum  sacra  fero,  ingenti  percussus  amore, 
Accipiant ;  cmlique  vias,  et  sidera  monstrent/ 
Defectus  solis  varios,  lun®que  labores. 


MISCELLANEOUS  EXERCISES. 


113 


15.  Mulciber  in  Trojam,  pro  Troj&  stabat  Apollo  : 

iEqua  Venus  Teucris,  Pallas  iniqua  f'uit, 

Oderat  iEnean  proprior  Saturnia  Turno; 

Ille  tamen  Veneris  numine  tutus  erat. 

Saepe  ferox  cautum  petiit  Neptunus  Ulyssem  ; 
Eripuit  patruo  saepe  Minerva  suo. 

16.  Utque  rapax  pscudem,  quae  se  non  texit  ovili, 

Per  sata,  per  sylvas,  fertque  trahitque  lupus, 

Sic,  si  quem,  nondum  portarum  sepe  receptum 
Barbarus  in  campis  repeiit  hostis,  agit ; 

Aut  sequitur  captus,  conjectaque  vincula  collo 
Accipit,  aut  telo  virus  habente  cadit. 

17.  Sicut  ubi,  in  sylvis  dum  ramos  colligit,  anguem, 
Frigore  sopitum,  pastor,  brumdque  rigentera, 
Frondibus  implicuit,  admovitque  inscius  igni ; 

Nulla  mora  est;  propius  flammas  vix  pertulit,  et  jam 
Attollitque  caput,  jamque  ignea  lutnina  torquet, 
Perque  domum  serpens  arduus  ore  trilingui. 


1. 


2. 

3. 

4. 

5. 

6. 

7. 

8. 


9. 


10. 


MISCELLANEOUS  EXERCISES. 


Per  valles  sociata  lupo  lasciviet  agna, 

Cumque  leone  petet  tutus  praesepe  juvencus. 

Qualia  pallentes  declinant  lilia  culmos, 
Pubentesque  rosae  primos  moriuntur  ad  austros. 

Jam  summum  radiis  stringebat  Lucifer  ^Iraum, 
Festinamque  rotam  solito  properantior  urget. 

Omniaque  liaec  timui,  quia  me  meruisse  videbam ; 
Sed  tua  peccato  lenior  ira  meo  est. 

Nectareas  rores  alimentaque  mitia  coelum 
Praebeat,  et  tacite  foecundos  irriget  imbres. 

Unda  repercussae  radiabat  imagine  lunae, 

Et  nitor  in  tacita  nocte  diurn  us  erat. 

Accipiat  sane  mercedem  sanguinis,  et  sic 
Palleat,  ut  nudis  pressit  qui  calcibus  anguem. 

Jamque  rubescebat  radiis  mare,  et  acthere  ab  alto 
Aurora  in  roseis  fulgebat  lutea  bigis. 

Gutta  cavat  lapidem;  consumitur  annulus  usu, 

Et  teritur  pressd  vomer  aduncus  humo. 


Cernis  ut  ira,  libido,  scelus,  dominentur  ubique, 
Fraus  et  amicitiam  simulans,  livorque  malignus, 
Jurgiaque,  insidiaeque,  et  iniquae  retia  legis. 

10 


* 


MISCELLANEOUS  EXERCISES. 


11.  Florea  mansuet©  petulantes  vincula  tigri 
Per  ludum  pueri  injicient,  at  fessa  colubri 
Membra  viatoris  recreabunt  frigore  lingu®. 

12.  Molli  paulatim  flavescet  campus  arista, 

Incultisque  rubens  pendebit  sentibus  uva, 

Et  dur©  quercus  sudabunt  roscida  mella. 

13.  Somne,  quies  rerum,  placidissime  Somne  deorum, 

Pax  animi,  quern  cura  fugit,  qui  corda,  diurnis 
Fessa  ministeriis,  rnulces  reparasque  labori. 

14.  S©pe  etiam  stellas,  vento  impendente,  videbis 
Pr©cipites  c©lo  labi,  noctisque  per  umbram, 
Flammarum  longos  a  tergo  albescere  tractus. 

15.  Sspe  sub  h&c  madidi  luserunt  arbore  Fauni, 

Terruit  et  tacitam  fistula  sera  domum ; 

Dumque  fugit  solos  nocturnum  Pana  per  agros, 

S©pe  sub  hac  latuit  rustica  fronde  Dryas. 

16.  Muscosi  fontes,  et  somno  mollior  herba, 

Et  qu©  vos  rara  viridis  tegit  arbutus  umbra, 
Solstitiuin  pecori  defendite ;  jam  venit  ©stas 
Torrida  ;  jam  l©to  turgent  in  palmite  gemm©. 

17.  Sub  sepe  exiguum  est,  nec  raro  in  margine  rip©, 

Reptile,  quod  lucet  nocte,  dieque  latet. 

Ponite,  vos,  fastus,  humiles  nec  spernite,  magni, 
Quando  babet  et  minimum  reptile,  quod  niteat. 

18.  Vere  novo,  gelidus  canis  cum  montibus  humor 
Liquitur,  et  Zephyro  putris  se  gleba  resolvit, 

Depresso  incipiat  jam  turn  mihi  taurus  aratro 
Ingemere,  et  sulco  attritus  splendescere  vomer. 

19.  Illustres  anim©  !  Si  quid  mortalia  tangunt 
C©licolas,  si  gentis  adhuc  cura  ulla  Britann®, 

Vos  precor,  antiquum  vos  instaurate  vigorem 
Ut  tandem  excusso  nitamur  ad  ardua  somno, 

Virtutis  ver©  memores  et  laudis  avit©. 

20.  Sic  Lagea  ratis,  vasto  velut  insula  ponto 
Conspecta,  illisit  scopulis  ubi  nubifer  Eurus, 
Naufragium  spargens,  operit  mare  :  jamque  per  undas 
Et  transtra,  et  mali,  laceroque  aplustria  velo, 

Et  miseri  fluitant,  removentes  ©quora,  naut©. 

21.  Pars  etenim  terr©  mandant  exsangue  cadaver, 

Et  tumulo  serta  imponunt,  et  sacra  quotannis 
Persolvunt,  tanquam  poscant  ea  munera  manes. 
Extructa,  pars,  rite  pyrA,  cremat  insuper  artus, 
Colligit  et  cineres,  fidaque  reponit  in  urna. 


MISCELLANEOUS  EXERCISES. 


115 


22.  Vita  ferae  similis,  nullos  agitata  per  usus; 

Artis  adhuc  expers,  et  rude  vulgus  erant. 

Pro  domibus  frondes  norant,  pro  frugibus  herbas; 

Nectar  erat  palmis  hausta  duabus  aqua. 

Null  us  anhelabat  sub  adunco  vomere  taurus  ; 
Nulla  sub  imperio  terra  colentis  erat. 

23.  Omnia  nox  tenebris  tacitAque  involverat  umbra, 

Et  fessos  homines  vinxerat  alta  quies. 

24.  Jam  volucres  cecinere,  et  festinavit  ab  ortu 

Purpureo  risu  sol  aperire  diem. 

25.  Pastor  agit  pecudes  ;  teneros  modo  suscipit  agnos, 
Et  gremio  fotis  selectas  porrigit  herbas ; 

Amissas  modo  quserit  oves,  revocatque  vagantes. 

26.  Tertia  lux  gelidam  ccelo  dimoverat  umbram, 
Moerentes  altum  cinerem  et  confusa  ruebant 
Ossa  focis,  tepidoque  onerabant  aggere  terrse. 

27.  Este  procul,  vigiles  Curae ;  procul  este,  Querelae, 
Invidiaeque  acies,  transverso  tortilis  hirquo ; 

Saeva  nec  anguiferos  extende,  Calumnia,  rictus. 

28.  Talis  barbaricas  fluvio  de  Tigride*  turmas 
Ductor  Parthus  agit,  gemmis,  et  divite  cultu, 
Luxurians  sertis  apicem  regalibus  ornat. 

29.  Nam  modo  purpureo  vires  capit  Eurus  ab  ortu; 

Nunc  Zephyrus  sero  vespere  missus  adest. 

Nunc  gelidus  sicca  Boreas  bacchatur  ab  Arcto; 
Nunc  Notus  adversA  proelia  fronte  gerit. 

30.  Per  Libvae  Androcles  siccas  errabat  arenas, 

Qui  vagus  iratum  fugerat  exul  herum. 

Lassato  tandem,  fractoque  labore  viarum, 

Ad  scopuli  patuit  caeca  caverna  latus. 

31.  Hancsubit;  et  placidae  dedcrat  vix  membra  quieti 

Cum  subito  immanis  rugit  ad  antra  leo. 

Ille,  pedem  attollens  laesum,  et  miserabile  murmur 
Edens,  qua  poterat  voce,  precatur  opem. 

32.  Perculsus  novitate  rei,  incertusque  timore, 

Vix  tandem  tremulas  admovet  erro  manus ; 

Et  spinam  explorans,  nam  fixa  in  vulnere  spina 
Haerebat,  cauto  molliter  ungue  trahit. 

33.  Nunc  iterum  sylvas  dumosque  peragrat ;  et  affert 

Providus  assi  luas  hospes  ad  antra  dapes. 

Juxta  epulis  accumbit  homo,  conviva  leonis 
Nec  crudos  dubitat  participare  cibos 


MISCELLANEOUS  EXERCISES. 


34.  Quis  tamen  ista  ferat  desert®  t®dia  vitce  ? 

Vix  furor  ultoris  tristior  esset  heri. 

Devotum  certis  caput  objectare  periclis, 

Et  patrios  statuit  rursus  adire  lares. 

35.  Traditur  hie,  fera  facturus  spectacula  plebi, 

Accipit  et  miserum  tristis  arena  reura. 

Irruit  e  caveis  fors  idem,  impastus  et  acer, 

Et  medicum  attonito  suspicit  ore  leo. 

36.  Suspicit,  et,  veterem  agnoscens  vetus  hospes  amicum, 

Decumbit  notos  blandulus  ante  pedes. 

Unius  natur®  opus  est :  ea  sola  furorem 
Sumere  qu®  jussit,  ponere  sola  jubet. 

37.  Terretur  minimo  penn®  stridore  columba, 

Unguibus,  accipiter,  saucia  facta  tuis. 

Nec  procul  a  stabulis  audet  secedere,  si  quit 
Excussa  est  avidi  dentibus  agna  lupi. 

38.  Felix,  qui  propriis  ®vum  transegit  in  arvis, 

Ipsa  domus  puerum,  quem  videt,  ipsa  senem  ; 

Qui  baculo  nitens,  in  quft  reptavit,  aren&, 

Unius  numeral  s®cula  longa  cas®. 

39.  Ilium  non  vario  traxit  fortuna  tumultu  : 

Nec  bibit  ignotas  mobilis  hospes  aquas; 

Non  freta  mercator  timuit,  non  classica  miles ; 

Non  rauci  lites  pertulit  ille  fori. 

40.  Ingentem  meminit  parvo  qui  germine  quercum, 

Alqu®vumque  videt  consenuisse  nemus. 

Sed  tamen  indomit®  vires,  firmisque  lacertis 
iEtas  robustum  tertia  cernit  avum. 

41.  Quippe  sonant  clamore  viri,  stridore  rudentes, 
Undarum  incursu  gravis  unda,  tonitribus  ffither. 
Fluctibus  erigitur,  ccelumque  ®quare  videtur 
Pontus,  et  inductas  aspergine  tingere  nubes. 

42.  Regum  ut  laudator  fiam,  vitiisque  minister, 

Ingenium  nolim  prostituisse  meum  : 

Nec,  canis  ut  caudam  submittam  et  blandiar  instar, 
Perbreve,  quod  morti  subtraho,  tempus  agam. 

43.  Est  prope  Cimmerios  longo  spelunca  recessu, 

Mons  cavus,  ignavi  domus  et  penetralia  Somni ; 

Quo  nunquam  rad i is  oriens,  mediusve,  cadensve, 
Phmbus  adire  potest.  Nebul®,  caligine  mist®, 
Exhalantur  liuino,  dubi®que  crepuscula  lucis. 

44.  Rursus,  quid  virtus,  et  quid  sapientia  possit, 

Utile  proposuit  nobis  exemplar  Ulyssem, 


LYRIC  AND  DRAMATIC  MEASURES. 


117 


Qui,  domitor  Trojoe,  multorum  providus  urbes 
Et  mores  hominum  inspexit;  latumque  per  sequor, 
Dum  sibi,  duin  sociis  reditum  parat,  aspera  multa 
Pertulit,  adversis  rerum  immersabilis  undis. 

45.  Altius  en  Lebanon  gaudentia  culmina  tollit 
En  nemora  in  summo  exultant  nutantia  jugo 

46.  Hei  mihi !  quod  floret  languetque  superbia  Mail 

Floret  idem  form®  gloria,  languet  idem. 

Utraque  mane  vigens  placidumque  et  dulce  rubescit 
Utraque  marcescit  vespere,  pallet,  abit. 

47.  Continuo  ventis  surgentibus,  aut  freta  ponti 
Incipiunt  agitata  tumescere,  et  aridus  altis 
Montibus  audiri  fragor;  aut  resonantia  longe 
Littora  misceri,  et  nemorum  increbescere  murmur. 

48.  Sic  alto  in  ccelo  tremulis  se  librat  ut  alis, 

Si  soci®  accipiat  forsan  alauda  sonos, 

Devolat  extemplo;  clausisque  ad  pectora  pennis, 

In  charge  nidum  pr®cipitatur  avis. 

49.  Aspice,  quas  Ganges  interluit  Indicus,  oras  : 

Illic  gens  hominum  medios  se  mittit  in  ignes, 
Impatiens  vit®  ;  vel  ad  ipsa  altaria  divftm 
Sponte  aniinam  reddit,  percussa  cupidine  c®cd 
Migrandi  sedes  ubi  fata  dedere  quietas, 

Ver  ubi  perpetuum,  et  soles  sine  nube  sereni. 

50.  Tunc  multis  gravior  tandem  subjungitur  annis, 
Lustrorum  numero  victus  :  ceu  lassa  procellis 
Ardua  Caucasio  nutat  de  vertice  pinus, 

Seram  ponderibus  pronis  tractura  ruinam. 

Pars  cadit  assiduo  flatu;  pars,  imbre  peresa, 
Rumpitur ;  abripuit  partem  vitiosa  vetustas. 


LYRIC  AND  DRAMATIC  MEASURES. 

1.  Haud  sic  [  magnl  j  conditor  |  orbls; 
Huic  exal]to  |  cuncta  tu|entl 
Nulla  |  terne  I  mole  re[sistunt, 

Non  nox  |  atris  |  nubibus  |  obstat. 

2.  Gratius  |  astra  m|tent,  ubi  |  Nbtus 
Desinit  |  ImbrIf6|ros  dare  |  sonos; 
Lucifer  [  ut  tene|bras  pepu|lerit, 
Pulchra  di  es  rose|os  agit  |  equos. 

3.  Somnos  [  dabat  herjba  salujbrls, 
PotUm  |  quoquS  luibrlcus  am|nls, 


us 


LYRIC  AND  DRAMATIC  MEASURES. 


Umbras  |  alt!s|sim&  pl[nus; 

Nondam  |  mans  aljta  seca[bat. 

1.  Ta  ne  |  quaeslerls  |  scire,  nefas,  |  quern  inlhi,  quem  |  tlbi 
Flnem  |  dl  dederlnt,  |  Leuconoe;  |  nec  Babyldjnios 
Tenta  ris  numeros,  |  ut  melius,  |  quidquid  erit,  |  pati ; 
Seu  plu|res  hyemes,  [  seu  tribuit  |  Jupiter  uljtimam. 

5.  Albus  ut  obscu|ro  de|terget  |  nubila  |  ccelo 

Soepe  NojtUs,  neque  |  parturlt  |  Imbres 
Perpetu  os,  sic  |  tu  sapijens'fi|nire  me|mento 
Trlstitljam  vl|taeque  la|bores. 

6.  Diffujgere  ni|ves;  rede|unt  jam  |  gramina  |  campis, 

ArborI|busque  co[mae; 

Mutat  |  terra  vijces;  et  |  decres[centia  |  ripas 
Flamina  |  praetere|unt. 

7.  Mella  ca  vd  majnant  ex  |  ilice;  |  montibus  |  altis 

Levis  crepan|te  lymjpha  de jsillt  |  pgde. 

Illic  |  injus|sae  veni|unt  ad  |  mulctra  ca|pellae, 
Refertjque  tenjta  grex  |  aml|cus  ujbera. 

8.  Has  Injter  epu|las,  ut  |  juvat  |  pastas  |  dves 

Vide|re  prope|rantes  |  ddmum! 

Vide|re  fesisos,  vo|merem  In|versum,  |  bovds, 

Collo  |  trahen|tes  lan|guido. 

9.  Omne  hom!]num  genus  |  In  ter|rls 

Simill  |  surglt  ab  or|tu; 

Unus  e|nim  re|rum  pater  |  est, 

Unus  |  cQncta  minis; trat. 

10.  Jam  ve|ris  comites,  j  quae  mire  temjperant, 
Impel|lunt  anlmae  |  lintea  Thra|clse; 

Jam  nec  |  prata  rigent,  |  nec  fluvii  |  strepunt 
Hyberjna  nive  tur|gldl. 

11.  Caris  |  multa  sodal|Ibus, 

NullI  |  plura  tamen,  |  dlvidit  os|cula, 

Quam  dal  j  ci  Lamlae,  |  memor 
Actae  |  non  alio  |  regfi  puer|tlae. 

12.  Scandlt  |  aera[tas  vltijosa  |  navds 
Cara,  ]  nec  tUr|mas  equi|tam  re|llnquit, 

Ocljdr  cerjvis,  et  ajgente  |  nlmbds 

Ocior  |  Euro. 

13.  Solvitur  |  acrls  hylems  grajta  vlc6  |  verts  |  et  FS|voni; 
TrahUnt;que  slc^as  majchlnae  |  carljnas; 

Ac  ngque  |  jam  staba|llsgau]det  pgcus,  |  aUta[rat5r  |  IgnI , 
Nec  prajta  cajnls  al|blcant  |  prul|nls. 


LYRIC  AND  DRAMATIC  MEASURES. 


119 


14.  Car  ueque  mil  Itarls 

Inter  sequa,les  equitat;  |  Gallic^  nec  |  lupat* 
Temperat  o,ra  frsenls? 

Car  timet  flajvum  Tlberim  |  tangerg?  cur  fllvum? 

15.  Vos  TenYpe  totldem  |  tolllte  lau|dlbus, 

Nata  lemque,  mares,  |  Delon  Apol(HnIs, 

Insig  nemque  phare  ;tra 
Frater  naque  humgrum  |  lyra. 

16.  Doctrl  na  sed  ;  vim  j  promovet  Injsltam, 

Recti  que  cul tus  j  pectora  ro  borant ; 

Utcun  que  de  fece:re  mo  j  res, 

Dedecojrant  bene  |  nata  |  culpae. 

17.  Nobilis  ut  granjdi  ceci,nit  Cen|taurus  ajlumno, 

“Invlc^e  radr  tails,  i  dea 
Nate  pu  er  Thetl  ae, 

Te  manet  |  Assara  ci  teljlus,  quam  |  frigida  |  parvi 
Flndunt  ;  Seaman  drl  flu  raina, 

Lubricus  ;  et  Simo  Is.” 

18.  At  |  fldes,  |  et  In|genl 

Bgnlg  na  vena  est;  pau'peremjqua  dl|ves 
Me  |  petit,  j  Nihil  |  supra 

Deo  j  laces^sd;  nec  j  pdtemtem  amlcum 
Larigio,ra  flag  ito, 

Satis  |  bea^s  u^cls  |  Sabljnis. 

19.  Ubi  haec  seve'rQs  te  |  palam  j  laudavjeram, 

Jassfls  a  bire  do;mum, 

Fere, bar  In^certo  |  pede 
Ad  non  ami 'cos,  heu,  j  mlhl  pdstes,  |  et  heu 
Llmlna  |  dura,  qul  bus 

Lumbos  ,  et  In  fregl  j  litus. 

20.  Querce  ta  Fa^ujnl,  vdsjqug  rojre  vljnoso 
Colies  |  bgnlg  nl,  ml|tls  E'vandrI  ;  sedes, 

Si  quid  salu  bre  val  llbas  j  frondet  vestrls, 

Leva  men  seigro  ferte  cer  tatlm  j  vatl. 

Sic  ll  le,  char  tls  redjdltQs  rursum  Masls, 

Vici  na  dul  ci  pra,ta  mul  cebit  cantu. 

21.  Frigora  |  mites'eunt  Zephyjris;  ver  |  proterit  |  sestas, 

Inter!  tura  si  mul ; 

Pomifer  1  autum  nus  fru'ges  effuderit;  |  et  mox 
BrQma  re  carrgt  In  ers. 

22.  Laban'tdr  al  tls  In|terlm  j  rlpls  [  aquse, 

Queran.tur  In  |  sylvls  j  aves, 

Fbntgsjque  lym  phis  dbjstrepQnt  |  mananjtlbas; 
Somnos  |  qu6d  InVltet  [  lgves. 


1 


120  LYRIC  ANI)  DRAMATIC  MEASURES. 


23.  Quam  v2rl|ls  terjras  SmjmaliS  |  perme|ant  fljgurls  ! 

Namque  alijaexten;tosunt|  corpore,  pulve|remque  |  verrunt, 
Continujumque  trajhunt  vi  |  pectoris  |  incijtata  |  sulcum. 
Suntquibus  |  alajrum  levi,tas  vaga,  |  verbejretque  |  ventos. 

24.  Monte  |  decurjrens  velut  |  amnls,  |  Imbres 
Quern  su|per  no  tas  alu|ere  |  ripas, 

Fervet,  |  immen  susque  raj  it  pro|fundo 

Plndarus  |  ore. 

25.  Cum  ne|mus  flajta  Zephy|rl  te|pentls 

Verms  |  Irrubuit  |  rosis, 

Spiret  |  insajnum  nebujiosus  |  Auster, 

Jam  spijnls  abeat  |  decus. 

26.  Pallida  |  Mors  eejquo  pul|sat  pede  |  paupejrum  tS|bgrn&s 
Regumjque  tur|res:  o  |  bea|te  Sex|ti, 

Vitae  |  summabrejvis  spem  |  nos  vetat  |  inchojare  |  longam 
Jam  te  |  premet  |  nox,  fab[ulae|que  majnes. 


27. 


Nec  Co 
Nec  cla 
Notls 


ae  referunt  |  jam  tibi  pur|parae 
ri  lapides  |  tempora,  quae  |  semel 
|  condita  fasjtls 


Inclujsit  volucris  |  dies. 


28.  Puroe  rlvus  Squae,  |  sylvaque  jujgerum 
Pauco  rum,  et  segetis  I  certa  tides  |  meae, 
Fulgenjtem  imperio  |  fertilis  Afjricae 
Falllt,  |  sorte  bea|tior. 


29.  Vlrtus,  |  reclujdens  |  Immeritls  |  morl 


Cffilum, 

Ccetus 


negajt4  j  tentat  iter  |  via; 
que  vdljgares,  |  et  u|dam 


Spernit  hu|mum  fdgijente  |  penni. 


30.  Quid  genus  |  et  proajvos  str6pl|tis? 
Si  prijmordla  vesjtra 
Auctojremque  Dejum  specjtes, 
Nallus  |  degener  exjtat, 

Ni  viti  is  pe  jora  fo|vens, 

Prdprlam  |  deserat  br|tum. 


31.  Utlnam  |  modo  nos|tra  rSdl|rent 
In  mores  tempora  priscos  ! 

Sed,  saevior  ignibus  Altnae, 
Fervens  amor  ardet  habendi. 


32.  Nunc  jacet  |  efFce|to  |  lumlnS  |  mentis, 

Et  pressus  gravibus  colla  catenis, 
Declivemque  gerens  pondere  vultum, 
Cogitur,  heu,  stolidam  cernere  terram. 

33.  R6cog|Ita  |  mecum,  anl|mi  mga,  |  r6cog|Ita, 


LYRIC  AND  DRAMATIC  MEASURES. 


121 


Horrore  quo  perculsa,  ponti  videris 
Imo  ex  sinu  profunditates  erutas, 
Montesque  fluctuum  imminentes  montibus. 

34.  Non  est,  |  fit  ar|bltra|ris,  ejlusus  |  miser, 

Mors  a|tra  Noc|tIs  fil|ia, 

Erebove  patre  creta  sive  Erinnye, 

Vastove  nata  sub  Chao. 

35.  Ast  II jla,  coe|lo  mls|sa  stel|lato,  |  Del 

Messes  |  ubl|que  cbl|llglt, 

Animasque,  mole  carnea  reconditas, 

In  lucem  et  auras  evocat. 

36.  Victor,  gn  |  defes|se,  St  In|fra  des|plce 

Vitae  |  vlae|que  ter|mlnum. 

Vide  laboriosa  quo  vestigia, 

Hue,  ecce,  tendunt  omnia. 

37.  Hybla,  |  totos  |  funde  |  floras 

Quld|quid  an|nQs  at| tullt , 

Hybla,  flordm  sparge  vestem, 

Quantus  Ennae  campus  est. 

38.  Te  mS|nent  lau|des,  Deiis,  [  In  Si|on6  ; 

Hie  tibi,  castis  operata  sacris, 

Vota  gens  sol  vet  tua,  victimisque 
Imbuet  aras. 

39.  Quique  tam  praesens  tibi  supplicanthm 
Exitus  votis  tribuas  secundos, 

Te  petent  gentes,  sub  utroque  mundi 
Axe  jacentes. 

40.  Tu,  potens  rerum  validisque  pollens 
Viribus,  firmas  stabili  catena 
Montium  tractus,  jugaque  inquietis 

Tunsa  procellis. 

41.  Tu  maris,  nigris  agitata  ventis, 

Terga  componis,  cohibes  rebelles 
Gentium  motus,  placidaque  mutas 

Pace  tumultus. 

42.  Ultimi  rerum  tua  signa  norunt, 

Et  pavent  fines,  quoties,  coruscis 
Turgidum  flammis,  fremuit  sonoro 

Murmure  ccelum. 

43.  Tu  solum  terroe,  sitientis  imbrem, 

Laetus  invisis,  gravidoeque  nubis 
De  sinu  fundis  genitale  pigros 

Semen  in  agros. 

11 


122 


LYRIC  AND  DRAMATIC  MEASURES. 


44.  Alveus,  pleno  tibi  semper  amne 
Turgidus,  laeta  novat  arva  fruge, 

Floribus  campos,  nemorum  virentes 

Fronde  recessus. 

45.  Rore  tu  leni  sola  contumacis 
Maceras  terrae,  subigisque  glebas ; 

Ebrios  sulcos  viridante  amictu 

Messis  inumbras. 

46.  Quk  feres  gressus,  renovabis  annum, 
Fertilem  frugum,  vegetansque  fetus, 

Per  cavas  valles  riguosque  saltus 

Impluet  humor. 

47.  Gestiet  pauper  tuguri  eolonus, 

Lacte  distentas  comitans  capellas; 
Mugient  colles,  et  arnica  fessis, 

Sylva,  juvencis. 

48.  Spes  aratoris  cupidas  fovebit 
Fluctuans  latis  seges  alma  campis ; 

Ut  canat  festa  tibi  feriatus 

Carmen  in  umbrd. 

49.  Quid  frus|tra  rabldl  j  me  pgtltls  |  cSn6s  ? 
Livor  propositum  cur  premis  improbum? 
Sicut  pastor  ovem,  me  Dominus  regit; 

Nil  de|rlt  penittis  j  mlhi. 

50.  Per  campi  viridis  mitia  pabula, 

Quse  veris  teneri  pingit  amoenitas, 

Nunc  pascor  placide,  nunc  saturum  latus 

Fessus  molliter  explico. 

51.  Purse  rivus  aquae  leniter  astrepens 
Membris  restituit  robora  languidis ; 

Et  blando  recreat  fomite  spiritus, 

Solis  sub  face  torrid^. 

52.  Saltus  cum  peteret  mens  vaga  devios, 
Errorum  teneras  illecebras  sequens, 
Retraxit  miserans  denuo  me  bonus 

Pastor  justitise  in  viam. 

53.  Nec  si  per  trepidas  luctific&  manu 
Intentet  tenebras  mors  mihi  vulnera, 
Formidem,  duce  te,  pergere;  me  pedo 

Securum  facies  tuo. 

54.  Tu  mensas  epulis  accumulas,  merum 
Tu  plenis  pateris  sufficis;  et  caput 
Unguento  exhilaras:  conficit  semulos, 

Dum  spectant,  dolor  anxius. 


LYRIC  AND  DRAMATIC  MEASURES. 


123 


55.  Me  nunquam  bonitas  destituet  tua, 

Profususque  bonis  perpetuo,  favor; 

Et  non  solicit®  longa  domi  tu® 

Vit®  tempora  transigam. 

56.  Tecum  al|t&  Vlrjtus  |  laurigeram  |  sedet 
Decora  frontem,  et  filia  Veritas, 

Cul  vuljtus  Im|morta|le  ful|gens 
Purpure|o  radijatur  |  Igne. 

67.  Vgteres  |  poe|t®  fab|ulanjtur  Pro|tea 

Quendam  fuisse,  qui  se  in  omnes  verteret 
Formas,  nec  ullis  contineri  vinculis 
Posset,  liquentes  nunc  in  undas  dum  fluit, 

Nunc  flamma'stridet,  nunc  ferus  rugit  leo, 

Viret  arbor,  horret  ursus,  anguis  sibilat. 

58.  Umca  I  gens  homi|num  cel|sum  Igvat  |  alti|us  cSjcumgn, 
Atque  levis  recto  stat  corpore,  despicitque  terras. 

H®c,  nisi  terrenus  male  desipis,  admonet  figura, 

Qui  recto  cmlum  vultu  petis,  exerisque  frontem, 

In  sublime  feras  animum  quoque,  ne  gravata  pessum, 
Inferior  sidat  mens  corpore  Celsius  levato. 

59.  Vltam  |  qu®  f&c!|unt  be|ati[orem, 

Jucundissime  Martialis,  h®c  sunt; 

Non  ingratus  ager  focus  perennis, 

Lis  nunquam,  toga  rara,  mens  quieta, 

Vires  ingenu®,  salubre  corpus, 

Prudens  simplicitas,  pares  amici ; 

60.  Convictus  facilis,  sin6  arte  mensa, 

Nox  non  ebria  sed  soluta  curis, 

Non  tristis  torus  attamen  pudicus, 

Somnus,  qui  faciat  breves  tenebras, 

Quod  sis  esse  velis,  nihilque  malis, 

Summum  nec  metuas  diem,  nec  optes. 

61  Pulsat  |  pectorS  gau]dio 

Cor  1® | to  trgpidam;  |  lingua  tvias  |  &vet 
Laudes  j  promerd;  cor|pus  taclte  |  spes  bona  reJcrSat. 
Tu  vit®  reseras  viam; 

De  vultu  fluvii  l®titi®  tuo 
Manant ;  tu  tribuis  munifidi  gaudia  dexterd. 

62.  Qualls  |  per  ngmdrum  |  nlgrS  silen[tI5, 

Vallesque  irriguas,  et  virides  domos, 

Serpit  fons  placidus  murmure  languido, 

Secre|tUm  pgragens  |  iter; 

Paulisper  vagus  atque  exiguos  agens 
M®andros,  variis  se  sinuat  modis, 

Dum  tandem  celerem  pr®cipitans  fugam 
Miscetur  gremio  maris ; 


LYRIC  AND  DRAMATIC  MEASURES. 


63.  Talis  per  tacitam  devia  semitam 
iEtas  diflugiat,  non  opibus  gravis, 

Non  experta  fori  jurgia  rauca,  nec 

Palmae  sanguineum  decus; 

Cumque  instant  tenebrse,  et  lux  brevis  occidit, 
Et  ludo  satura  et  fessa  laboribus, 

Mors  lenisque  sopor  membra  jacentia 
Componant  placid^,  manu. 

64.  Quae  c5mt  |  altls  |  garrula,  |  ramls, 

Ales  |  caveae  |  clauditur  j  antro; 

Huic  licet  illita  pocula  melle, 

Largasque  dapes,  dulci  studio 
Ludens  hominum  cura  ministret, 

Si  tamen,  arcto  saliens  tecto, 

Nemorum  gratas  viderit  umbras, 

Sparsas  pedibus  proterit  escas; 

Sylvas  tantum  rneesta  requirit, 

Sylvas  dulci  voce  susurrat. 

65.  Ille  de|dlt  Phoe|bo  r&di|os; 

Dedlt  et  |  cornua  |  lunae; 

Ille  hominos  etiam  terris 
Dedit,  et  sidera  ccelo. 

66.  Saepe  |  tranqull|lo  radl  at  se|reno, 

Immojtls,  mare,  flue  tibus  ; 

Ssepe  ferventes  Aquilo  procellas, 

Verso,  concitat,  sequore. 

67.  Qulsquls  |  volet  |  p6ren[nem 

Cautus  |  ponere  |  sedem, 

Et,  fluctibus  minantem 
Curat  spernere  pontum, 

Montis  cacumen  alti,  1  1 

Bibulas  vitet  arenas. 

68.  Illud  protervus  Auster 

Totis  viribus  urgetj 
Hoe  pendulum  solutae 
Pondus  ferre  recusant. 

Humili  domum  memento 
Certo  figere  saxo. 

69.  Quamvis  tonet,  ruinis 

Miscens  aequora,  ventus, 

Tu  conditus  quieti 
Felix  robore  valli, 

Duces  serenus  aevum, 

Ridens  aetheris  iras. 

70.  Quondam  |  funSra  con]jiigia, 

Vates  Threicius,  gemens, 


LYRIC  AND  DRAMATIC  MEASURES. 


125 


Postquam  flebilibus  modis 
Sylvas  currere,  mobiles 
Amnes  stare,  coegerat 
Junxitque  intrepidum  latus 
Saevis  cerva  leonibus, 

Nec  visum  timuit  lepus, 

Jam  cantu  placidum,  canem, 

71.  Cum  flagrantior  intima 
Fervor  pectoris  ureret, 

Nec,  qui  cuncta  subegerant, 
Mulcerent  dominum  modi, 

Immites  superos  querens, 

Infernas  adiit  domos. 

Illic,  blanda  sonantibus 
Chordis  carmina  temperans, 

Deflet,  Toenara  commovens, 

Et  dulci  veniam  prece 
Umbrarum  dominos  rogat. 

72.  Stupet  tergeminus,  novo 
Captus  carmine,  janitor. 

Quas,  sontes,  agitant  mala 
Ultrices  scelerum,  deae 

Jam  incests  lachrymis  madent. 

Nox  Ixionium  caput 
Velox  prsecipitat  rota; 

Et,  longft  site  perditus, 

Spernit  flumina  Tantalus. 

Vultur,  dum  satur  est  modis, 

Non  traxit  Tityi  jecur. 

73.  Tandem,  u  Vincimur,”  arbiter 
Umbrarum  miserans  ait, 

“  Donemus  comitem  viro, 

Emptam  carmine,  conjugem : 

Sed  lex  dona  coerceat, 

Ne,  dum  Tartara  liquerit, 

Fas  sit  lumina  flectere.” 

Quis  legem  det  amantibus  ? 

Heu  !  noctis  prope  terminos, 
Orpheus  Eurydicen  suam 
Vidit,  perdidit,  occidit. 

74.  HercQ|lem  da|rl  c6lS|brant  la|bor6s: 
Ille  Centauros  domuit  superbos ; 
Abstulit  saevo  spolium  leoni ; 

Fixit  et  certis  volucres  sagittis. 

75.  Poma  cernenti  rapuit  draconi ; 
Cerberum  traxit  triplici  caten& : 

11* 


LYRIC  AND  DRAMATIC  MEASURES. 


Victor  iramitem  posuisse  fertur 
Pabulum  saevis  dominum  quadrigis. 

76.  Hydra  combusto  periit  veneno; 

Fronte  turbatus.  Achelous  amnis 
Ora  demersit  pudibunda  ripis ; 

Stravit  Anteum  Libycis  arenis. 

77.  Cacus  Evandri  satiavit  iras ; 

Quosque  pressurus  f’oret  altus  orbis, 
Setiger  spumis  humeros  notavit; 

Ultimus  coelum  humeris  labor  fert. 

78.  Cum  mise|rIcor|dTas  |  r8col|ligd,  I  tua 
Paterna  quas,  Jehova,  cura  contulit, 
Suspensa  cogitando,  mens  hseret  mea, 
Amorne  major  siet  an  admiratio. 

79.  Quae  verba,  quae  pietatis  eloquentia 
Ardore  eodem  gratias  effabitur, 

Quo  pectus  intus,  concipit !  sed  gaudium, 
Quod  fervet  intus,  tu  legis,  tu  intelligis. 

80.  Quos  edidit,  questus,  meae  imbecillitas 
Infantiae,  tua  auris  accepit  statim, 

Cum  mens  tenella,  cogitare  nec  potis, 
Colligere  nondum  noverat  sese  in  preces. 

81.  Quae  nullus  aequat  computus,  solamina 
Tua  administravit  mihi  indulgentia, 
Infantulum  cor  antequam  resciverat, 

A  fonte  quo  profluxerint  tot  munera. 

82.  Cdm  per  juventae  lubricas  decurrerem, 
Incogitans,  animique  praeceps,  semitas, 
Tua  alma  sospitavit  occulte  manus, 
iEvumque  me  provexit  ad  maturius 

83.  Per  multa  mortis  abditae  discrimina 
Aperta  eunti  et  tuta  porrecta  est  via 
Vitiique  blandimenta  per  fallacia, 
Periculum  prae  caeteris  ferentia. 

84.  Cdm  morbi  acutiore  vi  tabescerem, 

Me  sanitate  recre&sti  saepius, 

Et  cum  gravarer  crimine  et  doloribus, 

Tua  revocavit  in  salutem  gratia. 

85.  Tuae  Jehova,  largitati  debeo, 

Quod  sat  superque  me  be&rit  copia, 
Eamque  amicus  copiam  consortio 
Dulci  quod  unus  et  qu6d  alter  auxerit. 


LYRIC  AND  DRAMATIC  MEASURES. 


127 


86.  Pretiosa  mille  dona  de  die  in  diem, 

Et  mille  millies  reposcunt  £ratias, 

Et  inter  ilia  dona  cor  laetabile, 

Oblata  quod  pio  accipit  cum  gaudio. 

87.  Vitae  per  omne  stadium,  adultus  et  senex, 
Benignitatem  praedicando  prosequar, 
Amabilemque,  hoc  corpus  exutus,  thesin 
Redintegrabo  saeculorum  in  saecula. 

88.  Natura  cum  cesset  nec  amplius  dies 
Noctesque  per  vices  opera  monstrent  tua, 
Memor  usque  cor,  quae  gratiose  feceris, 
Fideliter  revolvet  et  venerabitur. 

89.  Millena  millies  per  aeva  canticum 
Movebo  tibi,  Jehova,  gratitudinis ; 

Sed  O  nimis,  nimis  est  brevis,  nec  laudibus 
Vel  tota  sufficit  tuis  aeternitas ! 

90.  O  qul  |  mgae  |  culi|nae 
Argutulus  choraules, 

Et  hospes  es  canorus, 

Quicunque  commoreris, 

Felicitatis  omen, 

Jucundiore  cantu 
Siquando  me  salutes, 

Et  ipse  te  rependam, 

Et  ipse,  qua  valebo, 

Remunerabo  mus&. 

91.  Diceris  innocensque 
Et  gratus  inquilinus : 

Nec  victitans  rapinis, 

Ut  sorices  voraces, 

Mures ve  curiosi, 

Furumque  delicatum 
Vulgus  domesticorum, 

Sed  tutus  in  camini 
Recessibus,  quiete 
Contentus  et  calore, 

92.  Beatior  cicada, 

Quae  te  referre  forma. 

Quae  voce  te  videtur; 

Et  saltitans  per  herbas, 

Unius,  haud  secundae, 

.®statis  est  chorista : 

Tu  carmen  integratum 
Reponis  ad  Decembrem, 

Laetus  per  universum 
Incontinenter  annum. 


128 


LYRIC  AND  DRAMATIC  MEASURES. 

H. 

93.  Te  nulla  lux  relinquit, 

Te  nulla  nox  revisit, 

Non  music£e  vacantem, 

Curisve  non  solutum ; 

Quin  amplies  canendo, 

Quin  amplies  fruendo, 
iEtatulam,  vel  omni, 

Quam  nos  homunciones 
Absumimus  querendo, 
iEtate  longiorem. 

94.  Expan|s&  cce]lorum,  |  profun|da  cse|rtila, 

Et  arcuati  qu£t  patet  spatium  setheris, 
Convexa  stellis  plena,  splendens  fabrica, 

Sui  decoris  indicant  originem. 

Ltetus  diurnum,  sol,  iter  decurrere, 

Quis  ille  fons  declarat  et  lucis  parens, 

Et  cuique  terrse,  quam  revisit,  nunciat 
Qucim  sancta  se  potensque  form&rit  manus. 

95.  Absente  sole,  cbm  statim  vesper  suas 
Reducit  umbras,  luna  carmen  excipit, 

Et  singulis,  ut  eunt  renarrat  noctibus, 

Sui  quis  ille  magnus  auctor  luminis; 

Quod  et  planetae  per  vices,  quod  ignium 
Pro  se  minorum  totus  affirmat  chorus, 

Et  dum  movetur  quisque  certis  legibus, 
Utrumque  veritate  pervadit  polum. 

96  Solenniore  quamlibet  silentio 

Circum  hun’c  opacum  orbem  feruntur  omnia, 
Nec  ulla  clare  vox  ab  extra,  nec  sonus 
Tot  lucidos  auditur  inter  ordines, 

Auditur  intus,  qukm  canoris  vocibus, 
Quibusque  coelum  ferveat  concentibus, 

Ut  hunc  in  liymnum  concinat  frequentia, 

“  Divinus  est,  qui  nos  creavit,  artifex.” 


THE  END. 


1IU  i  * 


11077 


lrewSjE_i_ii_ 


TitleA  key 


to  Latin  exercises 


BOSTON  COLLEGE  LIBRARY 

UNIVERSITY  HEIGHTS 
CHESTNUT  HILL,  MASS. 

Books  may  be  kept  for  two  weeks  and  may  be 

renewed  for  the  same  period,  unless  reserved. 

♦ 

Two  cents  a  day  is  charged  for  each  book  kept 
overtime. 

If  you  cannot  find  what  you  want,  ask  the 
Librarian  who  will  be  glad  to  help  you. 

The  borrower  is  responsible  for  books  drawn 
on  his  card  and  for  all  fines  accruing  on  the  same. 


